Maturidi Ekolü Düşüncesi (İmam-ı Maturidi)

Hanefi-Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına bakarak hüküm vermez

Hanefi Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına konusunda Mustafa Özbağ Efendi sohbeti. Bu yazıda Hanefi Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına hakkında tasavvuf perspektifinden önemli bilgiler ve değerlendirmeler bulacaksınız.

Dini metinleri harfi yöntemle anlama çabalarının arka planında nasların manasını koruma düşüncesi yatmaktadır. Bu zihniyete göre mana sat lafızdadır. Zihin, vakıa, akıl ve tarih ondan ayrılmaz. Hal bu ki literal denilen harfi anlayış teorik bir zorlama olup aklı, nası ve vakayı inkardır. Böyle bir durum hasımları tekfire insanı dini davranışlarda aşıtırlıya götürür. Hasan. Hanefi, İsar. Zaman. Kahire. İmam. Mâtürîdî böyle bir tuzağa düşmemiştir. Ona göre yeri geldiği zaman icma ve kıyasta dini anlamda meşru bir yorum biçimidir.

Zaten hüküm vermede insanlardan hakemlere başvuran. Arap geleneği. Kur’an’ın önerdiği bir yöntemdir. Eğer karı koca arasında açılmasında endişe ederseniz erkeğin ailesinden bir hakem, kadının ailesinden bir hakim gönderin. Nisa 35. Ayette söz konusu hakemler. Kur’an ve sünnet değil eşlerin akrabalarıdır. Nisa 105’te geçen. Allah’ın sana gösterdiği gibi pasajı aklını kullanarak anladığın şeylerle manasına gelir diyen. İmam. Mâtürîdî, “Eğer. Kur’an’la bütün hükümler anlaşılmış olsaydı o takdirde Allah’ın sana gösterdiği gibi” denilmesinin bir anlamı kalmazdı demektedir.

Hanefi Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına Hakkında

Buradan sorunu insanın çözeceği anlaşılıyor. Evet. Şimdi zaman zaman insanlar bir hakikatin meydana çıkmasını değil kendi anlayış ve görüşünü dikte etme yoluna gidiyorlar. İslam dünyasında. Öyle olunca işte bu tarihselciler veyahut da akılcılar veyahut da işte direkt biz. Kur’an’ın yüzeysel olarak ne dediğine bakarız, öyle hükmederiz noktasında duranların aralarında çatışma çıktığı gibi halk veya inananlar bu tip meselelerde nasıl davranacaklarını da karıştırıyorlar. Böyle olunca bu aslında Kur’an ve sünnetin anlaşılmasında ve anlatılmasında da problem çıkarıyor.

Öyle olunca bu az önce hani bir arkadaş da sormuştu. Allah’a itaat edin, resulüne itaat edin diye bir mesele çıktığında biz o zaman. Allah ve resulüne götürmeliyiz meseleyi. Allah ve resulüne götürdüğümüzde de meselede işin içerisine hem vahiy girdi hem akıl girdi. İşin içerisine hem gelenek girdi.

İşin içerisine hem aynı zamanda da kültür girdi. Aynı zamanda işin içerisine girilince mesela ailelerin kendi örfleri de girdi. Bunu böyle etraflıca alırsanız o zaman meseleyi. Kur’an, sünnet, icma-i ümmet aynı zamanda aklın öngörüsü, aynı zamanda oradaki topluluğun kültürel yaklaşımı, oradaki küçük bir topluluğun bir aşiret de olabilir. Oradaki onların edebi, ahdabı bu meseleye anlayış biçimleri de cem edilerekten meselenin hakikate çıkar. Bazı hakikatler vardır. İki kişinin arasında iki kişiyi ilgilendiren bir hakikattir bu.

Bazılarında aileyi ilgilendiren şeylerdir. Bazılarında sülaleyi ilgilendiren şeylerdir. Bir mesele vardır ailenin bütün fertlerini ilgilendirir. Bir mesele vardır karı kocayı ilgilendirir. Bir mesele vardır işin içerisine bütün dünürler de girer, akrabalar da girer. İşte bu tip meselelere bakarken. İmam. Mâtürîdî bütün yan ögeleri de bir bütünün içerisine alaraktan hepsini gözeterekten içtihat eder.

Hanefi Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına Sohbeti

Eğer bu devlet meselesi ise o zaman devletin de kendine ait bir geleneği, kültürü vardır. Devletin de kendine ait bir geleneğini, kültürünü de işin ortasına, işin içerisine koyar. Diğer devletlerin gelenekleri, kültürleri, hukukları, diğer toplulukların hukukları hepsi de birbirinin içine girer. İmam. Mâtürîdî bu manada geniş bir yelpazede meseleyi analiz ederekten hüküm çıkarır. Yani meseleye hariciler gibi direkt. Kur’an’ın yüzüne bakaraktan. Allah’ın eli vardır, Allah’ın elinin nasıl olduğu önemli değildir deyip çıkmaz.

Örneğin veyahut da bir hukuki meselede Kur’an direkt bir şeye hükmetmediyse, çünkü. Kur’an bir şeye direkt hükmettiyse bir başkasının onun üzerindeki bir hükmü söz konusu değildir. Ama bu tip meseleler genel olarak. Kur’an’ın açıkta bıraktığı insanların kendi örf, adet, gelenek görenekleri içerisinde uygulayabiliklerini serbest bıraktığı meselelerde olur. Yoksa Kur’an bir şey hükmettiyse İmam. Maturidinin veya İmam-ı. Azam’ın veya başka bir imamın onun karşısında bir şey söylemesi söz konusu değil.

İşte hüküm vermede, bir şeyde hüküm vermede İslam dünyasının titiz durması ve insanlara bunu önerirken kendi heva ve heveslerinizden hüküm vermeyiniz. Mesela bilmiyorsanız gidip bir zikir ehline sorunuz veyahut da bir hakeme müracaat ediniz demesinin sebebi budur. Çünkü o kimse kendince salt hani. Kur’an’ın yüzünden bakaraktan hükmetmeye çalışırsa sıkıntı yaşar. İslam terbiyesinde bir kimse kendi kendisine hükmetmez. Onu o konuyla alakalı bir bilene götürür. bunun durumu nedir der. Ama şimdi tabii herkes.

Hazreti. Google var ya Google’a soruyor, cevabı alıyor, hükmediyor kendi kendisine. Tabii. Google da onun ailesini, aşiretini, terbiyesini, kültürünü, genel kültürünü, eğitimini. Hazreti. Google bildiğinden ona uygun da fetvayı veriyor. O Google veriyor fetvayı. Yani o kimse kendince vermiyor. Google’dan aldı fetvayı. Bunun gibi. Ya canım kardeşim senin gördüğün rüya aynı motomot bir başkası dahi görse aynı mana taşımaz.

Aynı mana taşımaz. Dini ahkamlar bellidir. Bireylerin, ailelerin durumları farklıdır. Toplumların durumları farklıdır. Oradaki örf, adet, gelenek, görenek farklıdır. O yüzden değişkenlik gösterir ve Hanefi. Mâtürîdî çizgisi buna müsaade eder. Bunu yasaklamaz. Allah bizi affetsin.

Maturidi Ekolü Düşüncesi (İmam-ı Maturidi) Sohbetleri Serisi

İlgili Sohbetler

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için Tasavvuf – Vikipedi sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Hanefi Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına konulu bu sohbet Mustafa Özbağ Efendi tarafından gerçekleştirilmiştir. Daha fazla Hanefi Maturidi çizgisi, sadece Kur’an’ın lafzına sohbeti için sitemizi takip edebilirsiniz.