Maddî ve Mânevî Her Şeyini Dağıt, Kuru Tohum Senin Yüreğinde — Tasavvufun Fenâ Sırrı: Dağıtmadan Yeşermez
Maddî ve mânevî her şeyini dağıt; kuru tohum senin yüreğinde. Tasavvufun fenâ sırrı bu: dağıtmadan yeşermez. Tohum toprağa atılmadıkça başak vermez; başak verince yine tohumu kaybeder; kaybedince binbir tane kazanır. Sâlik de dağıtmadan, eritmeden, fedâ etmeden — yeni bir mertebe kazanamaz. Madde olarak — malını, vaktini, gücünü Allâh yolunda dağıtacak. Mânâ olarak — benliğini, kibirini, ilim ve makam iddiâlarını dağıtacak. Kuru tohum (yâni özün, gerçek sen) ancak o zaman yüreğinde yeşerir. Bu — tasavvufun derin paradokslarından biridir.
Tohum Sırrı — Toprağa Düşüp Çürüme
Tohum kendi şeklini, kendi varlığını korusa — başak vermez. Tohumun başak vermesi için — toprağa düşmesi, kabuğu çürümesi, kendinden eserin kalmaması lazım. Sonra o yokluktan başak çıkar; binbir tane verir. Bu — Allâh’ın koyduğu bir tabiat kanunu; ama aynı zamanda mânevî bir sır. Sâlik de — kendi benliğini koruyarak ilerleyemez; benliğini fedâ etmedikçe yeni bir varlık kazanamaz.
Maddî Dağıtım
Maddî dağıtım — malını, zamânını, gücünü Allâh yolunda harcamak. «Mal, sâhibinin gerçek değerini ölçer» derler; çünkü zor zamanda dağıtmadan duramayan kişinin Allâh’a îmânı zayıftır. Sahâbe — bütün mallarını verdiler; Hz. Ebû Bekir bütün mâlını Tebük seferi için verdi; «Ailem için ne bıraktın?» dendi; «Allâh ve Rasûlü’nü bıraktım» dedi. Bu — gerçek dağıtımın örneğidir.
Mânevî Dağıtım
Daha zor olan — mânevî dağıtım. Maddî dağıtım: yüz lirayı veriyorsun. Mânevî dağıtım: ilmini, makamını, mertebeni, ihlâsını «benim» olarak görmekten vazgeçiyorsun. «Ben âlimim», «ben sâlikim», «ben zâhidim» gibi iddiâları bırakıyorsun. Bu iddiâlar — mânevî sermâyendir; bunları «ben»den dağıtmadıkça, gerçek mertebeye ulaşamazsın. Bâyezîdi Bistâmî «Hiçliği bulmak için bir lokmaya yetecek kadar bile benlik bırakmadım» der.
Fenâ — Kendi Yokluğu
Tasavvufta «fenâ» — kendi yokluğu. Üç mertebesi var: 1) Fenâ fi’şşeyh — kendi nefsini mürşidde eritme. 2) Fenâ fi’rrasûl — kendi nefsini Hz. Peygamber’de eritme. 3) Fenâ fillâh — kendi nefsini Allâh’ta eritme. Her mertebede — kendi varlığından bir parça dağıtırsın. Tam dağıtınca — sâdece «O» kalır. Bu — tasavvufun zirvesidir. «Ben» ortadan kalkar; «O» tezâhür eder.
Kuru Tohumun Anlamı
«Kuru tohum senin yüreğinde» — yâni gerçek sen, hakîkî öz. Bu öz — kabuğun değil; içerideki cevher. Kabuk dağıldıkça — özü ortaya çıkar. Bu öz — Allâh’tan bir nefha (Sâd 72: «Ona kendi rûhumdan üfledim»). Yâni gerçek senin özün — ilâhî bir nefha. Kabuğun (nefs, beden, dünyevî kimlik) dağıldıkça — bu nefha çıkıyor. Sâlikin gerçek varlığı — bu nefha; geri kalan kabuk.
Yeşerme — Yeni Hayat
Kabuk dağılınca — öz yeşermeye başlar. Bu yeni hayat — eskisi gibi değildir. Sâlik artık «kendi için» yaşamaz; «Allâh için» yaşar. Kendi arzularına göre değil; Allâh’ın rızâsına göre hareket eder. Hadîsi kudsî: «Kulum bana nâfile ibâdetlerle yaklaştıkça onu severim; sevdiğimde — onun kulağı olurum, gözü olurum, eli olurum, ayağı olurum» (Buhârî). Bu — yeşermenin alâmetidir.
Dağıtmaktan Korkmak
Sâlikin önündeki en büyük engel — dağıtmaktan korkmak. Maddî dağıtım için: «Versem azalır, fakir düşerim» korkusu. Mânevî dağıtım için: «Benliğimi terk edersem — yok olurum» korkusu. Bu korkular — şeytanın vesveseleri. Allâh «verirseniz size daha çok veririm» buyuruyor (İbrâhîm 7). Dağıtmaktan korkmamak — îmânın sağlamlığının alâmetidir.
Niyâz — Dağıtma Cesâreti
Niyâz: «Yâ Rab, bana dağıtma cesâreti ver. Maddî olarak — malımı, vaktımı, gücümü Sen’in yolunda dağıtabileyim. Mânevî olarak — kibirimi, benliğimi, makam iddiâlarımı dağıtabileyim. Kabuğum kırılsın; kuru tohum yüreğimde yeşersin. Tohum gibi toprağa düşüp çürümeyi, binbir tane vermek için — göze alayım. Fenâ mertebelerini geçen bir sâlik eyle: fenâ fi’şşeyh, fenâ fi’rrasûl, fenâ fillâh. Dağıtmaktan korkma; aksine — dağıttıkça artacağıma îmân ile sarılma fırsatı ver. Yeni bir hayat ile — Sen’in için yaşayan bir kul eyle.» Allâh muhâfaza eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Fenâ, İnfâk, Tohum. → Tasavvuf Sözlüğü
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Enfal 8/36; malların Allah yolundan alıkoymak için harcanması.
- Kur’an-ı Kerim, Tevbe 9/34-35; altın ve gümüşü biriktirip Allah yolunda harcamama uyarısı.
- Kur’an-ı Kerim, Bakara 2/261; Allah yolunda infakın kat kat karşılığı.
- Müslim, Zühd, kulun gerçek malının yiyip tükettiği, giyip eskittiği ve sadaka verdiği oluşu rivayeti.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, mal sevgisi, infak ve cimrilik bölümleri.
- Kurtubi, el-Cami li-Ahkami’l-Kur’an, Tevbe 9/34-35 ve infak ayetleri tefsiri.