Allâh Her Şeyi Nûru ile Kuşatır — Yakınlık O’ndan Değil, Kulun Gayretindendir
Allâh her şeyi nûru ile kuşatır; yakınlık O’ndan değil; kulun gayretindendir. Bu, sûfîlerin temel öğretilerinden biridir. Allâh — her yerde, her şeye, her zaman yakın. «Nahnu akrabu ileyhi min hablilverîd» — Biz ona şah damarından daha yakınız (Kâf 16). «Ve nahnu akrabu ileyhi minküm velâkin lâ tübsırûn» — Biz ona sizden daha yakınız; ama siz görmüyorsunuz (Vâkıa 85). Yâni Allâh’tan uzakta değiliz; biz O’ndan kendimizi uzaklaştırmışız. Uzaklık — Allâh tarafından değil; kulun tarafından. Yakınlığı sağlayan — yine kul. Kul gayret eder; perdeleri kaldırır; Allâh’ı görür. Allâh hep yakın; ama kul çoğu zaman bunu fark etmiyor. Bu farkı sağlayan — gayrettir.
Kâf 16 — Şah Damarından Yakın
«Nahnu akrabu ileyhi min hablilverîd» — Biz ona şah damarından daha yakınız (Kâf 16). Bu âyet — Allâh’ın yakınlığını açıklar. Şah damarı — vücutta kalbe en yakın damar; insânın hayatının merkezi. Allâh bundan da yakın. Yâni Allâh — sana kendinden daha yakın. Bu — şaşırtıcı bir gerçek. Çoğu zaman insân kendini Allâh’tan uzak hisseder; oysa Allâh ona kendinden yakın. Mesele — kulun farkındalığı.
Nûr Kuşatır
«Allâhu nûru’ssemâvâti velard» — Allâh göklerin ve yerin nûrudur (Nûr 35). Bu nûr — her şeyi kuşatır; her yerdedir. Karanlık olarak görünen yerlerde bile nûr vardır; sâdece kapalıdır. Kâfir kalplerde de — îmân nûru gizli, ulaşılmamış; ama Allâh’ın varlık nûru ile zâten var. Mü’min — bu nûru farketmeye çalışır; perdeleri kaldırır. Sûfîler nûr’un görülmesi için göz açma yöntemleri geliştirdiler — zikir, tefekkür, riyâzet.
Perdeler Bizdedir
Allâh ile kul arasındaki perdeler — Allâh’tan değil; kuldan. Allâh hep yakın; kul perdeli. Hadîsi kudsî: «Yetmiş bin nûr ve karanlık perdesi vardır Rabbim ile arasında» mealinde — bu perdeler kul kaynaklı. Perdeler nedir? 1) Günahlar — Allâh’ı görmeyi engeller. 2) Dünyâ sevgisi — kalbi dolduran. 3) Nefs — sürekli dünyâya çağıran. 4) Şeytân — sürekli vesvese. 5) Cehâlet — bilmemek. 6) Gaflet — unutmak. 7) Riyâ — gösteriş için ibâdet. Bu perdeler kalktıkça — Allâh görülür.
Gayret — Yakınlığın Anahtarı
Yakınlık — kulun gayreti ile artar. Hadîsi kudsî: «Bana bir karış yaklaşana ben bir arşın yaklaşırım; bir arşın yaklaşana bir kulaç yaklaşırım; bana yürüyerek geleneye koşarak gelirim» (Buhârî, Müslim). Yâni — sen bir adım atarsan, Allâh seninkinden çok daha fazla yaklaşır. Ama önce sen bir adım atmalısın. Pasif kalan — Allâh’ı bulamaz; çünkü Allâh kendisini saklamış değil; sen O’nun yönüne dönmemiş.
Allâh’ın Lutfu da Var
Tabii ki — gayret tek başına yetmez; Allâh’ın lutfu da gerekir. Allâh dilemezse — gayret meyve vermez. Ama Allâh — gayret edene mutlaka lutfeder. Yâni: gayret zarûri ama yeterli değil; lutuf zarûri ama gayret olmadan gelmez. İkisi birlikte — yakınlığı sağlar. Bu, sünnetin dengesidir: çalış ve tevekkül et. Sâdece çalışma — kibirdir; sâdece tevekkül — tembelliktir. İkisi birlikte — sahih yoldur.
Hadîsi Kudsî — Kurbi Nevâfil
Meşhûr hadîsi kudsî: «Kulum bana farzlardan başka bir şeyle yaklaşmaz; sonra nâfilelerle yaklaşmaya devâm eder. Nihâyet ben onu severim. Sevdiğim zaman ise — onun işiten kulağı, gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum» (Buhârî). Bu hadîs — yakınlığın zirvesini gösterir: Allâh, sevdiği kulunun kulağı, gözü, eli, ayağı olur. Yâni kul Allâh ile görür, işitir, hareket eder. Bu mertebeye — gayretle ulaşılır.
Pratik Gayret
Pratik gayret nelerdir? 1) Beş vakit namaz tam — gayretin temeli. 2) Sünnet ve nâfile namazlar — fazla yakınlık. 3) Düzenli zikir — kalp temizliği. 4) Kur’ân tilâveti — Allâh ile konuşma. 5) Sahih tefekkür — Allâh’ı düşünme. 6) İstiğfâr — günah perdesini açma. 7) İyilik etme — Allâh’ın sevdiği amel. 8) Kötülükten kaçınma — Allâh’ın sevmediğinden uzak. 9) Niyet temizliği — sâdece Allâh için. Bu gayretler birikip — yakınlığa götürür.
Niyâz — Yakınlık Gayreti
Niyâz: «Yâ Rab, Sen’in nûrunla her şeyi kuşattığını bilen bir mü’min eyle. Kâf 16’nın ‘şah damarından yakın’ müjdesini hayatta hissetmemi nasîb et. Sen’den uzakta olmadığımı; ben Sen’den kendimi uzaklaştırdığımı kabul eden bir kul eyle. Aramızdaki perdelerin Sen’den değil; benden kaynaklandığını bilen bir farkındalık ver. Günahlar, dünyâ sevgisi, nefs, şeytân, cehâlet, gaflet, riyâ — bu perdeleri kaldıran bir gayret nasîb et. Kurbi nevâfil hadîsi şerîfinin müjdesinden — Sen’in işitilen kulağım, gören gözüm olman — bir hisse ver. Beş vakit namaz, nâfile, zikir, Kur’ân, tefekkür, istiğfâr, iyilik, kötülükten kaçınma, niyet temizliği — bu pratik gayretleri yaşatan bir mü’min olarak yetiştir. Bana bir karış yaklaşana arşın yaklaşan Sen’sin; benim bir adım atmamı kolaylaştır.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Kurb, Nûr, Perde. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.