Tartı ve Ölçü ile Alınıp Satılmayan, Tâneleri Arasında Fark Olan Mallarda Eşitlik Şartı Aranmaz
el-Hidâye’den bir içtihâd: «Tartı veyâ ölçü ile alınıp satılmayan ve tâneleri arasında farklılıklar bulunan diğer malların takâsında eşitlik şartı aranmaz. Bu nedenle farklı model ya da değerlerdeki mal ve ürünler değiştirilirken, değer farkından dolayı ödenen fazlalık faize girmez.»
Tartı/ölçü ile satılan mallar (altın, gümüş, buğday, arpa, hurma, tuz vb.) altı eşyâ kāidesi içinde misli misline ve peşin değiştirilir. Bu altı esâs kategoriye girmeyen, tâneleri arası fark olan mallar — meselâ farklı modeldeki arabalar, kıyâmî değerdeki kullanılmış eşyâlar, el işçiliği yapılmış halılar — değer farkıyla mübâdele edilebilir; aradaki fark faiz değildir, kıymet takdîridir.
Diğer bir ifâdeyle: Aynı cins olan kıyâmî malların (kullanılmış malların), aradaki fiyat farkı ödenerek, peşin olması şartıyla değiştirilmeleri dînen câizdir. Bu kāide modern alışveriş hayâtında pek çok mes’eleyi çözer; arabalar, evler, halılar, mücevherât arasında değer farkıyla yapılan takâslar bu hüküm çerçevesinde değerlendirilir.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Silsile. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın kat kat karşılığı.
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; malı biriktirip Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Haşr 59/9; kardeşini kendine tercih etme erdemi.
- Müslim, Zühd, kulun gerçek malı ve infak rivayetleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, cömertlik ve infak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, cömertlik, cimrilik ve mal sevgisi bölümleri.