Evlilik Kader midir? — İrâde ve Takdîr Arasındaki İnce Çizgi; Eş Seçiminde Sebep, Niyet ve Tevekkül
«Evlilik kader midir?» — bu, çoğu insânın aklına gelen önemli bir sorudur. Cevap: hem evet, hem hayır. Evet, çünkü her şey Allâh’ın takdîridir; kiminle evleneceğin de O’nun bilgisinde. Hayır, çünkü insân iradesi olmadan evlilik gerçekleşmez; sen seçersin, partner seçer, ailelerin onaylar, sen kabûl edersin. Yâni — kader ile irâde birlikte çalışır. Sebepleri yerine getirmek senin vazifen; sonucu vermek Allâh’ın takdîri. Bu nüans — sâdece evlilikte değil; hayatın bütün alanlarında geçerli. Bu yazıda kaderirâde dengesini evlilik özelinde ele alacağız.
Kader — Mânâsı
«Kader» — Allâh’ın ezelî bilgisi. Allâh — geçmişi, şimdiyi, geleceği bilir; her şeyin nasıl olacağını ezelden bilir. Kader, Allâh’ın bu ezelî bilgisinin kaderdir; olaylar kaderce belirlenmez, sâdece bilinir. Allâh sana kiminle evleneceğini ezelden bilir; ama bu bilgi seni o kişiyle evlenmeye zorlamaz. Sen seçersin; ama seçeceğini Allâh önceden bilir. Kader — zorlama değil; bilgi.
İrâde — İnsân Tarafı
İnsâna irâde verilmiştir. Kur’ân: «Biz ona iki yolu gösterdik» (Beled 10). Yâni iyi yol da kötü yol da insânın önünde. Hangisini seçeceğine kendisi karar verir. Allâh seçenekleri belirler; ama seçimi insân yapar. Bu yüzden insân sorumludur; eğer irâdesi yoksa sorumluluk da olmazdı. Evlilikte de — sen partner seçersin; aileyle istişare edersin; istemeyebilirsin, kabûl edebilirsin. Bu seçimler senin iradenle olur.
İkisinin Birleşimi
Kader ve irâde birlikte çalışır. Sen seçeceğini düşünürken — Allâh seçimini ezelden biliyor. Senin için bir partner takdîr ettiyse — onunla yolların kesişir; tanışma sebepleri ortaya çıkar; aile onaylar; gönlün ısınır. Tanrı’nın eli her köşede; ama senin iraden de orada. İki taraf birleşince — evlilik gerçekleşir. Yalnız kader veya yalnız irâde — yetmez.
Sebepleri Yerine Getirmek
Evlilik için sebepleri yerine getirmek lazım: 1) İstihâre — Allâh’a danışma duâsı. 2) Aile ile istişare — büyüklerin görüşünü alma. 3) Karakter sorgulama — niyet, dîn, ahlâk, uyumluluk. 4) Sünnet üzere yaklaşma — açık konuşma, samîmiyet. 5) Aceleci olmamak — düşünme zamanı verme. 6) Duâ — Allâh’tan hayırlısını isteme. Bu sebepler yerine getirildikten sonra — sonuç Allâh’a bırakılır.
İstihâre — Allâh’a Danışma
İstihâre — önemli bir karar öncesi Allâh’a danışma. İki rekât namaz kıl; sonra «Allâhümme innî estahîruke biilmike, ve estakdiruke bikudretike…» duâsını oku. Adayı düşün. Sonra kalbinde bir yön belirir; veya rüya görürsün; veya olaylar bir yöne akar. Bu istihâre — kader ile iradeyi birleştirmenin yoludur. Sen sorarsın; Allâh işâret eder; sen ona göre hareket edersin.
Eş Seçim Ölçütleri
Hz. Peygamber’in eş seçim kriterleri: «Kadın dört şey için nikâhlanır: mâlı, soyu, güzelliği, dîni. Sen dindar olanı seç; aksi takdirde ellerin toprağa düşsün» (Buhârî). Yâni öncelik — dîn. Bu da erkek seçiminde geçerli. Mâl güzel; soy güzel; görünüş güzel; ama hepsinin üzerinde dîn olmalı. Dîn olmayan partner — gelecekte zorluk üretir; dînli partner — bereket üretir.
Yanlış Eş ile Karşılaşmak
Bazen — bütün sebepleri yerine getirsen bile — yanlış bir eşle karşılaşabilirsin. Bu da Allâh’ın takdîri olabilir; ya sınamak için, ya başka bir hikmet için. Eğer böyle bir durumda kalırsan — sabret, çabala, duâ et. Bazen yanlış görünen evlilik — sonradan hayırlı çıkar. Bazen de gerçekten çekilemez hâle gelir; o zaman İslâmî yollarla (boşanma) çözüm aranır. Allâh kullarını sıkıntıda bırakmaz; ya çözüm verir, ya sabır.
Niyâz — Hayırlı Eş
Niyâz: «Yâ Rab, kader ile irâdeyi birleştirme hikmetini ver. Evlilik kararımda sebepleri yerine getirme; sonra Sen’in takdîrine güvenme şuûru ver. İstihâre ile Sana danışmamı; aile ile istişare etmemi; Hz. Peygamber’in ‘dindarı seç’ tavsiyesini tutmamı nasîb et. Bana — hem dünyâda hem ahrette hayrımıza olan bir eş takdîr eyle. Birbirimize destek olan, birlikte Allâh’a yönelen, ümmet için faydalı bir aile kurmamı nasîb et. Eğer şuanda evli isem — eşim ile aramda muhabbet, sabır, anlayış ver. Sen ‘eşler birbirleri için elbise gibidir’ buyurdun; bu örtüyü aramızda sıcak kıl.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Kader, İrâde, Evlilik. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.