Sen Kâmil Değilsen — Riyâzet Et; Önüne Geleni Yeme, Diline Geleni Söyleme

Sen kâmil değilsen, riyâzet et; önüne geleni yeme; diline geleni söyleme. Bu, mü’minin yolda yürüyenlere bir tavsiyedir. Kâmil insan dengelidir; her durumda doğruyu yapar. Ama mü’min henüz kâmil değil; ham. Bu yüzden disiplin gerek. Disiplin riyâzet ile sağlanır: Az yemek, az konuşmak, az uyumak. Bu disiplinler kâmil olmayan mü’mini yetiştirir. Yıllar geçince olgunlaşır.

Riyâzet — Yetişmenin Yolu

Riyâzet yetişmenin yoludur. Sözlük anlamı «idman, eğitim». Tasavvufta nefsi disipline etmek. Beden ve nefsin tutkularını kontrol altına almak. Bu kontrol olmadan mâneviyât gelişmez. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem ramazanlardan ramazana oruç tutar; gece namazlarına kalkar; az yer; bedeni terbiye ederdi. Bu O’nun riyâzeti idi.

Az Yemek — Bedeni Disipline

Az yemek, bedeni disipline etmenin en basit yoludur. Hz. Peygamber «Tok bir mü’mine cennette yer yok» buyurmuştur. Tokluk obezliğe ve gafletle götürür. Mü’min midesini hep biraz aç bırakmalı. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem «Mide en kötü bir kapdır; doldurulursa eve dağıtılır» buyurmuştur. Az yemek tasavvufun temel pratiklerindendir.

«Önüne Geleni Yeme» — Seçici Olmak

«Önüne geleni yeme» — seçici olmak. Mü’min sâdece helâl ve temiz şeyler yemeli. Şüpheli olanlardan kaçınmalı. Aşırı tüketim, gereksiz lezzet aramak nefsi azdırır. Sâde yemek mâneviyâta yardımcı; lezzetli aşırı yemek mâneviyâta engel. Bu yüzden seçici olmak gerek. Her şeye ağız açmamak.

«Diline Geleni Söyleme» — Dil Disiplini

«Diline geleni söyleme» — dil disiplini. Mü’min kontrolsüz konuşmamalı. Her söz kalpten önce düşünülmeli. Gıybet, yalan, dedikodu, alay — hepsi dilin günâhlarıdır. Hz. Peygamber «Allâh’a ve âhiret gününe îmân eden hayır söylesin veyâ sussun» buyurmuştur. Susmak da konuşmak kadar bir ibâdettir.

Az Uyumak — Gece İbâdeti İçin

Az uyumak da riyâzetin parçasıdır. Hz. Peygamber gece ibâdetlerine kalkardı; teheccüd kılardı. Aşırı uyku tembellik verir; mâneviyâtı söker. Mü’min normal uyku alır; ama abartmaz. Gece bir kısmı ibâdetle geçirir. Bu, kâmil mü’minlerin tarzı. Modern dönemde herkes çok uyur; mâneviyât için bu doğru değildir.

Kâmil Olmak Hedef — Riyâzet Araç

Kâmil olmak hedef; riyâzet araç. Mü’min riyâzeti tek başına bir gâye yapmamalıdır. Gâye Allâh’a yaklaşmak. Riyâzet bu hedefe ulaşmak için bir araç. Eğer riyâzet kendi başına bir gâye olursa, mü’min kibirlenir; «ben çok riyâzet ediyorum» düşüncesine kapılır. Bu, yanlış. Riyâzet alçakgönüllülük getirmeli.

Mürşid Rehberliği — Riyâzeti Dengelemek

Mürşid rehberliği riyâzeti dengeler. Mürşid mürîde nasıl riyâzet yapacağını söyler. Bâzıları aşırı riyâzet yaparak sağlığını bozar; bâzıları çok az yapıp etki kaybeder. Mürşid mürîdin durumuna göre özel reçete verir. Bu denge önemlidir. Sünnet çizgisini geçmemek lâzım.

Yıllar Geçtikçe — Olgunlaşma

Yıllar geçtikçe olgunlaşma gelir. Riyâzet ilk yıllar zor; sonra alışkanlık olur. Aç kalmak kolaylaşır; dilini tutmak doğal olur; az uyku yeterli gelir. Bu, nefsin disipline edildiğinin alâmetleridir. Olgunlaşma bir günde gelmez; yıllar süren bir süreçtir. Sebatla devâm eden mü’min sonunda kâmil mertebeye yaklaşır.

Riyâzetin Türleri — Çeşitli

Riyâzetin türleri çeşitlidir: 1) Az yemek. 2) Az uyumak. 3) Az konuşmak. 4) Halvet (yalnız kalma). 5) Oruç. 6) Zikir. 7) Sohbet. 8) Hizmet. Her biri farklı bir disiplini sağlar. Mürşid mürîde durumuna göre hangi riyâzeti yapacağını söyler. Hepsi bir arada uygulanamaz; ama biri-ikisini düzenli yapmak yetişme için yeterli.

Sünnete Uygun Riyâzet — Aşırılık Yasak

Sünnete uygun riyâzet aşırı değildir. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem aşırı riyâzetten vazgeçirdi. Üç sahâbe «biz her gece namaz kılacağız; her gün oruç tutacağız; evlenmeyeceğiz» demişti. Hz. Peygamber «Kim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir» buyurmuştu. Sünnet — orta yol. Mü’min aşırılığa kaçmadan riyâzet etmeli.

Niyâz — Riyâzet ile Olgunlaşmak

Niyâz: «Yâ Rab, kâmil olmadığımı bilen bir mü’min eyle. Riyâzet ile nefsimi disipline etmemi nasîb et. Az yemek, az uyumak, az konuşmak — bu üç temel disiplini uygulayabilmemi sağla. Mürşidin rehberliğinde dengeli riyâzet yapmamı, aşırılığa kaçmamamı nasîb et. Yıllar boyu sebatla devâm edip olgunlaşmamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi riyâzet ile yetişen kullardan eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Riyâzet, Nefs, Kâmil. → Tasavvuf Sözlüğü