Cenâbı Hak celle celâlühü Hz. Âdem aleyhisselâm efendimize Esmâ-i Hüsnâ'nın bütününü öğretmiş; ve bu sâyede Hz. Âdem dünyâ üzerine tecellî eden ilk insân ve ilk peygamber olmuştur. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette Hz. Âdem'in «allemel esmâ ya bey'» sırrına vâkıf olduğunu, yâni Cenâbı Hakk'ın bütün isimlerinin onun varlığında zuhûra geldiğini îzâh ediyor. İnsân Cenâbı Hakk'ın halîfesi olarak yaratılmıştır; halîfelik ise Cenâbı Hakk'ın isim ve sıfâtlarının insân vâsıtasıyla dünyâ üzerinde tecellî etmesi demektir. Hz. Âdem aleyhisselâm bu halîfelik mertebesinin ilk sâhibi olarak bütün insânlık için bir model teşkîl eder. Onun varlığında Cenâbı Hakk'ın el-Hayy, el-Alîm, el-Mütekellim, el-Mürîd, el-Kâdir, es-Semî, ve el-Basîr isimleri tecellî etmiştir. Bütün peygamberler bu silsilenin halkalarıdır; her biri Cenâbı Hakk'ın belirli isimlerinin tecellîgâhıdır. Bu sohbet hem Hz. Âdem'in mertebesini, hem de bütün peygamberlerin esmâ tecellîlerini Halvetiyye terbiyesi içinde tafsîl etmektedir.

Esmâ-i Hüsnânın Tecellîsi

Cenâbı Hak âyeti kerîmede «En güzel isimler Allâh'ındır; O'nu o isimlerle çağırın» (A'râf 7/180) buyurmuştur. Esmâ-i Hüsnâ Cenâbı Hakk'ın güzel isimleridir; sayıları meşhûr hadîsi şerîfe göre doksan dokuzdur. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Cenâbı Hak Hz. Âdem'e bütün esmâyı öğrettiğinde, Hz. Âdem bu isimlerin her birini hem dilinde söyleyebildi, hem de varlığında yaşadı» demektedir. Yâni Hz. Âdem sadece isimleri ezberleyen bir öğrenci değildi; o isimlerin tecellîgâhı oldu. Cenâbı Hakk'ın el-Hayy ismi onda tecellî etti; o yaşar oldu. Cenâbı Hakk'ın el-Alîm ismi onda tecellî etti; o âlim oldu. Cenâbı Hakk'ın el-Mürîd ismi onda tecellî etti; o irâde sâhibi oldu. Bu tecellîler insânoğlunun varlığını oluşturan ilâhî unsurlardır.

Halîfeliğin Mânâsı

Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Ben yeryüzünde bir halîfe yaratacağım» (Bakara 2/30) buyurmuştur. Halîfelik, Cenâbı Hakk'ın isim ve sıfâtlarının insân vâsıtasıyla dünyâ üzerinde tecellî etmesidir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Halîfe demek vekîl demektir; insân Cenâbı Hakk'ın yeryüzündeki vekîlidir, ve onun isimlerinin tecellîgâhıdır» demektedir. Cenâbı Hak doğrudan dünyâya tecellî etmez; kâinâtın varlığında, ve bilhassa insânın varlığında tecellî eder. İnsân Cenâbı Hakk'ın halîfesi olarak, O'nun isim ve sıfâtlarını dünyâda yaşatır. Bu sebeple insân eşrefi mahlûkâttır; ve bütün varlıklar onun emrine müsâhhar kılınmıştır. Hz. Âdem aleyhisselâm bu halîfelik makâmının ilk sâhibi olarak bütün insânlık için bir mîzân teşkîl eder.

Hz. Âdem'in İlk Peygamberlik Mertebesi

Hz. Âdem aleyhisselâm sadece ilk insân değil, aynı zamanda ilk peygamberdir. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte bunu beyân etmiştir. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Hz. Âdem cennetten dünyâya indikten sonra, çocuklarına Cenâbı Hakk'ı tanıtan ilk peygamber oldu. Onun nesli ile dünyâya yayılan dîn, sonradan Nûh, İbrâhîm, Mûsâ, İsâ, ve nihâyet Muhammed Mustafâ sallallâhu aleyhi ve sellem efendimizle kemâle erdirildi» demektedir. Bütün peygamberler aynı dîni teblîğ etmişlerdir: tevhîd, ibâdet, ahlâkı hasene, ve âhirete îmân. Hz. Âdem bu silsilenin başıdır; Resûli Ekrem efendimiz ise sonu ve hâtemidir. Aralarında 124 bin peygamber gönderildiği rivâyet edilmiştir; her biri belirli bir esmânın tecellîgâhıydı.

Peygamberlerin Esmâ Tecellîleri

Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, peygamberlerin her birinin Cenâbı Hakk'ın belirli bir esmâsının tecellîgâhı olduğunu îzâh eder. Hz. Nûh aleyhisselâm es-Sabûr ismi tecellîsindedir; çünkü o 950 sene kavmine teblîğ etti, ve sabretti. Hz. İbrâhîm aleyhisselâm el-Halîm ismi tecellîsindedir; çünkü o ateşe atılırken bile yumuşaklığını kaybetmedi. Hz. Mûsâ aleyhisselâm el-Müzekkî ismi tecellîsindedir; çünkü o İsrâîloğullarına Tevrât ile temizleme tâlîmâtı verdi. Hz. İsâ aleyhisselâm er-Rauf ismi tecellîsindedir; çünkü o şefkât ve merhamet ile geldi. Resûli Ekrem Hz. Muhammed Mustafâ sallallâhu aleyhi ve sellem efendimiz ise bütün esmâların kemâl tecellîsidir; çünkü o âlemlere rahmet olarak gönderilmiştir (Enbiyâ 21/107). Bu sebeple onun ümmeti olmak büyük bir nimettir; o ümmet bütün esmânın tecellîsine vâkıf olabilir.

İnsânoğlunun Esmâ Mîrâsı

Hz. Âdem aleyhisselâm efendimize Cenâbı Hakk'ın bütün isimlerini öğrettiği için, onun bütün soyu da bu mîrâsı taşımaktadır. Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette, «Sen Hz. Âdem'in çocuğusun; sende de Cenâbı Hakk'ın bütün isimleri tecellîye hâzır olarak vardır. Lâkin bu tecellîlerin zuhûra çıkması için, sen kendi nefsini terbiye etmek, kalbini temizlemek, ve mürşidi kâmilin terbiyesi altına girmek mecbûriyetindesin» demektedir. Bu öğreti tasavvuf yolunun temelini oluşturur. Bir dervîş halvete girip mücâhede ile nefsini terbiye ettiğinde, kendi varlığında Cenâbı Hakk'ın isimlerinin tecellîye geldiğini hisseder. el-Halîm ismi tecellî edince, dervîş yumuşak huylu olur. el-Kerîm ismi tecellî edince, dervîş cömert olur. el-Sabûr ismi tecellî edince, dervîş sabırlı olur. Bu tecellîler dervîşin ahlâkı haseneye ulaşmasının yollarıdır.

Halvetiyye Yolunun Esmâ Eğitimi

Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolu, esmâ eğitimine büyük ehemmiyet veren bir tarîktir. Bu yolda dervîş yedi esmânın zikrini sırayla geçirir: Lâ ilâhe illâllâh, Allâh, Hû, Hak, Hayy, Kayyûm, Kahhâr. Her bir esmâda dervîşin nefsi belirli bir terbiyeden geçer, ve kalbi belirli bir tecellîye mazhar olur. Mustafa Özbağ Efendi Şerhi Virdi Settâr'ında bu yedi esmânın eğitimini tafsîlatlı olarak îzâh etmiştir. Mustafâ Özbağ efendi de sohbetlerinde, «Sen halvete girip Lâ ilâhe illâllâh ile başlarsın; nefsinin yalanlarını O'nun hakîkati ile yıkarsın. Sonra Allâh ismi ile bütün isimleri kucaklarsın. Sonra Hû ile fenâya ulaşırsın. Sonra Hak ile gerçeği görürsün. Sonra Hayy, Kayyûm, ve Kahhâr ile Cenâbı Hakk'ın hayâtını, kâimliğini, ve kahharlığını idrâk edersin» diye anlatır. Bu yolculuk Halvetiyye dervîşinin temel eğitimidir.

• Kur'ânı Kerîm: Bakara 2/30-31; A'râf 7/180; İsrâ 17/110; Haşr 59/22-24.
• İmâm Gazzâlî, el-Maksadü'l-Esnâ fî Şerhi Esmâ'illâhi'l-Hüsnâ.
• İmâm Râzî, Levâmi'u'l-Beyyinât fî Şerhi Esmâ'illâhi Te'âlâ.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, el-Esmâ ve's-Sıfât.
• İmâm Beyhakî, el-Esmâ ve's-Sıfât.
• İbnü'l-Arabî, el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye, esmâ-i ilâhiyye bahsi.
• İbnü'l-Arabî, Fusûsu'l-Hikem, peygamberlerin esmâ tecellîleri.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr, yedi esmâ bahsi.
• Mevlânâ Celâleddîni Rûmî, Mesnevî-i Ma'nevî, esmâ remzleri.
• Sülemî, Hakâ'iku't-Tefsîr, Bakara 31. âyet tefsîri.
• Kuşeyrî, Letâ'ifü'l-İşârât, esmâ tecellîleri.
• Hucvirî, Keşfü'l-Mahcûb, sûfî makâmları.
• Şâbânı Velî Hazretleri, Hâlvetiyye Virdi Şerîfi.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Hüseyin Vassâf, Sefînei Evliyâ, Halvetiyye silsilesi.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı İlâhiyât, esmâ şi'irleri.
• Ahmed Avni Konuk, Mesnevî-i Şerîf Şerhi, peygamber remzleri.
• İbn Kuteybe, Te'vîlü Müşkili'l-Kur'ân, esmâ-i Hüsnâ.
• İmâm Süyûtî, Tefsîrü'l-Celâleyn, Bakara sûresi.
• Mustafa Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Esmâ Tecellîsi Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet Esmâ-i Hüsnânın tecellîsini, halîfeliğin mânâsını, Hz. Âdem'in ilk peygamberliğini, peygamberlerin esmâ tecellîlerini, ve Halvetiyye yedi esmâ eğitimini tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Esmâ Tecellîsi Sohbetleri