Selefî-Vehhâbî Çizgisi — Eski Selefi İmamlarından Sapan, Suûd Destekli Modern Bir Akım
Selefî-Vehhâbî çizgisi — eski selefi imamlarının çizgisinin dışında; bunlar Suûd destekli modern bir akım. Tarihte «selef» kelimesi — sahâbe, tâbiîn, tebei tâbiîn neslini kasteder; ümmetin ilk üç nesli. Onların yolu — ehli sünnet ve’lcemâat yoludur; dört mezhebi kapsayan, sûfiyâne dervişler de içeren geniş bir çerçeve. Modern «selefîlik» ise — bu klasik selefi yolun dışında; 18. yüzyıl Muhammed ibn Abdülvehhâb’ın akımının uzantısı. Bu akım — klasik Ehli sünneti reddeder; dört mezhebi gereksiz görür; tasavvufu küfür sayar; türbe ziyâretini şirk ilan eder. Bu, sahih selefi yoldan ciddi bir sapmadır. Modern müslüman bu farkı bilmeli; «selefî» adı altında satılan modernist akıma kapılmamalıdır.
Klasik Selef — Geniş Bir Yol
Klasik selef — sahâbe nesli (1. yüzyıl), tâbiîn (2. yüzyıl), tebei tâbiîn (3. yüzyıl). Bu üç nesil — ümmetin altın çağı. İmâm Mâlik, İmâm Ebû Hanîfe, İmâm Şâfiî, İmâm Ahmed bin Hanbel — bu nesilden çıktı. Bu imâmlar — dört mezhebi kurdu. Aynı dönemde — Hasanı Basrî, Cüneydi Bağdâdî, Süfyânı Sevrî gibi büyük sûfîler de yaşadı. Klasik selef yolu — bu geniş çerçeveyi içerir. Hem fıkıh hem tasavvuf; hem zâhir hem bâtın; hem ilim hem aşk.
Muhammed ibn Abdülvehhâb (öl. 1792)
Modern «selefîlik»in babası — Muhammed ibn Abdülvehhâb (öl. 1792). Necd bölgesinde — bugünkü Suudi Arabistan’da — yeni bir akım başlattı. Onun temel iddiâları: 1) Türbe ziyâreti şirktir. 2) Sûfîlerin tamamı sapıktır. 3) Dört mezhep gereksiz, doğrudan Kur’ân-Sünnet yeter. 4) Tevessül, şefâat — şirk. 5) Mevlid kutlaması — bid’at. Bu iddiâlar — klasik Ehli sünnete aykırı. Osmanlı devleti de bu akıma «hâricî» benzeri bir grup olarak baktı; ordu gönderdi.
Suûd-Vehhâbî İttifâkı
Muhammed ibn Abdülvehhâb — Suûd ailesi ile ittifâk kurdu. Suûd ailesi — onun akîdesini koruma karşılığında, dînî meşrûiyet aldı. Bu ittifâk — modern Suudi Arabistan’ın temelini oluşturdu. 20. yüzyılda Suudi petrol gelirleri — Vehhâbî akîdesini bütün dünyâya yaymak için kullanıldı. Mescidler, kitaplar, burslar, üniversiteler — petrol parasıyla kurulan Vehhâbî yapıları. Bu yüzden bu akım — sâdece bir dînî akım değil; bir jeopolitik proje.
Klasik Ulemâdan Tepkiler
Klasik ulemâ — Vehhâbî akımına ciddi tepki gösterdi. Mekke ve Medîne ulemâsı — Muhammed ibn Abdülvehhâb’ın iddiâlarını reddeden kitaplar yazdı. Onun kardeşi Süleymân ibn Abdülvehhâb bile — «Savâiki İlâhiyye» kitabında onu reddetti. İbn Cirjis, İbn Âbidîn, İbn Hacer el-Heytemî — büyük âlimler onu eleştirdi. Modern dönemde — Şeyh Yûsuf el-Karadâvî, Şeyh Saîd Ramazân el-Bûtî, Habîb Ali el-Cifrî, Şeyh Hamza Yûsuf gibi pek çok âlim — Vehhâbî akıma karşı duruyor.
Tasavvuf İnkârı
Vehhâbî akımın en büyük hatâlarından biri — tasavvufu reddetmek. Oysa tasavvuf — ümmetin bin yıllık mîrâsı. Cüneydi Bağdâdî, Hasanı Basrî, İmâm Gazâlî, İmâm Rabbânî, İbn Arabî, Mevlânâ, Yûnus Emre — hepsi tasavvuf âlimleri. Bunları reddetmek — ümmetin altın çağını reddetmektir. Vehhâbîler tasavvufu reddederek — ümmetin kalbî boyutunu kuruttular; sadece zâhirî kabuk bıraktılar. Bu, dînin yarım anlaşılmasıdır.
Türbe ve Şefâat Meselesi
Vehhâbîler — sahih âlimlerin türbelerini yıkmıştır; Mekke’deki sahâbe kabirlerini bile düzleştirmişlerdir. Türbe ziyâretini «şirk» sayarlar. Oysa klasik fıkıh — türbe ziyâretini sünnet kabul eder; Hz. Peygamber «Kabirleri ziyâret edin» buyurmuştur (Müslim). Şefâat meselesinde de — Vehhâbîler dar yorum yaparlar; klasik İslâm ise Hz. Peygamber’in şefâatini, sâlihlerin şefâatini, mü’minlerin birbirine şefâatini kabul eder.
Modern Müslümana Tavsiye
Modern müslümana tavsiye: 1) Klasik dört mezhebe bağlan — Hanefî, Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî. 2) Klasik tasavvuf mîrâsını koru — sahih tarîkat. 3) «Selefî» adı altında satılan modern akımdan uzak dur. 4) Klasik fıkıh kitaplarını oku — selefi yolun gerçek halini gör. 5) Vehhâbî propagandasının petrol destekli olduğunu bil. 6) Geleneksel İslâm dünyâsının (Mısır, Şam, Hindistan, Mağrip, Anadolu) sahih ulemâsını dinle. 7) Aşırılıktan kaç — denge, mîzân, sünnet.
Niyâz — Klasik Yol
Niyâz: «Yâ Rab, klasik selef yolundan — sahâbe, tâbiîn, tebei tâbiîn, dört imâm, sahih sûfîlerin geniş çerçevesinden — sapmamayı nasîb et. Modern Suûd destekli selefî-Vehhâbî akımının dar görüşünden beni koru. Türbe ziyâreti, tasavvuf, dört mezhep, şefâat — klasik İslâm’ın bu unsurlarını reddedenlerden uzak dur. Muhammed ibn Abdülvehhâb akımının sahâbe kabirlerini bile yıkan aşırılığından beni uzaklaştır. Bin yıllık tasavvuf mîrâsını koruyan bir mü’min eyle. Hanefî, Mâlikî, Şâfiî, Hanbelî dört mezhepten birine sahih bir şekilde bağlanan bir kul eyle. Klasik ulemâyı — İbn Âbidîn, İbn Hacer, Süleymân ibn Abdülvehhâb, Ramazân el-Bûtî, Karadâvî — okuyan ve takip eden bir mü’min olarak yetiştir. Petrol destekli modern akımların aldatmacasından beni koru.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Selefîlik, Vehhâbîlik, Ehli Sünnet. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.