Allâh Kibirli Kimseyi Alçaltır, Tevâzu Sahibini Yükseltir — Adâletin Sünneti
Allâh kibirli kimseyi alçaltır, tevâzu sahibini yükseltir. Bu, Allâh’ın değişmez sünnetidir. Hadîs: «Mâ tevâda’a ahadün lillâhi illâ rafa’ahullâh» — Allâh için tevâzu gösteren herkesi Allâh muhakkak yükseltir (Müslim, Tirmizî). Tersi de doğru: kibirlenen herkesi Allâh alçaltır. Bu — tarihteki bütün kıssalarda görülür. Firavun kibirlendi — Allâh denizde boğdu. Karûn kibirlendi — Allâh yerin dibine geçirdi. Hâmân, Nemrud, Ebû Cehl — hepsi kibirlendi, hepsi alçaltıldı. Tarihte gerçek yükselen kişiler — tevâzulu olanlardır. Hz. Peygamber tevâzulu idi — dünyânın gelmiş geçmiş en yüksek insânı oldu. Hz. Ebû Bekir tevâzulu — sahâbenin başına geldi. Bu kural — modern dönemde de geçerlidir.
Kibrin Tehlikesi
Kibir — kendini başkalarından üstün görmektir. Hadîs: «Kibir hakkı reddetmek ve insânları küçümsemektir» (Müslim). Kibir — Allâh’ın yasakladığı en büyük günahlardandır. Şeytân — kibir yüzünden cennetten kovuldu (A’râf 12). İblis Allâh’ın emrine «ben ondan hayırlıyım» dedi — kibirlendi — lânetlendi. Demek ki kibir — şeytâni bir sıfat. Allâh kibirliyi sevmez: «İnnellâhe lâ yühıbbu külle muhtâlin fehûr» — Allâh, kendini beğenmiş övünenleri sevmez (Nisâ 36, Lokmân 18, Hadîd 23).
Tevâzunun Güzelliği
Tevâzu — kendini bilmek; bulunduğu konumun farkında olmak; başkalarını küçümsememek. Tevâzu kendini aşağı görmek değil; sahih bir öz değerlendirme. «Sen iyisin, ama başkaları da iyi.» Tevâzu — mü’minin sıfatı. «İbâdü’rrahmân ellezîne yemşûne ale’lardı hevnâ» — Rahmân’ın kulları, yeryüzünde tevâzu ile yürürler (Furkân 63). Yürüyüşte bile tevâzu. Konuşmada, davranışta, çalışmada — her şeyde tevâzu.
Allâh’ın Yükseltmesi
Allâh tevâzu sahibini nasıl yükseltir? 1) İnsânlar arasında — sevilir, saygı görür. 2) Ahlâkça — gerçek erdemler kazanır. 3) İlimce — derin anlayış sahibi olur. 4) Sosyâl olarak — dürüst ilişkiler kurar. 5) Maddî olarak — bereket gelir. 6) Mânevî olarak — Allâh’ın sevgisi. 7) Ahrette — yüksek makamlar. Yükselme her boyutta gerçekleşir. Allâh tevâzu sahibini boş bırakmaz; karşılığını verir.
Allâh’ın Alçaltması
Allâh kibirliyi nasıl alçaltır? 1) İnsânlar uzaklaşır — sevilmez. 2) Kibri yüzünden hata yapar — başarısızlık. 3) Yalnız kalır — sahih dost yok. 4) İlim de değer kaybeder — kibri kapatır gözünü. 5) Maddî kayıp — bereket çekilir. 6) Mânevî körlük — Allâh’ı göremez. 7) Ahrette cehennem. Alçalma — kibrin doğal sonucu. Allâh fail değil; kibirin kendi içine taşıdığı tohum.
Tarihten Örnekler
Tarihte kibrin alçaltıcı sonuçları: Firavun — denizde boğuldu; mumyası bile alçaltıldı şimdi müzelerde sergilenir. Nemrud — bir sineğin sokmasından hastalandı, öldü. Karûn — yer onu yuttu. Hâmân — Mûsâ’nın duâsı ile cezâlandırıldı. Ebû Cehl — Bedir’de iki gencin elinden öldü. Hz. Ömer’in karşıtı Hürmüzân — köle olarak öldü. Tarihte bütün kibirliler — kötü akıbet. Buna karşı: Hz. Peygamber — tevâzulu, dünyâ tarihinde en etkili insân. Hz. Ebû Bekir — tevâzulu, halîfe oldu. Selmanı Fârisî — tevâzulu, Hz. Peygamber’in ailesinden sayıldı.
Modern Kibir Türleri
Modern dönemde kibir türleri: 1) Akademik kibir — diploma kibirlenmesi. 2) Maddî kibir — para, mal, mülk. 3) Siyâsî kibir — makam, mansıp. 4) Estetik kibir — güzellik, fitnes. 5) Sosyâl medya kibir — takipçi sayısı. 6) Soy kibri — aile, kabile, ırk. 7) Dînî kibir — «benim mezhebim doğru, başkası yanlış.» Bu son — en tehlikeli; çünkü dîn üzerinden kibirleniyor. Mü’min bütün bu türlerden uzak durmalıdır.
Tevâzunun Pratiği
Tevâzu pratiği: 1) Kendini başkalarından üstün görmemek. 2) Başkalarının iyi yönlerini görmek. 3) Hatâ yaptığında itirâf etmek. 4) Aşağı sınıftakilere saygı göstermek. 5) Hizmet etmek — başkalarına yardım. 6) Sıradan giyinmek — gösterişten kaçınma. 7) Sade yaşamak — lüks israfından uzak. 8) İlmi paylaşmak — saklamamak. 9) Hatalardan ders almak — kibre düşmeyip. Bu pratikler — tevâzu hâlini geliştirir.
Niyâz — Tevâzu Lutfu
Niyâz: «Yâ Rab, kibirden beni koru. Şeytânı cennetten çıkaran kibrin tehlikesinden uzak tut. Firavun, Karûn, Nemrud, Hâmân, Ebû Cehl gibi kibirlilerin akıbetinden beni uzaklaştır. Tevâzu sahibi bir mü’min eyle. Hadîsteki müjde — ‘Allâh için tevâzu gösteren herkesi yükseltir’ — bu lutfa nâil olmamı nasîb et. Furkân 63’ün tevâzu ile yürüyen Rahmân kulları arasında olmamı sağla. Akademik, maddî, siyâsî, estetik, sosyâl medya, soy, dînî — bütün modern kibir türlerinden beni koru. Kendini başkalarından üstün görmek, hatâyı itirâf etmemek, aşağı sınıfa kibir, gösteriş — bunlardan uzak tut. Hz. Peygamber’in, Hz. Ebû Bekir’in, sahâbenin tevâzu mîrâsından bana bir hisse ver. Tevâzu sahibinin yükseldiği — insânlar arasında, ilimce, maddî, mânevî, ahretçe — bütün boyutlarda yükseltmeyi nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Kibir, Tevâzu, Furkân 63. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Şems 91/7-10; nefsi arındıran ve kirletenin sonucu.
- Kur’an-ı Kerim, Furkan 25/43; hevasını ilah edinme uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Casiye 45/23; hevasını ilah edinen kimse uyarısı.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, nefsin terbiyesi, riya ve heva bölümleri.
- Kuşeyri, er-Risale, mücahede, riyazet ve istikamet bahisleri.
- Hucviri, Keşfu’l-Mahcub, nefis terbiyesi ve riyazet bahisleri.