Olmadan Oldun Sevdâsına Düşme; Yakubluğu Seç Yûsufluğa Önce
«Olmadan oldun sevdâsına düşme; sen Yakubluğu seç Yûsufluğa önce.» Bu, tasavvufun bir uyarısıdır. «Olmadan oldun» — yâ’nî kemâle erişmeden kemâle ermiş gibi davranmak. Bu tehlikeli. Mü’min önce Yakubluğu — sabrı, sebatı, sınâmayı — seçmeli; sonra Yûsufluğa — yüceltilmeye, kemâle — gelir. Sırayı bozan kişi yarı yolda kalır.
Hz. Yakub’un Sabrı — Yûsuf İçin
Hz. Yakub aleyhisselâm oğlu Yûsuf’tan ayrıldı; uzun yıllar sabretti. Gözlerini ağlayarak kaybetti; ama Allâh’a tevekkülünü kaybetmedi. Sonunda Allâh Yûsuf’u ona kavuşturdu. Bu kıssa sabrın değerini gösterir. Yakub’un sabrı olmasaydı, Yûsuf’a kavuşma olmazdı.
Hz. Yûsuf’un Yüceltilmesi — Sınâmadan Sonra
Hz. Yûsuf aleyhisselâm yüceltildi; ama önce sınândı. Kardeşler ihâneti, kuyuya atılma, kölelik, Züleyhâ’nın iftirası, zindan. Bütün bu sınâmalardan geçtikten sonra Mısır’ın vezîri oldu. Yâ’nî Yûsufluk — yüceltilme — sınâmaların sonunda gelir. Sınâmadan kaçan yüceltilemez.
Modern Mü’min — Yûsufluğa Acele
Modern mü’min Yûsufluğa acele eder. «Hemen kemâl olayım, hemen velî olayım, hemen mâneviyâta ereyim.» Halbuki bu mümkün değil. Önce Yakubluk; sabırla, sebatla, sınâmalarla. Sonra Yûsufluk. Acele eden, ham kalır; ve düşer. Sabırla yürüyen olgunlaşır.
«Olmadan Oldun» — Tehlikeli Hâl
«Olmadan oldun» — yâ’nî kemâle ermeden kemâle ermiş gibi yapmak. Bu çok tehlikeli. Çünkü mâneviyâtta sahte bir hâl üretir; ve nefsi besler. Sahte velîler bu tehlikenin örnekleridir. Onlar henüz olmadan olmuş gibi davranıyor; halkı yanılıyor; ve sonunda hakîkati ortaya çıkıp rezîl oluyorlar.
Sabır — Yakubluğun Temeli
Sabır Yakubluğun temelidir. Sabır olmadan Yûsufluk yok. Mü’min hayâtının sınâmalarında sabretmeli: Maddî, mânevî, sosyal — her sınâmada. Bu sabır onu olgunlaştırır; ve Yûsufluğa hazırlar. Sabırsız mü’min hep ham kalır; çünkü olgunlaşma süresine müsâade etmiyor.
Allâh’ın Tertibi — Sıra ile
Allâh’ın tertibi sıra ile çalışır. Bir tohum büyür; sonra fidan olur; sonra ağaç olur; sonra meyve verir. Tohumdan meyveye doğrudan geçilmez. Mü’min de aynı sıraya tâbîdir. Tohum gibi başlar; fidan gibi büyür; ağaç gibi olgunlaşır; meyve gibi verim verir. Bu sıra zorlanmaz.
Niyâz — Yakubluğu Seçen Mü’min
Niyâz: «Yâ Rab, beni ‘olmadan oldun’ sevdâsından koru. Yakubluğu — sabrı, sebatı, sınâmayı — seçmemi nasîb et. Yûsufluğa zamânı geldiğinde getir. Acele etmemi yasak et. Hz. Yakub’un sabrı, Hz. Yûsuf’un edebi bende olsun. Allâh’ın sırasına tâbî olan bir mü’min yap.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi sabırlı kullardan eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Yakub, Yûsuf, Sabır. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.