İkindi Namazıyla Akşam Namazı Cem Olur mu? — Sünnete Aykırı

İkindi namazıyla akşam namazı cem olur mu? Bakın enteresan bir sorudur. Olmaz; bir sebep yok. Çünkü Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hiç yapmadı. Cem, fıkıhta belli vakit çiftleri için meşrûdur: Öğle ile ikindi; akşam ile yatsı. Ama ikindi ile akşam arasında cem yoktur. Çünkü bu iki vakit ayrı kategoride: İkindi gündüz namazı, akşam ise gece namazlarının ilki. Bunlar birleştirilmez.

Hz. Peygamber’in Uygulaması — Sünnetin Sınırı

Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in uygulaması sünnetin sınırını çizer. O, sâdece belli durumlarda cem yapmıştır: Hac’da Arafat ve Müzdelife’de; bâzı yolculuklarda; bâzı zaruret hâllerinde. Hep aynı çiftler: Öğle-ikindi veyâ akşam-yatsı. Hiçbir zamân ikindi ile akşamı birleştirmemiştir. Bu, kasdî bir sınırlamadır. Sahâbenin de uygulaması böyledir.

Vakit Kategorileri — Gündüz ve Gece Namazları

Namaz vakitleri iki kategoride değerlendirilebilir: Gündüz namazları (sabah, öğle, ikindi) ve gece namazları (akşam, yatsı). Cem, bu kategorilerin içinde olur: Gündüz olanlar arasında (öğle-ikindi), veyâ gece olanlar arasında (akşam-yatsı). Ama gündüzden geceye geçişte cem yoktur. İkindi ile akşam arasında bu geçiş vardır. Bu yüzden cem edilmez.

Sebep Olsa Bile — Sünnete Riâyet

Sebep olsa bile, sünnete riâyet edilmelidir. Yâ’nî bir kimse yolculukta ya da hastalıkta olsa bile, ikindi ile akşamı birleştiremez. Çünkü sünnet bunu meşrû kılmamıştır. Mü’min, ikindi vaktinde ikindiyi kılar; akşam vaktinde akşamı kılar. Eğer ikindiyi geciktirmişse, ikindi’yi kazâ eder; ama akşamın vaktine kadar bekleyemez. Bu sünnetin sınırıdır.

Cem’in Sınırlı Câizliği — İstisnâî Bir Uygulama

Cem’in câizliği sınırlıdır; istisnâî bir uygulamadır. Hanefî mezhebine göre sâdece hacda Arafat ve Müzdelife’de câizdir. Diğer mezhepler yolculuk, yağmur, hastalık gibi sebeplerle de cem yapılabileceğini söylerler. Ama hepsi belli vakit çiftleriyle sınırlandırırlar: Öğle-ikindi, akşam-yatsı. İkindi-akşam, sabah-öğle gibi başka çiftler yoktur. Bu sınırlamalar sünnetten gelmektedir.

Vaktinde Kılmak — Asıl Hüküm

Bütün mezheplerin ittifâk ettiği asıl hüküm namazı vaktinde kılmaktır. «Muhakkak ki namaz, mü’minler üzerine vakitleri belirlenmiş bir farzdır» (Nisâ 103). Vakitleri ihmâl etmek tehlikelidir. Cem istisnâdır; asıl değildir. Modern müslümanlar bâzen tembellikten cem ederler; bu yanlıştır. Her namazı kendi vaktinde kılmak şarttır. Allâh muhâfaza eylesin; bizi her namazı vaktinde kılan kullardan eylesin.

Niyâz — Vakitlere Riâyet İçin

Niyâz: «Yâ Rab, beni namazları vaktinde kılan kullarından eyle. Sünnete uygun olmayan cemlerden beni koru. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in uygulamasını rehber edinmemi nasîb et. Her vakit namazını ihmâl etmememi, geciktirmememi sağla. Beni vakit konusunda hassâs bir mü’min eyle.» Bu niyâz, mü’minin günlük duâsı olabilir.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Cem, İkindi, Akşam. → Tasavvuf Sözlüğü