Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette mü’minlere bir çok defa unutulan bir hakîkati hatırlatmaktadır: bir kişinin malını nereye harcadığı kıyâmet günü ona sorulacak büyük hesâplardan biridir. Resûli Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem efendimiz hadîsi şerîfte «Kıyâmet günü kulun ayakları, dört şeyden hesâba çekilmedikçe yerinden kımıldayamaz: ömrünü nerede geçirdiği, ilmiyle ne amel ettiği, malını nereden kazandı ve nereye harcadığı, ve bedenini nerede yıprattığı» (Tirmizî) buyurmuştur. Mü’min mâlının nereye harcadığını dikkâtlice gözlemelidir. Cenâbı Hak yolunda mı harcadı, yoksa kâfirlere ve dîn düşmanlarına yardım etmek için mi harcadı? Bugünün dünyâsında bir mü’minin farkında olmadan satın aldığı bazı ürünlerin geliri, İslâm’a karşı düşmanlık yapan kuruluşlara, lobi’lere, ve devletlere gidiyor olabilir. Bu hâl mü’minin sorumluluğunu artırır; çünkü o farkında olmadan dînin aleyhinde harcama yapmış olur. Bu sohbet hem mâlın muhâsebesi konusunda mü’mini ihtârla uyarmakta, hem de Allâh yolunda harcamanın faziletini Halvetiyye terbiyesi içinde tafsîl etmektedir.
Mâlın Muhâsebesinin Önemi
Resûli Ekrem sallallâhu aleyhi ve sellem efendimiz kıyâmet günü mâlın iki konuda hesâba çekileceğini beyân etmiştir: nereden kazanıldı, ve nereye harcandı? Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bir mü’minin malını nereden kazanıp nereye harcadığını dikkâtlice gözlemmesi onun îmânının bir gereğidir» demektedir. Helâl yollardan kazanılan mal Cenâbı Hakk’ın katında makbûldur; harâm yollardan kazanılan mal ise reddedilir. Aynı şekilde, hayır yollarına harcanan mal Cenâbı Hakk’ın katında bekâ kazandırır; günâh yollarına harcanan mal ise kişinin aleyhine hesâb olur. Bu iki tarafa da dikkât eden mü’min selâmette olur. Mustafa Özbağ Efendi, «Sen mâlının kaynağına dikkât etmek kadar, harcadığın yerlere de dikkât et» diye ihtâr eder.
Allâh Yolunda Harcama Mefhûmu
Allâh yolunda harcama, Cenâbı Hakk’ın rızâsını talep ederek hayır yollarına mâl sarfedilmesidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Allâh yoluna harcamak demek sadece câmiye, medreseye, veya tekkeye para vermek değildir; her ihtiyâç sâhibine, her mazlûma, her hayırlı işe yardım etmek de Allâh yolundadır» demektedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Mallarını Allâh yolunda harcayanların durumu, her başağında yüz tâne bulunan ve yedi başak veren bir tek tohumun durumu gibidir. Allâh dilediği kimseye kat kat verir» (Bakara 2/261) buyurmuştur. Allâh yolunda harcanan mal yedi yüz misli olarak Cenâbı Hakk’ın katında karşılığını bulur. Bu büyük bir kazançtır; ve mü’minler bu kazançtan mahrûm kalmamalıdır.
Kâfirlere Yardım Etmenin Tehlikesi
Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey îmân edenler, benim ve sizin düşmanınız olan o kâfirleri dost edinmeyin; siz onlara muhabbet besliyorsunuz, halbuki onlar size gelen hakîkati inkâr etmişlerdir» (Mümtehine 60/1) buyurmuştur. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bir mü’minin malı dîn düşmanlarına yardım etmemelidir. Lâkin günümüzde bir çok mü’min farkında olmadan İslâm’a karşı düşmanlık yapan firmaların ürünlerini satın alıyor, ve böylelikle bu firmalara mali destek sağlıyor» demektedir. Bu hâlden kurtulmak için mü’min hangi ürünü kimden aldığına dikkât etmeli, mümkün olduğu kadar Müslüman tüccârlardan alışveriş yapmalı, ve dîn düşmanlarına gelir transfer eden firmalardan uzak durmalıdır. Bu hâl bir uyanıklık ve şuûr meselesidir.
Bilmeden Yapılan Yanlışların Affı
Bir mü’min farkında olmadan dînin aleyhinde olabilecek bir harcama yaptığında, Cenâbı Hak rahmeti ile bunu affetmektedir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Cenâbı Hak âlimi Hakîmi Habîr’dir; kullarının niyetlerini bilir. Bir mü’min bilmeden bir kâfir firmasından mal aldıysa, ve sonra bu firmanın dîn düşmanı olduğunu öğrendiğinde, alımları durdurursa, Cenâbı Hak onun geçmişteki bilmeden yaptığı işi affeder» demektedir. Lâkin öğrendikten sonra devam ederse, o zaman sorumluluk başlar. Bu yüzden mü’min sürekli bilgi sâhibi olmaya çalışmalı, ürünlerin kaynaklarını öğrenmeli, ve mümkün olduğu kadar Müslümân tüccârları desteklemelidir. Bu hem dîni hem de iktisâdî bir vazîfedir.
Mâlının Hesâbı Hassâsiyetle
Mâlının hesâbını hassâsiyetle tutan mü’min, kıyâmet günü hesâbı kolay verecektir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Sen her ay, her hafta, hattâ her gün kazancını ve harcamanı muhâsebe et. Helâl mı kazandın, harâm mı? Allâh yoluna mı harcadın, yoksa hevâ-hevese mi?» diye sorar. Hz. Ömer kerremallâhu vechehû efendimiz, «Hesâba çekilmeden önce kendinizi hesâba çekin» demiştir. Bu söz mü’minlere büyük bir yol göstermektedir. Bir mü’min hayâtının her ânını muhâsebe altında tutarsa, kıyâmet gününün hesâbından korkmaz; çünkü o zâten kendi muhâsebesini yapmıştır. Bu hâl mü’mini Cenâbı Hakk’a yaklaştırır; ve onu dünyânın aldatmalarından korur. Halvetiyye yolu da bu nefs muhâsebesini disipline eder.
Halvetiyye Yolunun Mâl Eğitimi
Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu, dervîşine mâl konusunda titizlik öğretir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr’ında, «Dervîş kazancının helâl olmasına ne kadar dikkât ederse, harcamasının da hayır yollarına gitmesine o kadar dikkât eder. Bu iki tarafa birden dikkât eden dervîş selâmettedir» demektedir. Halvetiyye dervîşi sürekli mâlının muhâsebesini yapar; her ay zekâtını öder, fakîrlere ve mazlûmlara yardımı ihmâl etmez, israfı mâlden kaçınır, ve gelirinin önemli bir kısmını hayır yollarına sarfeder. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Mâlın senin elinde bir emânettir. Sen onu doğru sâhibine yâni Cenâbı Hakk’a ulaştırmakla mükellefsin. Cenâbı Hakk’a ulaştırmanın yolu da fakîrlere, ihtiyâç sâhiplerine, ve hayır yollarına ulaştırmaktır» demektedir.
- Kur’ânı Kerîm: Bakara 2/261-263; Mümtehine 60/1; Tevbe 9/103; Hadîd 57/7.
- Süneni Tirmizî, Kitâbü Sıfati’l-Kıyâme.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü’z-Zekât.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü’z-Zekât.
- İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn, Cilt 4, Murakâbe ve Muhâsebe.
- İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi’d-Dîn, Cilt 1, Kitâbü’z-Zekât.
- İmâm Şâtıbî, el-Muvâfakât, makâsıdı şerî’a.
- Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr, mâl ve infâk bahsi.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü’s-Sâlikîn, muhâsebe makâmı.
- İbn Receb el-Hanbelî, Câmi’u’l-Ulûm ve’l-Hikem.
- İmâm Beyhakî, Şu’abü’l-Îmân, infâk bahsi.
- Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma’nevî, mâl remzleri.
- Sülemî, Tabakâtü’s-Sûfiyye, zühd ve infâk.
- Kuşeyrî, er-Risâletü’l-Kuşeyriyye, muhâsebe makâmı.
- Hucvirî, Keşfü’l-Mahcûb, sûfî ahlâkı.
- Şâbânı Velî Hazretleri, Hâlvetiyye Virdi Şerîfi.
- Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi’u’l-Fadâ’il.
- Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ, Halvetiyye silsilesi.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı İlâhiyât, infâk şi’irleri.
- Mustafa Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Cömertlik ve İnfâk Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet mâlın muhâsebesinin önemini, Allâh yolunda harcamanın faziletini, kâfirlere yardım etmenin tehlikesini, ve Halvetiyye yolundaki mâl eğitimini tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Seri: Cömertlik ve İnfâk Sohbetleri