Kur’ân’a, Sünneti Seniyyeye, İmâmların İctihâdına Uymayan Kişi Sahih Yolun Dışındadır
Kur’ân’a, sünneti seniyyeye, imâmların ictihâdına uymayan kişi — sahih yolun dışındadır. Bu üç kaynak — ehli sünnet ve’lcemâat yolunun temelidir. Kur’ân — vahyin direkt metni. Sünnet — Hz. Peygamber’in canlı tatbîkâtı. İmâmların ictihâdı — sahih âlimlerin Kur’ân ve sünnetten çıkardığı hükümler. Bu üçü reddeden kişi — sahih yolu reddetmiştir; «bana göre» tarzında kendi yolunu icat etmiştir. Modern dönemde bu tehlikeli akım yayılıyor; reformist, modernist, aydınlanmacı isimleri altında. Sahih mü’min — bu üç kaynağa sıkı sıkıya bağlı kalmalıdır.
Üç Kaynak — Yolun Temelleri
İslâm yolunun üç temel kaynağı: 1) Kur’ân — Allâh’ın kelâmı; her şeyin en yüksek otoritesi. 2) Sünneti seniyye — Hz. Peygamber’in söz, davranış, takrirleri; Kur’ân’ın canlı tatbîkâtı. 3) İmâmların ictihâdı — Ebû Hanîfe, Mâlik, Şâfiî, Ahmed bin Hanbel ve ehli sünnet âlimlerinin Kur’ân ve sünnetten çıkardığı hükümler. Bu üç kaynak — birbiriyle uyumlu; birbirini tamamlar. Hiçbiri diğerinin yerine konamaz.
Kur’ân’a Uyum
Kur’ân — vahyin direkt sözüdür. Onun emirlerine, yasaklarına, hikâyelerine uymak — îmânın temelidir. «Kur’ân, mü’minler için bir şifâ ve rahmettir» (İsrâ 82). Kur’ân’ı reddeden — mü’min değildir. Kur’ân’ı yorumlama da — keyfî olmamalı; sahih tefsir geleneği vardır; bu gelenek dışına çıkan — hatâya düşer. Modern «Kur’âncılar» — sünnet ve ictihâdı reddedip kendi yorumlarını öne sürüyor; bu sapıklıktır.
Sünnete Uyum
Sünnet — Hz. Peygamber’in canlı tatbîkâtı. Kur’ân teorik; sünnet pratik. Namaz nasıl kılınır? Kur’ân «namaz kılın» der; ama nasıl kılınacağını sünnet öğretir. Bütün ibâdetlerin uygulaması — sünnetle bilinir. Sünneti reddetmek — uygulamayı reddetmektir. Kur’ân Kur’ân olarak kalır; ama uygulanamaz. Bu yüzden sünnete sıkı bağlılık — Kur’ân’a sıkı bağlılıktır.
İmâmların İctihâdı
İmâmların ictihâdı — yeni meselelerde Kur’ân ve sünnete dayalı hüküm çıkarmaktır. Çünkü her durumda Kur’ân’da veya hadiste açık bir hüküm bulunmayabilir. İmâmı Âzam, İmâmı Mâlik, İmâmı Şâfiî, İmâmı Ahmed — bunları en sahih şekilde yapmıştır. Onların ictihâdına uyma — Kur’ân ve sünnete uyma yoludur. «Mezhebsizlik İslâm’sızlıktır» derler büyük âlimler; çünkü mezhepler — sahih yolun korunduğu kanallarıdır.
«Bana Göre» Tehlikesi
Modern dönemde «bana göre» diyenler türedi. «Ben Kur’ân’ı okudum, bana göre şöyle.» Bu — küstahlıktır. Çünkü onun «göre»si — 1400 yıllık ulemâ geleneğinin önündedir; sanki o İmâmı Âzam’dan daha bilgili. Hâlbuki o ne Arapça’yı tam bilir; ne sünnet ilimlerini; ne sahâbe görüşlerini. Bu, kibir ve cehâletin birleşimidir. Mü’min — kendi görüşünü değil; ulemânın görüşünü esas almalı.
Reformist Akımlar
Modern dönemde çeşitli reformist akımlar var: 1) Kur’âncılar — sünneti reddedenler. 2) Modernistler — İslâm’ı çağa uydurmak isteyenler. 3) Selefîler arası ehli sünnet dışı kollar — ictihâdı reddedenler. 4) Liberal İslâmcılar — Batı’ya tâviz verenler. 5) Sufî dışı kalanlar — tasavvufu reddedenler. Bu akımların her biri — üç kaynaktan birini reddediyor. Sahih mü’min — bütün üçüne birden bağlı kalmalı.
Ehli Sünnet ve’l-Cemâat
«Ehli sünnet ve’lcemâat» — sünnete bağlı ve cemâat (ümmet ana akımı) içinde olan. Bu, Hz. Peygamber’in övdüğü gruptur: «Ümmetim 73 fırkaya bölünecek; 72’si cehenneme gidecek; bir fırka kurtulacak.» Sorulunca «Onlar kim?» — «Benim ve sahâbenin yolunda olanlar.» Yâni ehli sünnet. Bu yolda kalmak — kurtuluşa giden yoldur. Üç kaynağa bağlı kalmak — bu yolun gereğidir.
Niyâz — Üç Kaynağa Bağlılık
Niyâz: «Yâ Rab, beni Kur’ân’a, sünneti seniyyeye, imâmların ictihâdına sıkı sıkıya bağlı bir mü’min eyle. Bu üç kaynağı reddedip ‘bana göre’ diyen sapmalardan beni koru. Ehli sünnet ve’lcemâatin yolundan ayırma. Hz. Peygamber’in övdüğü ‘kurtulan fırka’ içinde olmamı nasîb et. Modern reformist, modernist, Kur’âncı, liberal İslâmcı akımların aldatıcı söylemlerinden beni uzak tut. İmâmı Âzam’ın, İmâmı Mâlik’in, İmâmı Şâfiî’nin, İmâmı Ahmed’in ictihâdlarına saygı duyan; sahih ulemâya tâbî olan bir kul olarak yetiştir. Üç kaynaktan ayrılmamayı; ümmetin müşterek mîrâsına sâdık kalmamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Ehli Sünnet, İctihâd, Mezheb. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nisa 4/59; Allah’a, Resule ve emir sahiplerine itaat ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Buhari, İ’tisam, Kitap ve sünnete bağlılık rivayetleri.
- Müslim, Cuma, hutbe ve sünnete bağlılık rivayetleri.
- Şatıbi, el-Muvafakat, sünnet, bidat ve şeri deliller bahisleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, sünnete ittiba ve takva bölümleri.