Akıl İçin Aşk Anlamsız Bir Şeydir

Akıl aşka yanaşmak istemez; âşıklığa yanaşmak istemez; çünkü akıl için aşk anlamsız bir şeydir. Baktığınızda bütün felsefecilere, herkese sorun: Aşkı anlamsız görürler; «âşıklık aptallık işidir» derler. Çünkü o aklı onda — yâ’nî onun aklı — aşkı kavrayamaz. Aşk akıldan üstündür; ve akıl, aşkı kuşatamaz.

Akıl ve Aşk — İki Farklı Düzlem

Akıl ve aşk iki farklı düzlemdir. Akıl mantığın düzlemidir; sebep-sonuç ilişkisi kurar, hesap yapar, plan yapar. Aşk ise mantığın üstünde bir düzlemdir; sebep-sonuçu aşar, hesap yapmaz, plan yapmaz. Bu yüzden akıllı bir adam aşka kapılmaz; aşka kapılan ise aklını aşmıştır. İkisi farklı dillerde konuşur; biri ötekini anlayamaz. Akıl aşka «delilik» der; aşk akla «kuruluk» der.

Felsefe ve Aşk — Birbirine Yabancı

Felsefe akıl üzerine kuruludur; ve aşkı kabûl etmez. Bütün felsefecilere bakın: Aristo aşkı anlamamıştır; Kant aşkı anlamamıştır; Hegel aşkı anlamamıştır. Onlar mantığı yüceltirler; ve aşkı küçük görürler. «Aşk irrasyoneldir» derler. Doğrudur — aşk irrasyoneldir; ama bu, onun değersizliği değildir; aksine onun yüceliğidir. Çünkü akıl-üstü olan, akıl-altı olandan üstündür.

Âşıklık Aptallık mı? — Yanıt

«Âşıklık aptallık işidir» derler. Bu doğru bir tespît mi? Akla göre — evet. Ama akıl her şey değildir. Aşk, akılla anlaşılmaz; ama daha üst bir bilgi türüyle anlaşılır. Bu bilgi türü «mârifet»tir; yâ’nî kalp aracılığıyla doğrudan bilmek. Mârifet ehli için aşk akıllılığın zirvesidir; çünkü insânı en yüksek hakîkat olan Allâh’a bağlar. Akıl mahlûku tanır; aşk Hâlık’ı tanır.

Aşk Akıldan Üstündür — Mevlânâ’nın Görüşü

Mevlânâ hazretleri’nin en sık tekrârladığı tema: «Aşk akıldan üstündür.» Mesnevî’de defalarca der: «Aklın kanatları kırılır; aşkın kanatları sonsuzdur. Akıl mum gibidir; aşk güneş gibidir.» Bu yüzden Mevlânâ filozof değil, ârif idi. Filozoflar akılla çalışırlar; ârifler aşkla. Mevlânâ’nın eserleri akıllı insânlar için anlaşılmaz görünür; ama aşk ehli için pırıltılı bir kaynaktır.

Dergâhta Aşk Eğitimi — Akıl Üstü Bilgi

Dergâhta bir mürîd, akıl-üstü bilgi öğrenir. Üniversitelerde mantık, matematik, felsefe öğretilir — hepsi akla dayalı. Dergâhta ise zikir, sohbet, hizmet öğretilir — hepsi kalbe dayalı. Mürîd dergâhta önce aklını disipline eder; sonra kalbini açar; ve aşkı yaşamaya başlar. Bu eğitim, akademik diplomayla ölçülmez; ama gerçek hikmet bu eğitimle gelir. Allâh muhâfaza eylesin; bizi de akıl-üstü aşk bilgisine nâil eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Aşk, Akıl, Mârifet. → Tasavvuf Sözlüğü