Mustafa Özbağ Efendi, 25 Şubat 2012 tarihli Karabaş-ı Velî Tekkesi sohbetinde Hazreti Mevlânâ’nın “Bilgisizlikten söz açarsak Allah’ın zindanıdır, bilgiden söz edersek onun sayvanıdır” beyitlerinden hareketle bilgi ile cehâletin farkını, uyku-sarhoşluk-ağlama-gülme metaforlarının tasavvufî mânâsını, Firavun’un soytarısı hikâyesiyle taklit meselesini, şeytanın vesvese yöntemlerini, Kur’ân-ı Kerîm eğitiminin ihmal edilmesini, iyilerle beraber olmanın kurtarıcılığını ve ehli beyt ile şeyhlik iddiasında bulunanların hakiki ölçüsünü ele almıştır.

Ehli: Bilgisizlik Allah’ın Zindanıdır, Bilgi İse Sayvanıdır

Sohbet, Hazreti Mevlânâ’nın “Bilgisizlikten söz açarsak Allah’ın zindanıdır o, bilgiden söz edersek onun sayvanıdır o” beytiyle başlamıştır. Bilgisiz insan karanlığın içindedir ve Allah’ın hapishanesinde yaşar. Kur’ân ve sünnetten bir haber olan, güzel ahlaktan nasibini alamamış, şeytanın hevâ ve hevesine uymuş insanlar bilgisiz insanlardır.

Bilgi ise Allah bilgisidir. “İlim Çin’de de olsa gidip alınız” hadîsince zâhirî ve bâtınî bilgi edinmek gereklidir. Bilgi Müslümanın yitik malıdır, nerede bulursa alacaktır. Ancak asıl bilgilenme Hazreti Muhammed Mustafa’nın ahlâkıyla ahlâklanmak, Kur’ân’ın hükmüyle hükümlenmek ve hakikat noktasında bilgiyi doğrudan Allah’tan almaktır.

Uyku, Sarhoşluk, Ağlama ve Gülme — Mevlânâ’nın Metaforları

Mevlânâ’nın “Uyursak onun sarhoşuyuz biz, uyanırsak onun masalına dalmışız; ağlarsak onun rızıklarla dolu bulutuyuz, gülersek o zaman da şimşeğiz onun” beyitlerini açıklayan Efendi, uykunun dünyaya âşık olmamak, sarhoşluğun Allah aşkıyla mest olmak olduğunu belirtmiştir. “İnsanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar” hadîsini hatırlatarak, bu dünyada Allah aşkıyla sarhoş olanların öbür âlemde uyanacaklarını söylemiştir.

Allah için gözyaşı dökmek bütün ibâdetlerden evlâdır; insanın cehennemini söndürecek tek amel Allah için dökülen gözyaşıdır. Hazreti Peygamber “Ağlayamıyorsanız da ağlıyormuş gibi yapın” buyurmuştur. Gülmek ise yasaklanmamış, ancak gülüş ağlamaya dâvet olan bir şimşek gibi olmalıdır — hevâ ve hevesten değil, hikmetle ve derinlikle olmalıdır. Hz. Peygamber az gülün çok ağlayın buyurmuş, kendisi de kahkahayla değil hafif tebessümle gülermiş.

Firavun’un Soytarısı Hikâyesi — Taklit Meselesi

Firavun’un bir soytarısı her gün Mûsâ Aleyhisselâm’ı taklit ederek Firavun’u güldürürmüş. Mûsâ Aleyhisselâm “Yâ Rabbi onu kahreyle” diye duâ ettiğinde Cenâb-ı Hak sormuş: “Yâ Mûsâ niçin?” Mûsâ “Beni taklit edip insanları güldürüyor” deyince Allah buyurmuş: “O seni taklit ediyor diye ben ona rızık veriyorum, seni taklit ediyor diye ben onu seviyorum — çünkü o benim bir peygamberimi taklit ediyor.”

Bu hikâyeden çıkan ders şudur: İyiyi, doğruyu, güzeli taklit etmek tahkîke geçmese bile kişiyi kurtarır. Namazı taklit etmek, orucu taklit etmek, hayır hasenâtı taklit etmek, Allah dostlarını ve peygamberleri bu mânâda taklit etmek övülmüştür. Ancak kötüyü taklit etmek, insanları şeytânî eğlenceye sürüklemek ise soytarılıktır ve batışa sebep olur.

Şeytanın Vesvesesi — Kötülerle Değil İyilerle Uğraşır

Şeytan namaz kılana, oruç tutana, zikredene, sohbete gidene, câmiye gidene, örtünen kadına, yeni İslâm’a dönmeye çalışana vesvese verir. Çünkü bu kimseler karanlık vâdîden çıkmak üzeredir; şeytan tam o anda tekmeler, aşağı düşürsün diye uğraşır. Kötülüklere batmış olanlarla şeytan uğraşmaz — onlar zâten onun kucağındadır.

Efendi, bizzat şâhit olduğu bir sahneyi anlatmıştır: Namaza niyetlenen bir kişiye şeytan önce “Abdestli misin?” sonra “Guslün tamam mı?” sonra “İnsanlar sana bakar” diye ardı ardına vesvese vermiştir. Bunların hepsi kişiyi ibâdetten alıkoymak içindir. Şeytan Kur’ân-ı Kerîm okumasını bilmeyenle uğraşmaz, asıl okumaya başlayanın peşindedir.

Kur’ân-ı Kerîm Eğitiminin İhmâli

Efendi, yirmi altı yıllık sohbet hayatında tek bir kişinin bile “Çocuğuma Kur’ân-ı Kerîm öğretmesi için hoca tuttum” demediğini, bunu büyük bir üzüntüyle dile getirmiştir. Matematik, İngilizce, yüzme, kayak, gitar kurslarına para verilir; ama Kur’ân-ı Kerîm eğitimi için kimse hoca tutmaz.

İmâm-ı Âzam Hazretleri’nin oğluna Fâtiha’yı öğreten hocaya bir kese altın verdiğini hatırlatmış, “Sen benim çocuğuma ümmü’l-kitâbı öğrettin, dört kitabın anası Fâtiha’da” dediğini aktarmıştır. Karabaş-ı Velî Tekkesi’nde bayanlara ve çocuklara yönelik haftanın üç günü Kur’ân-ı Kerîm kursu açıldığını, üç bayan hâfızanın görev yaptığını, ancak sadece on iki kişinin kursu takip ettiğini bildirmiştir.

İyilerle Beraber Ol, Kötülükten Ancak O Zaman Kurtulursun

Eski ümmetlerden birinin hikâyesini anlatan Efendi, çok kötülük yapmış bir adamın bir velîye gidip hal sorduğunu, velînin “İyilerin yaşadığı şehre git” dediğini, adamın yolda öldüğünü, meleklerin mesafe ölçtüğünde Cebrâil’in iyilerin tarafına doğru mesafeyi daraltarak o kişiyi iyilerden saydırdığını aktarmıştır.

Kötülerle beraber olan kötülüğe, iyilerle beraber olan iyiliğe doğru akacaktır. Arkadaşlarını terk etmedikçe kötülüğü terk edemezsin. İyilerin meclisinde otur, iyilerin mekânında bulun, iyilerle sabret — ancak o zaman kurtulursun.

Ehli Beyt Meselesi ve Sahte Şeyhlik Eleştirisi

Sahâbe “Yâ Resûlallah, sen vefat ettikten sonra ehli beytini nasıl tanırız?” diye sorduğunda Hz. Peygamber “Kim benim Kur’ân ve sünnetime sıkı sıkı yapışırsa o benim ehli beytimdir” buyurmuştur. Ehli beytin birinci derecede duracağı nokta Kur’ân ve sünnettir. Ehli beytler sadaka, zekât, akçe toplamazlar; insanlardan yiyecek, içecek ummazlar; tek dertleri Kur’ân ve sünnetin yaşanmasıdır.

Efendi, “Ben şeyhim” deyip insanların malına, canına, namusuna göz koyanları, dervişlerden para toplayıp kendine lüks villalar yaptıranları, yirmi kilometre önceden karşılama törenleri düzenletenleri şiddetle eleştirmiştir. “Kur’ân ve sünneti yaşamak, yaşatmak ve anlatmanın karşılığı herhangi bir ücret değildir” diyerek Hz. Peygamber’in “Benim ücretim Allah’tandır” sözünü ve Antakyalı Habîb’in “Ücret istemeyenlerin peşinden gidiniz” nasîhatini hatırlatmıştır.

Kaynakça

Âyet-i Kerîmeler

• İsrâ 17:72 — “Bu dünyada kör olanlar öbür âlemde de kördürler.”
• Yâsîn 36:21 — “Sizden hiçbir ücret istemeyen kimselere uyun, onlar hidâyete erenlerdir.” (Antakyalı Habîb’in nasîhati)

Hadîs-i Şerîfler

• Buhârî, Rikâk, 2; Müslim, Zühd, 1 — “Az gülün, çok ağlayın.”
• Hadîs-i Şerîf — “Ağlayamıyorsanız da ağlıyormuş gibi yapın.”
• Hadîs-i Şerîf — “İnsanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar.”
• Hadîs-i Şerîf — “Kim benim Kur’ân ve sünnetime sıkı sıkı yapışırsa o benim ehli beytimdir.”
• İbn Mâce, Mukaddime, 17 — “İlim Çin’de de olsa gidip alınız.”

Tasavvufî Kaynaklar

• Hazreti Mevlânâ — “Bilgisizlikten söz açarsak Allah’ın zindanıdır; bilgiden söz edersek onun sayvanıdır; uyursak onun sarhoşuyuz; uyanırsak onun masalına dalmışız; ağlarsak onun rızıklarla dolu bulutuyuz; gülersek şimşeğiz onun.” (Mesnevî)
• İmâm-ı Âzam Ebû Hanîfe — Oğluna Fâtiha öğreten hocaya bir kese altın vermesi.
• Selâhaddîn-i Eyyûbî — “Kudüs İslâm’ın hâkimiyeti altına girmedikçe ben nasıl gülerim?” sözü.

Sohbetin Özeti

Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette Hazreti Mevlânâ’nın beyitlerinden hareketle bilgi ile cehâletin tasavvufî mânâsını, uyku-sarhoşluk-ağlama-gülme metaforlarını, Firavun’un soytarısı hikâyesiyle iyi taklîdin kurtarıcılığını, şeytanın özellikle ibâdete yönelenlerle uğraştığını, Kur’ân-ı Kerîm eğitiminin ne denli ihmal edildiğini, iyilerle beraber olmanın kötülükten kurtuluş yolu olduğunu ve ehli beyt ile şeyhlik iddiasının gerçek ölçüsünün Kur’ân ve sünnete bağlılık olduğunu derinlemesine ele almıştır.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Sünnet, Dergâh, Ashâb-ı Kirâm. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı