Kalbi, darbi ve nefes ile yapılan zikrin manası nedir, güzel ahlak nedir?

Kalbî, Darbî ve Nefes ile Yapılan Zikrin Mânâsı — Güzel Ahlâk Nedir?

Tasavvuf yolunda zikir üç şekilde yapılır: 1) Lisânî zikir — dil ile söylenir. 2) Kalbî zikir — kalpten geçirilir. 3) Darbî zikir — darbla, hareketle, sesli ritim ile. Nefes ile zikir — nefesin alışı ve verişi ile Allâh’ın isimlerini söyleme. Bu farklı zikir türlerinin mânâsı — kalbi Allâh’a bağlamaktır. Güzel ahlâk ise zikrullâhın meyvesidir. Zikir kalbi temizler; temiz kalpten güzel ahlâk çıkar.

Lisânî Zikir — Başlangıç

Lisânî zikir başlangıçtır. Dilî ile «Allâh, Allâh» demek, tesbih çekmek, salavât okumak — bunlar lisânî zikrin örnekleri. Mü’min bu zikre başlar; alışkanlık edinir. Lisânî zikir sırasında kalp henüz tam katılım göstermeyebilir; ama önemli olan başlamak.

Kalbî Zikir — İleri Seviye

Kalbî zikir — kalpten yapılan zikirdir; dil hareket etmez. Kalp Allâh’ı zikreder; çevre işitmez. Bu daha ileri bir seviyedir. Şâhı Nakşibend kalbî zikre özel önem verdi. Bu zikir günde her saat, her ânda yapılabilir. İş yerinde, sokakta, evde — kalp zikrullâh ile meşgûl.

Darbî Zikir — Cemâat Zikri

Darbî zikir — darbla, ritimle, cemâatçe yapılan zikirdir. Tasavvuf tarîkatlerinin halkalarında yaygındır. «Lâ ilâhe illâ-Allâh» yüksek sesle, ritimle, hareketle yapılır. Bu zikir kalbi uyandırır; cemâati birleştirir; mâneviyâtı yükseltir. Sahih kullanıldığında etkilidir.

Nefes Zikri — En İnce Şekli

Nefes zikri en ince zikir şeklidir. Nefes alırken «Allâh», verirken «Hû» denir. Bu zikir kişi yatakta yatsa bile yapılabilir; uyumadan önce, uyandıktan sonra. Sufîler bu zikrin kalbe çok etkili olduğunu söyler. Sürekli yapılırsa — uykuda bile kalbin zikrettiği hissedilir.

Zikrin Meyvesi — Güzel Ahlâk

Zikrin meyvesi güzel ahlâktır. Hz. Peygamber «Ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim» buyurmuştu. Güzel ahlâk — Allâh’ın sıfatlarının insanda yansıması: merhamet, sabır, cömertlik, doğruluk, tevâzu, affedicilik. Bu sıfatlar zikrin meyvesidir; zikirsiz kalpten kolay çıkmaz.

Güzel Ahlâkın Tanımı

Güzel ahlâkın tanımı: «Allâh ile sulh hâlinde olmak, halk ile geçinme hâlinde olmak.» Bir başka tanım: «Vermek istemediği zaman vermek; affı zor bulduğu zaman affetmek; tepki göstermek istediği zaman sabretmek.» Güzel ahlâk doğal değil; nefse aykırı bir tavırdır; eğitilir.

Zikir — Ahlâk Eğitimi

Zikir güzel ahlâkın eğitimidir. Kalbi sürekli Allâh ile dolduran kişi — yavaş yavaş Allâh’ın sıfatlarına benzer. Merhamet, sabır, cömertlik onda görünür. Zikirsiz mü’min — ahlâk eğitimsiz; ahlâkı sözde kalır. Zikirli mü’min — eğitilmiş; ahlâkı eylemde görünür.

Niyâz — Zikirli ve Ahlâklı Mü’min

Niyâz: «Yâ Rab, beni lisânî, kalbî, darbî ve nefes zikrinin hepsini yapan bir mü’min eyle. Zikrin meyvesi olarak güzel ahlâkı bana ver. Senin sıfatlarını kalbimde yansıtayım. Hz. Peygamber’in ‘güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim’ mesajını ben de yaşayarak ümmete aktarayım.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi zikirli, ahlâklı mü’minler eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Güzel Ahlâk, Nakşibend. → Tasavvuf Sözlüğü

Ek kaynaklar:

• Kur’an-ı Kerim, Rad 13/28; kalplerin Allah’ı zikirle huzur bulması.
• Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/41-42; Allah’ı çok zikretme emri.
• Kur’an-ı Kerim, Zuhruf 43/36; Rahman’ın zikrinden yüz çevirene ÅŸeytanın arkadaÅŸ kılınması.
• Nevevi, el-Ezkar, zikir ve dua adabı bölümleri.
• KuÅŸeyri, er-Risale, zikir, murakabe ve kalp hayatı bahisleri.
• Ä°mam Gazali, Ä°hya-u Ulumi’d-Din, zikir ve dua adabı bölümleri.
• Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi, çev. Veled Ä°zbudak, MEB Yayınları.
• Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi Şerhi, ÅŸerh: Tahirü’l-Mevlevi, Şamil Yayınevi.
• Abdülbaki Gölpınarlı, Mesnevi Tercemesi ve Şerhi, Ä°nkılap Kitabevi.
• Reynold A. Nicholson, The Mathnawi of Jalaluddin Rumi, E. J. W. Gibb Memorial Series.