Mustafa Özbağ Efendi bu kısa sohbette internet üzerinden yapılan alışverişlerde havâle, EFT gibi peşin ödeme yöntemlerinin uygunluğunu tafsîl eder. İnternet üzerinden alışverişlerde mal görülmüyor olsa da bunda bir sıkıntı yoktur. Çünki o kimsenin İslâm hukûkuna göre zâten 3 gün içerisinde cayma hakkı vardır; günümüzde internet alışverişlerinde bu süre 14 güne çıkarılmıştır. Mü'mîn 14 gün içinde malı iâde etme hakkına sâhibtir; iâde etmediyse alışveriş tamâmlanmıştır. Bu hüküm İslâm fıkhının «hıyârı şart» (şart muhayyerliği) ve «hıyârı rü'yet» (görme muhayyerliği) bahislerine dayanmaktadır; ve günümüz internet alışverişlerinin de bu hukûkî çerçeve içinde câiz olduğunu ortaya koyar.

İnternet Alışverişinde Mal Görülmüyor

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel mes'eleyi ortaya koyarak başlar: internet üzerinden alışverişlerde peşin havâle veyâ EFT gibi alışverişler ne kadar uygundur? Cevâb: hiçbir sıkıntısı yoktur. Evet, internet üzerinden alışverişlerde peşindir EFT'si; malı görmüyoruz, lâkin bu bir sıkıntı değildir. Çünki o kimse İslâm hukûkuna göre zâten 3 gün içerisinde cayma hakkına sâhibtir. Bu hıyârı rü'yet (görme muhayyerliği) İslâm fıkhının temel hükümlerindendir. Mal görmeden satın alındığında, mal alıcının önüne geldikten sonra incelenir; ve eğer beğenilmezse iâde edilebilir. Bu hüküm internet alışverişinde de geçerlidir; ve manevî olarak alışverişin geçerliliğini sağlar.

İnternette 14 Gün Cayma Hakkı

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir nokta tâyin eder: internette olan alışverişlerde cayma hakkı 14 gündür. 14 gün içinde iâde edilmedi mi alışveriş tamâmlanmış olur. Bu hâl İslâm hukûkunun «hıyârı şart» bahsiyle uyumludur; ve günümüz tüketici kanûnları da bu süreyi 14 gün olarak belirlemiştir. Mü'mîn internet alışverişinde 14 gün içinde malı incelemekle, beğenmezse iâde etmekle, ve eğer iâde etmezse alışverişi kabûl etmekle mükelleftir. Bu süre içinde mü'mînin manevî mes'ûliyeti vardır: malı iyice tetkîk eder, eğer ihtiyâcı yoksa veyâ beğenmediyse iâde eder, ve böylece akit her iki tarafın rızâsı ile tamâmlanmış olur.

Hıyârı Rü'yet ve Hıyârı Şart

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda İslâm fıkhının iki temel muhayyerlik bahsini de tafsîl eder. Hıyârı rü'yet (görme muhayyerliği): bir kimse görmediği bir malı satın aldığında, malı gördükten sonra ister kabûl eder, ister red eder. Hıyârı şart (şart muhayyerliği): alışveriş esnâsında belirli bir süre içerisinde tarafların alışverişi feshetme hakkını saklamasıdır. Bu iki muhayyerlik İslâm fıkhının ticâret bahsindeki temel husûsiyetlerdendir; ve günümüz internet alışverişinin de bu çerçeve içinde câiz olduğunu ortaya koyar. İmâm es-Serahsî hazretleri el-Mebsût'ta bu iki muhayyerliği tafsîlen îzâh etmiştir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ey îmân edenler! Mallarınızı aranızda bâtıl yollarla yemeyin; karşılıklı rızâya dayalı ticâret hâriç» (Nisâ 4/29) buyurmuştur. Karşılıklı rızâ alışverişin temelidir; ve cayma hakkı bu rızânın korunmasının bir yoludur.

• Kur'ânı Kerîm: Nisâ 4/29; Bakara 2/282; Mâide 5/1; İsrâ 17/35; Tevbe 9/24.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Büyû'.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Büyû'.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-Büyû'.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-Büyû'.
• Süneni Nesâî, Kitâbü'l-Büyû'.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü't-Ticârât.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm es-Serahsî, el-Mebsût, hıyâr bahsi.
• İmâm Kâsânî, Bedâiu's-Sanâi'.
• İmâm Merğînânî, el-Hidâye.
• İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr.
• Fetâvâyı Hindiyye.
• İmâm Şâfiî, el-Üm.
• İbn Kudâme, el-Muğnî.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, İslâm'a Göre Ticâret Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu kısa sohbet internet alışverişinde mal görülmemesinin sıkıntı olmadığını, internette 14 gün cayma hakkını, ve hıyârı rü'yet ile hıyârı şart muhayyerliklerinin bu nev'î alışverişi câiz kıldığını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Seri: İslâm'a Göre Ticâret Sohbetleri