Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Temizlik îmânın yarısıdır» (Müslim, Tahâret) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf İslâm'ın temizliğe verdiği önemi ve temizliğin îmânın bir parçası olduğunu açıkça gösterir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette anne ve babaların çocukların temizlik alışkanlıklarına nasıl alan tanıması gerektiğini, çocuğun temizliği nasıl içselleştirdiğini, ve aşırı tâkîb ile çocuğa baskı yapmamayı îzâh etmektedir. Çocuk eğitimi sabırla ve ölçülü olmalı; ne aşırı serbestlik, ne aşırı baskı; orta bir yol tutulmalıdır. Çocuk gelişiminin her döneminde temizlik alışkanlığı farklı şekillerde öğretilir; ve ebeveynin sabrı, hoşgörüsü, ve yol göstericiliği çok önemlidir. Bu sohbette çocuk gelişiminin her aşamasında temizlik mes'elesinin nasıl ele alınması gerektiği geniş bir şekilde açıklanmaktadır.

Temizliğin Dînî Konumu

Temizlik İslâm'da çok mühim bir mes'eledir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Temizlik mü'minin temel vasıflarından biridir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte ‘temizlik îmânın yarısıdır’ buyurmuştur; bu, temizliğin sadece dış bir vasıf değil, içsel bir hâl olduğunu gösterir. Temizlik bedeni, kalbi, ve hayâtı kapsar» demektedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Allâh tevbe edenleri sever, ve temizlenenleri sever» (Bakara 2/222) buyurmuştur. Bu âyeti kerîme temizliğin Cenâbı Hak indindeki kıymetini gösterir. İslâm'da abdest, gusül, namâz öncesi temizlik, yemek öncesi el yıkama, evin temiz tutulması, kıyâfetlerin temiz olması, ve daha birçok temizlik kuralı vardır. Bu kurallar mü'min için bir dînî vazîfedir; ve çocukluktan itibaren öğretilmelidir.

Çocuk Gelişimi ve Temizlik

Çocukların temizlik alışkanlıkları gelişim dönemlerine göre farklılık gösterir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bir bebek doğduğunda temizlik konusunda hiçbir şey bilmez; her şeyi anne ve babadan öğrenir. Yaşı ilerledikçe kendi temizliğine kendisi sâhip çıkmaya başlar; lâkin bu süreç bir gece içinde olmaz, yıllar alır. Anne ve babanın bu süreçte sabırlı olması, çocuğa zaman tanıması, ve aşırı baskı yapmaması gerekir» demektedir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Yedi yaşına gelen çocuğa namâzı öğretin, on yaşına gelmesine rağmen kılmıyorsa hafifçe vurun» (Ebû Dâvûd, Salât) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf çocuk eğitiminin sabır gerektirdiğini, yıllar süren bir süreç olduğunu gösterir. Aynı şekilde temizlik eğitimi de yıllar sürer; ve ebeveynin bu süreçte sabırlı olması zarûrîdir.

Aşırı Baskının Zararları

Çocuğa aşırı baskı yapmak temizlik eğitimine zarar verir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Bâzı anne ve babalar çocuklarının temizliği konusunda aşırı titiz davranırlar; her dakîka çocuğa müdâhale ederler, ‘ellerini yıka’, ‘saçını tara’, ‘dişlerini fırçala’ diye sürekli emir verirler. Halbuki bu aşırı baskı çocukta tepki yaratır; çocuk temizliği sevemez, ve büyüdüğünde bu vazîfeleri yerine getirmek istemez» demektedir. Bu, eğitimin temel prensibine aykırıdır. Resûli Ekrem efendimiz çocuk eğitiminde sabır ve hoşgörünün ne kadar mühim olduğunu örnekle göstermiştir; çocuklarla şakalaşmış, onlara hediyeler vermiş, ve onları sevmiştir. Çocuklar baskı altında değil, sevgi içinde büyütüldüklerinde, sünneti severek öğrenirler. Aşırı baskı, çocuğun şahsiyetini de bozar; çocuk içine kapanır, kendine güvenini kayıbeder, ve duygularını ifâde edemez hâle gelir.

Alan Tanıma

Çocuğa alan tanımak, sağlıklı bir gelişim için zarûrîdir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Çocuğa alan tanımak, ona kendi tercîhlerini yapma fırsatı vermek demektir. Lâkin bu serbestlik mutlak değildir; ahlâkî sınırlar içinde kalmalıdır. Çocuğa ‘Ellerini ne zaman yıkamak istersin?’ diye sormak; ‘Bugün hangi gömleği giymek istersin?’ diye seçenek vermek; çocuğa kendini ifâde etme fırsatı yaratır. Bu, çocuğun şahsiyetinin gelişmesine katkıda bulunur» demektedir. Çocuk kendini ifâde edebildiğinde, kendine güvenir, ve sorumluluk alır. Bu sorumluluk alma alışkanlığı, ileride yetişkin bir kişi olarak hayâtının her alanında işine yarayacaktır. Bu sebeple anne ve babalar çocuklarına aşırı baskı yapmak yerine, alan tanımalı, ve çocuğun kendi kendine sorumluluk üstlenmesine fırsat vermelidir.

Örnek Olma

Çocuk eğitiminin en mühim yolu örnek olmaktır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Çocuk anne ve babadan öğrenir; lâkin sözden değil, hâlden öğrenir. Eğer baba sürekli ellerini yıkıyor, eve girince ayakkabılarını çıkarıyor, ve evi temiz tutuyorsa, çocuk da bunu öğrenir. Eğer baba bunları söylüyor ama yapmıyorsa, çocuk onun sözünü değil, hâlini örnek alır» demektedir. Bu, eğitim psikolojisinin temel prensibidir. Çocuklar sözleri değil, hâlleri taklîd ederler. Bu sebeple anne ve babalar kendileri sünnete uygun davranırlarsa, çocuklar da sünneti severler ve uygularlar. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Hepiniz çobansınız, ve hepiniz çobanlığınızdan mes'ûlsünüz; erkek ailesinin çobanıdır, ve ailesinden mes'ûldür» (Buhârî, Cum'a) buyurmuştur. Bu hadîsi şerîf âile reîsinin örnek olma vazîfesini gösterir; ve bu örnek olma sözle değil, hâlle olur.

Halvetiyye Yolunun Çocuk Eğitimi

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu çocuk eğitimine büyük önem verir. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında, «Bu yolda çocuk eğitimi sevgi, sabır, ve örnek olma üzerine kuruludur. Çocuğa baskı yapılmaz; sevgi içinde sünnet öğretilir. Çocuk anne ve babanın hâlinden ilham alır; ve sünneti severek yaşar» demektedir. Pîr Şâbânı Velî hazretleri çocukları olmadığı için doğrudan çocuk yetiştirmemiş, lâkin sohbetlerinde dervîşlere çocuk eğitimi konusunda nasîhatler vermiştir. Mustafa Özbağ Efendi ise kendi çocuklarına ve dervîşlerinin çocuklarına sevgi ve şefkat ile yaklaşmıştır. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Çocuk bir emânettir; ve bu emâneti güzel taşımak senin vazîfendir. Çocuğa sevgi ile, sabır ile, ve örnek olarak yaklaş; aşırı baskı yapma, aşırı serbest de bırakma. Orta bir yol tut; ve sünnetin terbiye yolundan ayrılma» diye nasîhat eder. Bu öğreti Halvetiyye yolunun çocuk eğitimi mîrâsıdır.

• Kur'ânı Kerîm: Bakara 2/222; Tahrîm 66/6; Lokmân 31/13-19; Furkân 25/74; Müddessir 74/4-5.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü't-Tahâret, «temizlik îmânın yarısı».
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü's-Salât, çocuk namâz hadîsi.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Cum'a.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, Cilt 3, çocuk terbiyesi bahsi.
• İmâm Gazzâlî, Eyyühe'l-Veled.
• İbn Sînâ, Kitâbü's-Siyâse fî Tedbîri'l-Aile.
• İbn Miskeveyh, Tehzîbü'l-Ahlâk.
• İmâm Mâverdî, Edebü'd-Dünyâ ve'd-Dîn.
• İbn Cevzî, Lakatü'l-Menâfi'.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Pîr Şâbânı Velî, Sohbet Mecmûası.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Tuhfetü'l-Mevdûd bi Ahkâmi'l-Mevlûd.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı İlâhiyât.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Aile ve Evlilik Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet temizliğin dînî konumunu, çocuk gelişimi ve temizlik alışkanlığını, aşırı baskının zararlarını, çocuğa alan tanımayı, örnek olmayı, ve Halvetiyye yolunun çocuk eğitimi mîrâsını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Aile ve Evlilik Sohbetleri