Sûfîlerin Hadîslere Bakışı Temel Olarak Nasıldır — Saygı, Edeb, Tasdik
Sûfîlerin hadîslere bakışı — temel olarak saygı, edeb ve tasdik üzerinedir. Bazı kişiler — «sûfîler hadîsleri ihmâl eder; sâdece kalp bilgisine güvenir» diye iddiâ eder. Bu, kesinlikle yanlıştır. Klâsik sûfîler — hadîs ilminin en büyük muhâfızlarındandır. Buhârî, Müslim, Tirmizî, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce — hepsi muhaddistir; ama aynı zamanda zâhid ve sûfî kişilerdir. Hâris el-Muhâsibî, İmâm Gazâlî, Abdülkâdiri Geylânî, İbn Acibe — hepsi hadîs ile derinden meşgul olmuştur. Sahih sûfîlik — Kur’ân ve sünnete bağlılığın zirvesidir; aralarında çatışma yoktur. Bu, modern dönemde unutulan bir gerçektir.
Sahih Sûfî = Sünnet Ehli
Klâsik tanımla — sahih sûfî sünnet ehli demektir. Cüneydi Bağdâdî: «Bizim ilmimiz Kitâb ve sünnetle kayıtlıdır; kim Kitâbsünnete uymazsa onun yolu sûfî yolu değildir.» Bu, sahih sûfîliğin temel düstûru. Modern dönemde — bazı sahte sûfîler «kalp bana söyledi» diye hadîslere muhâlif şeyler söyler. Bu, sûfîlik değil — bid’attir. Sahih sûfî — kalbinin kabul ettiği bir şey Kur’ânsünnete ters ise onu reddeder. Çünkü kalp şeytan tarafından yanıltılabilir.
Hadîs Ricâli Olarak Sûfîler
Pek çok sûfî — aynı zamanda hadîs ricâlinde sayılır. Süfyânı Sevrî, Abdullâh b. Mübârek, Fudayl b. İyâz, İbrâhîm b. Edhem, Bişri Hâfî — hepsi sûfî ve aynı zamanda muhaddis. Hadîs rivâyetlerinde isimleri geçer. Bu, sûfîliğin hadîse uzak olmadığının ispatıdır. Aksine — sahih sûfîler hadîsi yaşamanın ölçüsü olarak görmüşlerdir.
Zayıf Hadîs Meselesi
Bazı sûfîler — fezâilü’la’mâl (amellerin faziletleri) konusunda zayıf hadîsleri kullandı. Bu, sûfîliğe özel bir hata değildir; fıkıh âlimleri de aynı durumda. İmâm Ahmed b. Hanbel’in usûlü: zayıf hadîs — helâlharam konusunda kullanılmaz; ama fezâil konusunda kullanılabilir (bazı şartlarla). Bu yaklaşım — hem sûfî hem fıkıh çevresinde yaygın. Sahih sûfî — uydurmaya tabii ki itibâr etmez; ama zayıf hadîsi fezâilde kullanabilir.
İhyâ ve Hadîs
İmâm Gazâlî’nin «İhyâu Ulûmi’d-Dîn»i — sûfî klasiği. İçinde binlerce hadîs vardır. Sonradan hâfızlar — Irâkî, Subkî, Zebîdî — bu hadîslerin tahrîcini (kaynağını) yapmıştır. Bazıları sahih, bazıları hasen, bazıları zayıf çıktı. Hiç biri uydurma değil. İmâm Gazâlî — hadîs ehline yakın çalışmıştır; uydurma kullanmaktan kaçınmıştır. Modern dönemde — bazıları İhyâ’yı «zayıf hadîslerle dolu» diyerek küçümser; ama bu, tahrîc edenler de söylemez.
Hadîslere Edebi
Sahih sûfîlerin hadîse edebi — derindir. Hadîs okunurken — abdest alma, saygıyla otura, kalpte tasdik, Hz. Peygamber’e salavât. Bu edeb — sıradan kitap okumadan çok farklı. Çünkü hadîs — Hz. Peygamber’in (s.a.v.) sözü; ona saygı, ona saygı demektir. Sûfîler bu inceliği canlı tutmuştur. Modern dönemde — hadîs sırf akademik metin gibi okunuyor; bu, manevî bağı zayıflatır.
Hadîsleri Yaşama
Sahih sûfînin asıl katkısı — hadîsleri yaşamadır. Hadîs ehli (hâfızlar, muhaddislerin bazıları) — hadîsi ezberler, isnad araştırır, kitap yazar. Sûfîler ise — hadîsi yaşar. «Tevâzu» hadîsini sûfî — sokakta tevâzu ile uygular. «Cömertlik» hadîsini sûfî — fakire vererek uygular. Bu yaşama yönü — hadîs ehlinin akademik yönünü tamamlar. İkisi birlikte — sünnetin yaşaması.
Modern Hadîs Karşıtlığı
Modern dönemde — «Kur’âniyyûn» yâni hadîsi reddeden bir akım çıktı. «Sâdece Kur’ân; hadîs yok» derler. Bu, kesinlikle sapma. Çünkü Kur’ân — Hz. Peygamber’e itaat emrediyor (Nisâ 59, Haşr 7). Hadîssiz — namazın rekâtı, oruçun şekli, haccın menâsiki bilinmez. Sahih sûfî bu sapmaya kesinlikle karşı çıkar. Sahih sûfîlik — hadîs ehli olmayı içerir.
Niyâz — Sûfî ve Hadîs
Niyâz: «Yâ Rab, sahih sûfîliğin hadîse bakışını anlayan; sûfîliği hadîs ehline karşı koymak değil; hadîsi yaşamanın en derin formu olarak gören bir mü’min eyle. Cüneydi Bağdâdî’nin ‘sûfîliğimiz Kitâbsünnetle kayıtlıdır’ düstûrunu hayatımda yaşat. Klâsik sûfî muhaddislerini — Süfyânı Sevrî, Abdullâh b. Mübârek, Fudayl b. İyâz, İbrâhîm b. Edhem, Bişri Hâfî, Hâris el-Muhâsibî, İmâm Gazâlî, Abdülkâdiri Geylânî, İbn Acibe — tanıyan ve hürmet eden bir kul olarak yetiştir. Hadîsi sıradan metin gibi değil; Hz. Peygamber’in (s.a.v.) ağzından çıkan kelam olarak — edeb, abdest, salavât ile — okuyan bir mürid eyle. Sûfîlerin asıl katkısı olan ‘hadîsi yaşama’yı bana ihsân eyle — tevâzu hadîsini sokakta, cömertlik hadîsini fakire vererek, sabır hadîsini musîbette uygulayan bir kul olarak yetiştir. Modern Kur’âniyyûn sapmasından — hadîsi reddetme yanılgısından — beni koru. Sahih sûfîliğin Sünnet ehli olduğunu unutmayan; kalbim Kur’ânsünnete ters bir şey söylediğinde onu reddedebilen bir mü’min olarak yaşat. İhyâu Ulûmi’d-Dîn ve diğer klasik sûfî kaynaklarındaki hadîs mîrâsından bana hisse ver.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Sûfî ve Hadîs, Kur’âniyyûn, Sünnet Ehli. → Tasavvuf Sözlüğü