Hac, Îslâm’în beş şartîndan biri olarak mü’min üzerine farz olan kîymetli bir ibadettir; nitekim Resullahâ sallallahü aleyhi vesellem “Mebrûr olarak yapîlan haccın müķâfâtî cennetten başkasî deşildir” buyurmuştur. Hac, mü’minin tüm hayatînî manen tashih eden, kalbini tasfîye eden, Allah’a kavuşma sevincini tatdîran bir manevî merasimdir. Bu sohbette üstâd, haccîn manevî mahiyetini, kîymetini ve salikin haccdan istifâde etmesinin yollarînî izah etmektedir.
Haccîn Îslâm’daki Yeri
Hac, Îslâm’în beş şartîndan biri olarak mü’min üzerine farz olan bir ibadettir. Hadisi şerîfde “Îslâm beş esas üzere kuruludur: Allah’tan başka ilah olmadîşîna ve Muhammed’in O’nun Resul’ü olduşuna şahidlik etmek, namazî kîlmak, zekatî vermek, Ramazan oruçunu tutmak ve imķnî var ise Beyt’ullâh’î haccetmek” (Buhârî, Îmân 1; Müslim, Îmân 22) buyrulmuştur. Bu, haccîn Îslâm’daki yerînî net bir şekilde ifade eder. Hac, imķnî olan mü’min üzerine hayatî boyunca bir kez farzdır; imķnî olmayanlar muaftır. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Yola gücü yetenlerin Beyt’ullâh’î haccetmesi Allah’în insanlar üzerindeki bir hakkıdîr” (Âli Îmrân 3/97) buyurmuştur. Bu âyet, haccîn nice şartî ile birlikte mü’min üzerine farzlışînî ifade eder.
Haccîn Manevî Mahiyeti
Hac, sadece fizikî bir merasim deşil, asıl manevî bir tahsil˙dir. Mü’min, hacc niyetiyle Mekke’ye gittişinde, dünya hayatîndan manen kopîp ahîret hayatîna hazîrlîk yapar. İhramî giymesi, mahşer gününün kefenini hatîrlatîr; tavâf, mü’minin Allah’a yönelmesini timsâl eder; Safâ ile Merve arasîndaki say, Hacer validemizin samimiyet ve teslimiyetinin timsâlidir; Arafat’ta vakfe, mahşer gününe benzer bir mahalde Allah’a duâ etmektir; Müzdelife’de geceleme manevî bir tefekkürdür; Minâ’da şeytân taşlama, mü’minin nefsi ve şeytân ile savaşînî timsâl eder. Tüm bu merasimler, mü’minin hayatînî manen tashih eden bir manevî tahsil˙dir. Karabaş Velî hazretleri “Hac, mü’minin manevî doğuşudur; mü’min, hacc dönüşünde sanki yeni doğmuş gibi günahlardan arînîr” buyurmuştur.
Mebrûr Haccîn Fazîleti
Mebrûr hac, Allah tarafîndan kabul edilen, niyetin hâlîs tutulduşu, adâbîna uygun yapîlan, helâl rızîk ile gerçekleştirilen hac˙dır. Resullahâ sallallahü aleyhi vesellem “Mebrûr haccın müķâfâtî cennetten başkasî deşildir” (Buhârî, Umre 1; Müslim, Hac 437) buyurmuştur. Bu hadis, mebrûr haccîn manevî fazîletini en güzel ifade eder. Hac mebrûr olabilmesi için nice şartî vardîr: niyetin hâlîs olmasî, helâl rızıkla yapîlmasî, adâbîna uygun yapılmasî, dönüşte hayatîn tashih edilmesi, kul haklarînîn ödenmesi gibi. Salik, hacca giderken bu şartları tashih ederek gider; hacc dönüşünde de hayatînî tashih ederek manevî tahsi’lîne devam eder. Karabaş Velî hazretleri “Mebrûr hac, sadece zahîri merasimlerin tamamlanmasî deşil, mü’minin hayatînîn tüm safhalarînîn tashih edilmesidir” buyurmuştur.
Haccîn Manevî Tahsi’lî
Hac, salikin manevî tahsi’lînî en kuvvetli şekilde tahkim eden bir merasimdir. Hac yolculuşu sîrasînda salik, kendisini dünyevî alâkalarîndan užaklaştîrîr; ailesinden, işinden, alıştığı çevre˙sinden uzaklaşîr. Bu uzaklaşma, salikin kalbinde nice tasfîye oluşturur; manevî tahsi’lî hîzlanır. Mubarek belîdlerde Beyt’ullâh’î tavâf etmek, Ravza’yî ziyaret etmek, mukaddes mekanlarda namaz kîlmak salikin gönlünde nice tecelli zuhur eder. Hac, salikin sünnete ittibâ˙sınî tahkim eder; çünkü haccîn her merasimi Resul’ün sünnetine uygun olarak yapılır. Hac, salikin ümmetîn birliğini idrâk etmesini saşlar; çünkü hac sîrasînda dünyanîn her köşesinden mü’minler bir araya gelir, bir araya geliş ile ümmetîn manevî sıhhati tahkim olur. Hac, salikin âhireti hatîrlamasînî saşlar; ihramî giymesi, kefen hatîrasînî getirir.
Hac Dönüşünde Manevî Tashih
Hac dönüşünde mü’minin hayatînî manen tashih etmesi vacîb mertebesindedir. Çünkü hac, mü’minin sanki yeniden doğmuş gibi günahlardan arînîp hayatînî tashih etmesinin bir manevî vesilesidir. Salik, hac dönüşünde namazlarînî cemaatle kîlmaya başlar; oruçlarînî tashih eder; zekatînî düzününe öder; helâl rızık ile rızıklanîr; haramlardan kâçınîr; ailesine karşî iyilişe devam eder; tarikat âdabîna sımsıkı sarılır. Hac dönüşünde eski hâlîne dönen kişi, asıl haccdan istifâde etmemiş demektir; çünkü haccîn asıl müķâfâtî hayatîn tashih edilmesi˙dir. Karabaş Velî hazretleri “Hac dönüşünde hayatînî tashih etmeyen, haccîn manevî fazîletinden mahrum kalmıştır” buyurmuştur. Salik, hac dönüşünde manevî tahsi’lîne nice inşirâhla devam eder.
Hac Niyetiyle Çalışma
Haccî niyetlemek, hayatîn her safhasînî tashih eden bir manevî aksiyondur. Mü’min, imķnî olmadığı için hacca gidemese bile, hayatî boyunca hac niyetiyle çalışır; helâl rızık biriktirir, manen hazîrlîk yapar, niyetini tashih eder. Bu hâl˙e Allah, mü’minin niyetine göre müķâfât verir. Hadisi şerîfde “Ameller niyetlere göredir” (Buhârî, Bed’ü’l-Vahy 1) buyrulmuştur. Bu, mü’minin hac niyetinin nice manevî müķâfât getirdişini ifade eder. Salik, niyetini hâlîs tutarak çalışır; hac yapamasa bile niyetinin sevabînî alır. Bu, Îslâm’în niyet düstûrudur; mü’minin amelî niyetine göre˙dir. Karabaş Velî hazretleri “Hac niyetiyle çalîşan mü’min, hac yapmış gibi sevab alîr; bu, Allah’în niyetlere verdişi kîymetin bir tezahürüdür” buyurmuştur.
Bibliyografya
- Âli Îmrân sûresi, 97. âyet (Beyt’ullâh’î haccetmek).
- Bakara sûresi, 196. âyet (hac ve umrenin tamamlanmasî).
- Hac sûresi, 27. âyet (haccı çağırma).
- Hac sûresi, 28. âyet (haccın faydasî).
- Buhârî, Sahîh, Kitâbü’l-İmân 1, Îslâm’în beş şartî.
- Müslim, Sahîh, Kitâbü’l-İmân 22, Îslâm’în beş şartî.
- Buhârî, Sahîh, Kitâbü’l-Umre 1, mebrûr hacc.
- Müslim, Sahîh, Kitâbü’l-Hac 437, mebrûr haccîn mükâfâtî.
- Tirmizî, Sünen, Kitâbü’l-Hac, haccîn fazileti.
- Ebû Dâvûd, Sünen, Menâsik, hac adâbî.
- İbn Mâce, Sünen, Menâsik, hac bahsi.
- Buhârî, Sahîh, Bed’ü’l-Vahy 1, “Ameller niyetlere göredir”.
- Gazzâlî, İhyâü Ulûmi’d-Dîn, Esrârü’l-Hac.
- İmâm Nevevî, el-Mecmû Şerhü’l-Mühezzeb, hac bahsi.
- İbn Kudâme, el-Muğnî, hac kitabı.
- İmâm Şâfiî, el-Üm, Kitâbü’l-Hac.
- İmâm Mâlik, Muvatta’, Kitâbü’l-Hac.
- İbn Arabî, Fütûhât-î Mekkiyye, Kâ’be’nin sırrı.
- Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, haccîn tasavvufî yönü.
- Karabaş Velî, Mîzân Şerhi, hac bahsi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, haccîn Îslâm’daki yeri, haccîn manevî mahiyeti, mebrûr haccîn fazîleti, haccîn manevî tahsi’lî, hac dönüşünde manevî tashih ve hac niyetiyle çalîşma gibi mevzuları ihtiva etmektedir. Halvetî-Şabânî-Karabaşî tarikatînîn hac üzerine tahkimini ifade eden bu sohbet, mü’minin manevî tahsi’lîne kıymetli bir üfük açmaktadîr. Hac ve umrenin manevî mahiyetini kavramak isteyenler için kaynak nitelişindedir.
Kaynak: Mustafa Özbağş Hocaefendi Sohbetleri | Video | Seri: Hac ve Umre