Allâh Hikmeti Dilediğine Verir
«Allâh hikmeti dilediğine verir; kime hikmet verilirse — ona çok büyük hayır verilmiş demektir» (Bakara 269). Bu âyet hikmetin Allâh’ın ihsânı olduğunu, çalışmayla doğrudan kazanılamayacağını ifâde eder. Allâh dilediğine verir; ama dilemenin önünde şartlar vardır: tevâzu, ihlâs, sabır, devam, sahih yol. Mü’min bu şartları yerine getirir; sonra Allâh’tan diler. Hikmet böyle verilir.
Hikmet — Çalışma ile Değil
Hikmet doğrudan çalışma ile kazanılmaz; Allâh’ın ihsânıdır. Bir profesör bütün hayatı boyunca okuyup yazabilir; ama hikmet sâhibi olmayabilir. Sıradan bir köylü Allâh’a yakın olduğu için hikmet sâhibi olabilir. Bu eşitsizlik Allâh’ın takdîridir; çalışmanın doğrudan karşılığı değildir.
«Dilediğine» — Allâh’ın Tasarrufu
«Allâh hikmeti dilediğine verir» — bu Allâh’ın tasarrufunu vurgular. Hiç kimse hak iddiâ edemez «ben okudum, ben çalıştım, bana hikmet verilmeli» diye. Hikmet bir ihsândır; talep edilir ama hak edilemez. Allâh hangi kuluna vereceğini en iyi bilen.
Şartlar — Çalışma Lâzım
«Allâh dilediğine verir» — ama bu çalışmayı reddetmez. Şartlar var: 1) Tevâzu — kibirliye verilmez. 2) İhlâs — gösteriş için isteyene verilmez. 3) Sahih yol — yanlış yolda olana verilmez. 4) Devam — bir kere isteyip vazgeçene verilmez. 5) Sabır — acele edene verilmez. Mü’min bu şartları yerine getirir; sonra dua eder.
«Çok Büyük Hayır» — Hikmetin Değeri
«Kime hikmet verilirse — ona çok büyük hayır verilmiş demektir» (Bakara 269). Hikmet öyle bir ihsândır ki — büyük servetten, makamdan, ilimden bile değerlidir. Çünkü hikmet onları yönetir. Servet hikmetsiz — yıkıma götürür; makam hikmetsiz — zulüme götürür; ilim hikmetsiz — kibre götürür. Hikmet bütün diğer nimetleri faydalı kılar.
Hikmetin Belirtileri
Hikmet sâhibinin belirtileri: 1) Az konuşur, çok dinler. 2) Hızlı karar almaz; düşünür. 3) İşin sonunu görür. 4) İnsanlara şefkatli yaklaşır. 5) Sözünün ardında durur. 6) Eleştiriye açık. 7) Tevâzu sâhibi. 8) Allâh’tan korkar. Bu belirtiler birleştiğinde — hikmet ehli tanınır.
Hz. Peygamber — Hikmetin Zirvesi
Hz. Peygamber hikmetin zirvesi idi. «Bizim için hikmet ve faydalı bilgileri öğretmesi için» (Bakara 151). Resûlullâh sahâbeye Kur’ân ile birlikte hikmet de öğretti. Hz. Peygamber’in sözleri kısa ama derin; misalleri etkili; tutumları örnek. Onun sünneti — hikmet okulu.
Hikmet için Niyâz
Hikmet için niyâz mü’minin günlük duâlarından olmalı. «Yâ Rab, beni hikmet sâhibi yap. Hz. Lokmân’a verdiğin hikmetten bana da bir parça ver.» Bu duâ sürekli tekrarlanırsa — Allâh inşaAllâh kabûl eder. Şartlar yerine getirildikçe ve dua sürekli olursa — hikmet kapısı açılır.
Hikmetin Yararı — Toplumsal
Hikmet sâhibi kişinin toplumda yararı çoktur. Çatışmalar onun aracılığı ile çözülür; tavsiyesi tutar; ailesi onu örnek alır; topluluğa rehberlik eder. Allâh hikmet verirken — bunu toplum yararı için verir. Mü’min aldığı hikmeti gizlememeli; ümmetin maslahatı için kullanmalı.
Niyâz — Hikmet Talebi
Niyâz: «Yâ Rab, beni hikmet sâhibi mü’minlerden eyle. Tevâzu, ihlâs, sabır, devam şartlarını yerine getirme tevfîki ver. Hikmeti kibre vesîle yapmaktan beni koru; ümmetin maslahatı için kullanmamı nasîb et. Hz. Lokmân’a verdiğin hikmetten bana da bir parça ihsân et. Hz. Peygamber’in sünnetindeki hikmet okulunda yetişmemi nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi hikmet sâhibi mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Hikmet, Bakara 269, İhsân. → Tasavvuf Sözlüğü