Hayâtın Merkez Noktası Allâh’ı Zikretmektir — Bütün İbâdetlerin Etrafında Döndüğü Eksen
Hayâtın merkez noktası — Allâh’ı zikretmektir. Bütün ibâdetler, ameller, sünnetler — bu merkez nokta etrafında döner. Namaz — zikrin yapılı şeklidir. Oruç — bedensel disiplinle zikre yer açar. Hac — Kâbe’yi tavâf zikrin sembolüdür. Sadaka — mâlı verirken kalpten Allâh’ı anma. Bütün ibâdetler zikrin etrafında. Zikir tek başına olabilir; ama zikrin olmadığı diğer ibâdetler — boşalır. Bu yüzden mü’min hayatın eksenini «Allâh’ı anma» olarak almalıdır. Bu eksen düzgün olunca — diğer her şey de düzgün döner.
«Zikir» Tanımı
«Zikir» — Allâh’ı hatırlamak, anmak, getirmek. Dil ile: «Allâh», «sübhânallâh», «elhamdülillâh» gibi sözcükler. Kalp ile: sessiz, içsel hatırlama. Davranış ile: Allâh’ı düşünerek bir iş yapma. Bütün bunlar zikir. Yâni zikir — sâdece dilde değil; bütün hayatın bir biçimi. Mü’min zikrederken yiyor; zikrederken yatıyor; zikrederken çalışıyor. Hayat — zikir hâline gelir.
Ahzâb 41 — Çokça Zikir
«Yâ eyyühe’llezîne âmenû’zkurûllâhe zikren kesîrâ» — Ey îmân edenler, Allâh’ı çokça zikredin (Ahzâb 41). Bu emir — îmân edenlere mahsus. «Çokça» — bol, sürekli, miktarı sınırsız. Diğer ibâdetler için belli sayı, belli zaman var; ama zikir için sınır yok. Çünkü zikir — hayat eksenidir; eksen sınırlandırılırsa hayat bozulur. Sürekli zikir — sürekli yaşam demektir.
Namaz — Yapılı Zikir
Namaz — zikrin organize edilmiş hâli. Kıyâm, rüku, secde — beden zikrin biçimleri. Kıraat — dil zikri. Niyet, huşû — kalp zikri. Allâh «Beni anmak için namazı dosdoğru kıl» (Tâhâ 14) buyurur. Yâni namaz — zikrin aracı; gâyesi Allâh’ı anmaktır. Zikirsiz namaz — beden hareketlerinden ibâret. Zikir ile dolu namaz — mü’minin mîrâcıdır.
Oruç — Zikre Hazırlık
Oruç — beden disiplini; zikre yer açar. Tok kalpten zikir az; aç kalpten zikir bol. Çünkü açlık — nefsi zayıflatır; kalbi açar; zikre yumuşaklık verir. Hz. Peygamber oruçlu iken zikrini arttırırdı. Tarîkat geleneğinde — riyâzat oruçları zikrin yardımcısıdır. Mü’min de bunu yaşamalı; oruçlu vakitleri zikir için kullanmalı.
Sadaka — Mal ile Zikir
Sadaka — mâlı verirken kalpten Allâh’ı anma. «Sadaka verirken Allâh’ı hatırlayan kişi — sadakanın kabûlünü iki kat alır.» Çünkü hem mal verdi, hem zikretti. Bu birleşme — büyük bir bereket. Mü’min sadaka verirken — sâdece teslim etmemeli; kalbinden «Yâ Rab, Sen’in için» demeli. Bu niyet — sadakayı zikre dönüştürür.
İş, Yemek, Uyku — Zikir Hâlinde
Mü’min — iş yaparken zikreder. Çalışırken «sübhânallâh» der; yorulunca «elhamdülillâh» der. Yemek yerken — besmele ile başlar, hamd ile bitirir. Uyumadan önce — Âyetü’l-Kürsî, üç İhlâs, salavat. Uyanır uyanmaz — «Elhamdülillâhi’llezî ahyâna ba’demâ emâtenâ.» Yâni hayatın bütün ânları — zikir ile dolu. Bu hâl — gerçek mü’minliktir.
Eksen Bozulursa
Hayatın ekseni zikirden başka bir şey olursa — bütün denge bozulur. Eksen para olursa — kişi paranın kölesi. Eksen şehvet olursa — kişi nefsin kölesi. Eksen makam olursa — kişi mevkinin kölesi. Sâdece Allâh ekseni — kişiyi gerçek hür yapar. Çünkü Allâh’a kul olmak — başka bütün esâretlerden kurtulmaktır. Bu paradoks — tasavvufun keşfettiği bir hakîkattir.
Niyâz — Hayatın Ekseni
Niyâz: «Yâ Rab, hayatımın merkez noktasını Sen’in zikrin kıl. Bütün ibâdetlerimi — namaz, oruç, sadaka, hac — zikir ile dolu yap. Ahzâb 41’in ‘çokça zikir’ emrini hayatımda yaşatabilmemi nasîb et. Tâhâ 14’ün sırrına erdir — namazımı Sen’i anmak için kılayım. Aç iken zikrim çoğalsın; sadaka verirken kalbim Sana ait olsun. İş yaparken, yemek yerken, uyurken — bütün ânlarımı zikre dönüştür. Hayatımın ekseni para, makam, şehvet değil; Sen olasın. Bütün diğer esâretlerden kurtulup Sana kul olmamı nasîb et. Eksen düzgün olunca — hayatım da düzgün döner.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, İbâdet, Merkez. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Rad 13/28; kalplerin Allah’ı zikirle huzur bulması.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/41-42; Allah’ı çok zikretme emri.
- Kur’an-ı Kerim, Zuhruf 43/36; Rahman’ın zikrinden yüz çevirene şeytanın arkadaş kılınması.
- Nevevi, el-Ezkar, zikir ve dua adabı bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, zikir ve dua adabı bölümleri.
- Kuşeyri, er-Risale, zikir, murakabe ve kalp hayatı bahisleri.