Fenâ Makâmında Cemâlde Cem Olmak — Mürşid-i Kâmilin Mertebesi
Bir kimse fenâ makâmında cemâlde cem olursa, bir mürşid-i kâmildir. Bu, tasavvufun en derin mertebelerinden birini açıklar. «Fenâ» — kendini Allâh’ta yok etmek. «Cemâl» — Allâh’ın güzellik tecellîleri. «Cem» — birleşmek. Yâ’nî mü’min kendi nefsini Allâh’ta yok etmiş; ve Allâh’ın cemâl tecellîlerinde O’nunla birleşmiş. Bu mertebede olan kişi mürşid-i kâmildir.
Fenâ — Nefsin Yok Olması
Fenâ, nefsin Allâh’ta yok olmasıdır. Mü’min nefsini disipline ettikçe, sonunda nefis tamamen sukût eder; ve Allâh kalpte tek hâkim olur. Bu yok oluş kişiliğin yok oluşu değildir; egonun, kibrin, hased’in yok oluşudur. Bedenen ve aklen mü’min yine vardır; ama egosu yok. Bu, tasavvufun en yüksek mertebelerinden biridir.
Fenâ Mertebeleri — Üç Aşama
Fenâ üç aşamadan oluşur: 1) Fenâ fi’ş-Şeyh — şeyhte fenâ. Mü’min önce şeyhine bağlanır; ve onda fenâ olur. 2) Fenâ fi’r-Resûl — Resûlullâh’ta fenâ. Sonra Hz. Peygamber’de fenâ olur. 3) Fenâ fillâh — Allâh’ta fenâ. En son Allâh’ta fenâ olur. Bu üç aşama bir merdiven gibidir. Her biri bir öncekinin üstüne kurulur.
Cemâl Tecellîsi — Allâh’ın Güzellik Yansıması
Cemâl tecellîsi Allâh’ın güzellik isim ve sıfatlarının yansımasıdır. Rahmân, Rahîm, Lâtîf, Kerîm, Vedûd — bunlar cemâl isimleridir. Mü’min bunları yaşadığında, Allâh’ın güzelliğini hisseder. Karşılığı «Celâl tecellîsi»dir — Kahhâr, Cebbâr, Cebbâr gibi celâl isimlerinin yansıması. Cemâl ve celâl iki ana tecellî çeşididir.
Cem — Birleşme Hâli
Cem — Allâh ile mâneviyât bakımından birleşme hâlidir. Bu, hulul (Allâh’ın kişiye girmesi) değildir; o sapık bir inançtır. Cem — mâneviyât bakımından bir birleşmedir; iç hâlde Allâh ile bütünleşmek. Bu mertebede mü’min kendini ayrı görmez; her şeyi Allâh’tan görür. «Vahdet-i şuhûd» mertebesidir.
Mürşid-i Kâmilin Özelliği — Bu Mertebede
Mürşid-i kâmilin özelliği bu mertebede olmasıdır. Sıradan mü’min bu mertebeye ulaşamaz; sâdece yetişmiş velîler ulaşır. Bu mertebedeki velî başkalarına rehberlik edebilir; çünkü kendisi bu yoldan geçmiştir. Bu olmadan rehberlik kuru bilgi olur; canlı bir tecrübe değil. Mürşid-i kâmil canlı tecrübe sahibidir.
Bekâ — Fenâdan Sonra
Bekâ — fenâdan sonraki mertebedir. Mü’min fenâda nefsini yok eder; sonra bekâ ile «yeni bir kişilik» kazanır. Bu yeni kişilikte ego yok; sâdece Allâh için yaşama var. Bekâ billâh — Allâh ile bâkî olma. Mürşid-i kâmiller bu mertebede yaşar. Görüntüde sıradan insandır; ama gerçekte tamamen Allâh içindir.
Niyâz — Fenâ ve Bekâ Mertebelerine Ulaşmak
Niyâz: «Yâ Rab, beni fenâ ve bekâ mertebelerine ulaştır. Önce şeyhimde, sonra Resûlullâh’ta, en son Sende fenâ olmamı nasîb et. Cemâl tecellîlerine mazhar olmamı sağla. Cem hâli yaşamamı nasîb et. Bekâ billâh ile yeniden doğmamı sağla. Beni mürşid-i kâmilin yolunda yürüyen bir mürîd eyle.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi fenâ ve bekâya ulaşan kullardan eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Fenâ, Cemâl, Cem. → Tasavvuf Sözlüğü