bir rivayette şöyle gelmiştir Hazreti Bilal radıyallahu anh Resulullah aleyhissalatu vesselam iyi cins bir hurma olan berni hurması getirmişti bu nereden diye sordu Bilal radıyallahu anh bizde adi hurma vardı Resulullah aleyhissalatu vesselamın yemesi için Ondan iki ölçek vererek bundan bir ölçek satın aldık dedi Bunun üzerine Hazret-i peygamber aleyhissalatu vesselam Eyvah Bu ribanın ta kendisi Eyvah Bu ribanın ta kendisi sakın öyle yapma şayet iyi Hurma satın almak istersen Elindekini Ayrıca sat Sonra onun parasıyla iyi hurmayı satın al dedi Buhari Müslim nesai kütübü sidde yine başka bir hadis-i Şerif Müslim’in bir rivayeti şöyledir altın altınla Gümüş gümüşle buğday buğdayla arpa arpayla hurma hurmayla tuz Tuzla baş başa misliyle peşin olarak satılır kim artırır veya artırılmasını talep ederse riaya girmiştir bu işte alan da veren de birdir yine müslimden Ebu hüreyre’den rivayetinde cinsleri farklı ise müstesna denir Müslim musakat sayfa 82 1584 hadis yine bir hadis-i Şerif daha var bu konumuzla alakalı İbn Ömer radıyallahu anh anlatıyor Ben dinarla deve satıyor Dinar yerine Gümüş alıyordum bazen de gümüşle satıyor onun yerine Dinar alıyordum bu durumu Resulullah aleyhisselatu vesselam arz ederek hükmünü sordum o andaki Yani aynı meclisteki kıymetiyle olunca bunda bir beş yok buyurdu buradan kardeşimiz el Hidden Eee fetvalar almış bir kimse gümüşü gümüşle veya altın altınla satarsa Bunlar ayar ve işçilikte farklı olsalar bile aynı miktarda olmadıkça satış caiz değildir Yani diyelim ki bilezikle kolyeyi değiştirecek yani değiştirecek bileziğin gramı yla kolyenin gramı aynı olması gerekiyor Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem yine el hiday eden peşin olmaları durumu dışında altını gümüş ile satmada riba vardır peşin riba değil yani peşin altınla gümüşü alabilirsin gümüşle altını alabilirsin Ama vahde giriyorsa işin içerisine faiz giriyor Evet Yukarıdaki alıntılara istinaden aşağıda örneklendiren senaryolar için durum nasıldır takas edilen mallarda faiz hükmü nasıldır demiş kardeş soruyor Örneğin aynı marka model ve kilometrede iki araba arasında takas olacak olsa sadece araçlardan birinin rengi diğerinden farklı olsa ve takas yapanlardan birisi bunun için ek ücret istese faize girer mi ne kadar enteresan soru değil mi Evet şimdi hanefiler malın ikiye ayırmışlar burayı iyi dinleyin bir misli mallar iki kıyame mallar Misli mal ne mesela işte eee Cafer kereste iş yapıyor beşe 10 Çam üretiyor bu mal Misli mal oluyor ama o 5 10 keresteyi kullandı mal kıyame mal hükmüne geçiyor yani onun Normalde kıymeti takdir edilecek Çünkü kullanıldı kullanılması fabrika üretimiyle maldı ya yani bir şey mesela burada marka model demiş ya Ne marka Örneğin sıfır bir araba Tofaş Tofaş sıfır araba Misli mal hükmünde Çünkü Henüz daha kullanılmadı araba komple üretimde araba komple üretimde olunca sıradan fabrikadan banttan çıkıyor o mal Misli mal oluyor eğer o misli malla yani sıfır arabayla sıfır arabayı takas ederken üzerine ücret almak fazlalık almak faiz oldu Misli mal çünkü Hatta Misli mal olduğu için bunu Ayriyeten hanefiler şer düşmüşler eğer o malın başına bir şey gelirse kaybolmak gibi Telef olmak gibi Ne bileyim bir şey geldi değil mi misli var fabrika üretiyor Çünkü misliyle ödemek gerekiyor Onu Hani Eğer adamın malını malı telef oldu o zaman onu misliyle Çünkü fabrikada var Fabrikadan sıfırını alıp o kimseye vereceksiniz şimdi aynı marka aynı model Hatta aynı renk ama kullanılmış şimdi iş buraya geldi bunun takasında kıyame mal oldu bu kullanıldı Çünkü üzerine Tabiri caizse araba piyasası diliyle plaka takıldı plaka takılır takılmaz kıyame mal oldu yani kullanılmış mal oldu kullanılmış mal olunca iki kullanılmış mal veyahut da Misli mal yani hiç kullanılmamış malla ış malı takas etmekte fazlalık almak faiz olmadı Çünkü kullanılmış Mal Kıymet düşürdü ya da kullanılmış mal kıymetlendirdik dili kıyame mal oldu bakın kıyame mal oldu o zaman malı kıyame mal olduğu için kullanıldığı için onun kıymeti piyasa belirliyor zaten onu Normalde o beri bir eee şey değil ama Misli mal da fabrika üretimi gibi fabrika üretiyor O zaman bu takasta Normalde misli malda bir şey isteyemiyorum model değişirse aksesuarı değişirse O zaman hiç değişti misti mal da olsa yani Birisi İkisi de sıfır araba birisi klimalı birisi klimasız e klimalı olanın bir farkı var klimasız olanın farkı yok o zaman o farkı klimasından dolayı üzerine fark almak caiz ama ikisi de klimasız o zaman üzerinden bir şey almak mümkün değil takasta bu Bu farklı bir mal da olabilir farklı bir mal genelde ama kullanıldığı anda mal kullanılmış mal kullanıldığı anda Misli mal olmaktan çıktı kıyame mal hükmüne geçti fıkıh dilinde O yüzden onun Normalde takasında bir problem yok ya da farklı mallar takas edilecek olsa durum nasıldır takasın o an hemen gerçekleştirilmesi mi gerekir yoksa taraflardan birisi vereceğini sonra verse de olur mu e E bu nakit değil ise takas edilecek şey para değil ise o zaman birisi malı sonra vermeyi Normalde bu kabul edilebilir bunda bir beis yok ama takas edilecek olan şeyler yani paraysa nakdi ise bunun E sonrası faiz olmuş oldu bazen firmalar kampanya yapıyorlar Örneğin eski halını getir yeni halı di 10 lira fazla vererek al şeklinde bu tarz alışveriş faize girer mi girmez neden bir mal kullanıldı bir mal kullanıldığı için kıyame mal oldu öbür Mal kullanılmadı o Misli mal ama velakin o kıyame mal olduğundan kıyame mala bir takdir biçti 10 lira 20 lira 30 lira veyahut da hiç takdir pişmedi dedi ki eski alını getir yeni alın dedi ona O da eski bir halı getirdi ne getirdiyse getirdi öbür halıyı 5 liradan aldı faiz oldu mu olmadı.
Takas edilecek şey mal ve benzeri Hakkında
Kaynak
Bu metin, Mustafa Özbağ Efendi’nin sohbet kaydından yazıya aktarılmış ve düzenlenmiştir. Orijinal video kaydı yukarıdaki YouTube oynatıcısından izlenebilir.
İlgili Sohbetler
Daha fazla bilgi için Tasavvuf hakkında kaynaklara göz atabilirsiniz.