Bir Şeyh Emânetindeki Canı, Malı, Haysiyeti Korur
Bir şeyh — «ben şeyhim», «ben mürşid-i kâmilim» diyen birinin mesûliyeti altındakilerin can, mal ve haysiyetini korumakla yükümlüdür. Bu vücûbiyet ifâde eder mi? Evet, eder. Çünkü şeyh sâdece sözle dervîş kabûl etmez; o dervîşin canına, malına, haysiyetine sahip çıkmayı da kabûl eder. Bu, klasik tasavvuftaki şeyh-dervîş münâsebetinin temelidir.
Emânet — Üç Boyutlu
Şeyhin elindeki emânet üç boyutludur: Can, mal, haysiyet. Can — dervîşin hayâtı, sağlığı, mâneviyâtı. Mal — dervîşin mâli durumu, geçimi, refahı. Haysiyet — dervîşin onur ve îtibârı. Şeyh bu üçünü de korur. Eğer dervîşi maddî sıkıntıda bırakırsa, mâneviyâtını sarsarsa, îtibârını zedelerse — şeyhliğin gereğini yapmıyor demektir.
Can Emâneti — Mâneviyâtı Korumak
Can emâneti dervîşin mâneviyâtını korumaktır. Şeyh dervîşin Allâh ile irtibâtını sağlam tutar; düşmesini önler; düşse de kaldırır. Bu, en önemli emânettir. Çünkü mâneviyâtı düşen dervîş, başka her şeyini de kaybeder. Şeyh sürekli mürîdi gözetler; uyarır; yönlendirir. Bu gözetim olmadan can emâneti yerine getirilmez.
Mal Emâneti — Mâlî İstismârdan Korumak
Mal emâneti dervîşi mâlî istismârdan korumaktır. Şeyh dervîşten mal istemez; tam tersi, dervîşin malını korur. Eğer dervîş mal toplamak için meşgûl oluyor, mâneviyâttan kopuyorsa — şeyh onu îkâz eder. Bâzen dervîşin malını verme tarzında, bâzen koruma tarzında müdâhale eder. Maksat dervîşin mâlî sağlığı.
Haysiyet Emâneti — Onurunu Korumak
Haysiyet emâneti dervîşin onurunu korumaktır. Şeyh dervîşi başkalarına karşı savunur; rezîl etmez; gizli kalmasını gereken şeyleri açığa vurmaz. Dervîş şeyhe içini açar; günahlarını söyler; gizli problemlerini paylaşır. Şeyh bunları kalbinde saklar; bir başkasına anlatmaz. Bu sırrı koruma — haysiyet emânetinin önemli bir parçasıdır.
Hz. Peygamber’in Sahâbeyi Koruması — Örnek
Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem sahâbenin can, mal, haysiyetini korurdu. Bedir savaşında sahâbenin canını korumak için stratejik kararlar verdi. Hudeybiye’de mâlî olarak zorlanan sahâbeyi destekledi. Sahâbenin sırlarını saklı tuttu. Bu örnek, sonraki nesillere de model oldu. Şeyh-dervîş münâsebeti bu modele dayalıdır.
İstismâr Eden Şeyhler — Sahte
İstismâr eden şeyhler sahtedir. Dervîşin canını sömüren (aşırı riyâzetle yıpratan); malını sömüren (mal toplayan); haysiyetini sömüren (gizli sırları açığa vuran) — bunlar şeyh değildir. Bunlar dolandırıcılardır. Tarih boyunca böyleleri çıkmıştır; modern dönemde de var. Mü’min dikkatli olmalıdır.
Niyâz — Emâneti Yerine Getiren Şeyh İçin
Niyâz: «Yâ Rab, beni emânetini yerine getiren bir şeyhe nasîb et. Canımı, malımı, haysiyetimi koruyan bir mürşid bulmamı sağla. İstismâr eden sahte şeyhlerden beni koru. Şeyhime ben de hakîkî bir emânet olmamı; onun gözetimine değer bir dervîş olmamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi emâneti korunan dervîşler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Mürşid, Şeyh, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü