Halkın Yaşadığı Dîn Kültüreldir — Mürşid-i Kâmilin Dîni İse Sünnete Bağlı
Halkın yaşadığı dîn kültüreldir, geleneksellidir; mürşid-i kâmilin yaşadığı dîn ise sünnete bağlıdır. Bu, önemli bir ayırımdır. Çoğu müslüman dîni doğduğu kültürün bir parçası olarak yaşar; sorgulamadan, derinleşmeden. Mürşid-i kâmil ise dîni Kur’ân ve sünnetten doğrudan alır; kültür süzgecini reddeder. Bu yüzden mürşid-i kâmilin dîni saf; halkın dîni karışıktır.
Kültürel Dîn — Geleneksel Yaşanan
Kültürel dîn — atalardan miras kalan dînî pratikler. Türkiye’de bu Anadolu kültürü ile karışıktır. Bâzı pratikler sünnete uygun; bâzıları değil. Mevlid okumak, sünnet düğünleri, dînî bayramlarda hediyeleşme — bunlar kültür-dîn karışımıdır. Halk bunları sorgulamadan yaşar. Halbuki bâzıları sünnete aykırı olabilir.
Sünnete Bağlı Dîn — Saf Olan
Sünnete bağlı dîn saftır. Mürşid-i kâmil bu safiyyeti korur. Kur’ân ve sünnetten doğrudan beslenir; kültür süzgecini reddeder. Bid’atleri ayırt eder; ve onlara karşı çıkar. Sünnete uygun olanı yaşatır; aykırı olanı reddeder. Bu süzgeçleme onun en önemli vazîfelerinden biridir.
Halk ve Mürşid Arasındaki Gerilim — Tarih Boyu
Halk ve mürşid arasında gerilim tarih boyu olmuştur. Mürşid halkın bâzı geleneklerini eleştirir; halk buna kızar. Bu gerilim doğaldır; çünkü mürşid sünnete bağlıyken, halk kültüre bağlıdır. Sahâbe döneminde bile sahâbe ile diğer müslümanlar arasında bu fark vardı. Sahâbe sünnete daha yakındı; sonraki nesiller kültür ile karıştırdı.
Mürşid’in Vazîfesi — Süzme
Mürşid’in vazîfesi süzmedir. Halkın yaşadığı dînden kültürel kısımları ayırmak; sünnete uygun kısımları korumak. Bu, hassas bir iştir. Çünkü halk kendi geleneklerini sever; eleştirisini kabûl etmez. Mürşid sevgi ile ve hikmet ile bu süzmeyi yapar. Sertçe değil; yumuşakça.
Modern Müslüman — Üç Tür Dîn
Modern müslüman üç tür dînle yüz yüze: 1) Kültürel dîn — atalardan miras. 2) Reformist dîn — modern felsefelerle karışmış. 3) Sünnete bağlı dîn — saf. Çoğu birinciyi yaşar. Bâzıları ikinciye kayar. Mürşid-i kâmiller ise üçüncüyü yaşatırlar. Mü’min hangisini seçeceği önemli.
Bid’atlerden Korunmak — Sünnete Yönelmek
Bid’atlerden korunmak için sünnete yönelmek gerek. Mü’min «bu bizim adetimiz» yerine «bu Hz. Peygamber’in sünneti mi?» sorusunu sormalı. Eğer sünnete uygunsa, yapar; aykırı ise, terk eder. Bu süzgeç mü’mini kültürel sapmalardan korur. Mürşid bu süzgeci öğretir.
Niyâz — Sünnete Bağlı Dîn Yaşamak
Niyâz: «Yâ Rab, beni kültürel dîn ile yetinmeyen, sünnete bağlı dîni arayan bir mü’min eyle. Mürşid-i kâmilin rehberliğinde bid’atleri sünnete uygun olmayanlardan ayırmamı nasîb et. Halk kültürünün etkilerine karşı dirençli olmamı sağla. Beni Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in saf sünnetini yaşayan bir kul eyle.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi sünnete bağlı yaşayanlardan eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Sünnet, Kültür, Bid’at. → Tasavvuf Sözlüğü