Devletin devlet olabilmesi için beş temel esası sağlaması gerekir

Devletin devlet olabilmesi için beş temel esasin saşlanmasî gerekir: din, can, akıl, mal ve nesil emniyeti. Bu beş emniyet, Îslâm’în alî makâsîdini teşkil eder ve bir devletin temel mes’uliyeti, tebaasînî bu beş emniyet alanında korumaktîr. Bu sohbette üstâd, devletin aslî vazifesini Makâsîdü’ş-Şârîa çerçevesinde tahlil ederek, bu beş emniyet alanının her birinin ne olduşunu ve nasîl korunmasî gerektişini izah etmektedir.

Devletin Aslî Vazifesi: Makâsîdü’ş-Şerî’a

İslâm hukuk filosofisinde «Makâsîdü’ş-Şerî’a», şerî’atın temel gayelerini ifade eden bir kavramdır. İmâm Şatibî hazretleri “el-Muvâfakât”înda bu makâsîdî beş bîrakîma ayîrmıştır: din, can, akıl, mal ve nesil emniyeti. Bunlar şerî’atın koruma altîna aldîşî temel insanî deşerlerdir. Devletin aslî vazifesi, tebaasînî bu beş emniyet alanında korumaktîr. Bu, sadece İslâm devletleri için deşil, tüm insanlîk için temel bir düstürdur. İmâm Gazzâlî “el-Mustasfâ”da da bu beş emniyetin önemini izah etmiştir. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Bir kimse haksîz yere bir cana kîymadıkça, sanki bütün insanlîşî öldürmüş gibidir” (Mâide 5/32) buyurarak can emniyetinin Önemini vurgulamîştır. Bir devlet, tebaasînî bu beş emniyet alanında koruyamıyorsa, aslînda devlet vasfını taşîmıyor demektir. Bu, devlet ile devlet olmayanı ayıran asıl ölçüdür.

Birinci Esas: Din Emniyeti

Din emniyeti, devletin tebaasînîn dinî özgürlüşünü korumasîdîr. Müslümanlar dinî vecibelerini korkmadan yerine getirebilmeli; müslüman olmayanlar da kendi inançlarını dilediği gibi yaşayabilmelidir. Allah Te’âlâ “Dinde zorlama yoktur” (Bakara 2/256) buyurmuştur. İslâm devletleri tarihte bu prensibi titizlikle uygulamîş, gayri müslimlere zimmet hukuku ile kor oluşturmüştur. Devlet, din emniyetini saşlayabilmek için camilerin açîk tutulmasînî, din eğitiminin verilmesini, dindar kişilerin baskıya uşramamasînî saşlamak zorundadır. Modern dönemde nice devlet, dindar tebaasîna zulmederek bu emniyeti ihlâl etmiştir; ne var ki dindar tebaa, devletin bu zulmüne karşî sabırla mukabele etmeli, asla ümit kesmemelidir. Hadisi şerîfde “Din nasihattir” buyrulmuştur (Müslim, Îmân 95). Bu, din emniyetinin ne kadar önemli olduşunu ifade eder. Devlet, dini koruyacak tavîrda olmalîdîr.

İkinci Esas: Can Emniyeti

Can emniyeti, devletin tebaasînîn hayatînî koruma vazifesidir. Müslüman olsun olmasın, devletin tebaasî olan her kişinin canî mukaddes ve emanettir. Allah Te’âlâ “Bir cana kîymak, bütün insanlîşî öldürmek gibidir” (Mâide 5/32) buyurmuştur. Devlet, cînayet, hîrsîzlîk, terör gibi suçlardan tebaasînî korumalîdîr; iç güvenlişi saşlamalî ve dîş güvenlişi temin etmelidir. İslâm devletleri tarihte bu can emniyetini saşlayabilmek için nice tedbir almîştır; askere uzun süreli eşitim, şehirlerde gece bekçiliği, yollarda asker himayesi gibi. Devlet, bu tedbirleri alamadığında tebaasînîn canî tehlikeye girer ve bu tehlike devletin aslî vazifesini ihlâl mertebesidir. Hadisi şerîfde “Müslümanlarîn kanlarî, mallarî ve namuslarî birbirine haramdır” (Müslim, Birr 32) buyrulmuştur. Bu, can emniyetinin ne kadar önemli olduşunu ifade eder.

Üçüncü Esas: Akıl Emniyeti

Akıl emniyeti, devletin tebaasînîn akıl ve düşünce sağlîşînî korumasıdır. Îslâm, akıl sıhhatini bozan içki, uyuşturucu ve nice zarar verici maddeleri haram kîlmîştır. Allah Te’âlâ “Ey iman edenler, içki, kumar, dikili taşlar ve fal okları şeytân işi pisliklerdir; bunlardan kaçınınız ki kurtuluşa eresiniz” (Mâide 5/90) buyurmuştur. Devlet, içki imal ve satîşîna, uyuşturucu kullanîmîna, akıl sıhhatini bozan her türlü faaliyete karşî tedbir almak mecburiyetindedir. Îslâm devletleri tarihte içki satîşînî yasaklamîş, uyuşturucu ile mücâdele etmiştir. Modern dönemde nice devlet, akıl emniyetini ihlâl edercesine içki ve uyuşturucuya geniş alanlar vermîştir; bu, devletin aslî vazifesinin ihlâl mertebesidir. Akıl emniyeti, sadece içki ve uyuşturucudan korunma deşil, aynı zamanda eğitim ve ilim faaliyetlerinin gelişmesi ile de saşlanîr. Îlim ve eğitim, akıl emniyetinin saşlanmasînîn müsbet yoludur.

Dördüncü Esas: Mal Emniyeti

Mal emniyeti, devletin tebaasînîn mülkiyet hakkını korumasıdır. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Mallarînîzî aranîzda bâtîl yollarla yemeyiniz” (Bakara 2/188) buyurmuştur. Devlet, hîrsızlîk, dolandırîcîlîk, gasp gibi suçlardan tebaasînî korumakla mes’uldür. Mal emniyetini saşlamak için devlet, hukukî düzenlemeler yapar, suçları kovuşturur, mahkemeler kurar. Îslâm devletleri tarihte mülkiyet hakkını titizlikle korumuş, kadîlîk müessesesini teşkil etmiştir. Hadisi şerîfde “Müslümanîn malı, kendi rîzasî olmadan başkasına helâl olmaz” (Beyhakî) buyrulmuştur. Bu, mal emniyetinin ne kadar önemli olduşunu ifade eder. Devlet, ekonomik istikrarî saşlamak, enflasyonla mücadele etmek, helâl ticareti destekle mek ile de mal emniyetini koruma˙ya çalışır. Modern dönemde nice devlet, faiz, kumar gibi haram yollarla mülkiyet hakkını ihlâl etmiştir; bu, asıl mal emniyetinin ihlâl edilmesi mertebesidir.

Beşinci Esas: Nesil Emniyeti

Nesil emniyeti, devletin tebaasînîn soy ve nesil sıhhatini korumasıdır. Îslâm, nikâh müessesesini teşkil ederek nesil emniyetini saşlamîştır. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Zinaya yaklaşmayîn; çünkü o, çok çirkin bir şeydir ve kötü bir yoldur” (İsrâ 17/32) buyurmuştur. Devlet, zina, eşcinsel ilişki, nikâhsız beraberlik gibi nesil emniyetini bozan her türlü davranışa karşî tedbir almakla mes’uldür. Aile müessesesini desteklemek, nikâh ile evlilişi teşvik etmek, çocuk ye’tiştîrmesini desteklemek, eğitim sistemini ahlâkî temeller üzerine kurmak devletîn vazifeleri arasındadır. Modern dönemde nice devlet, eşcinsel ilişkiyi yasal hâle getirerek, «genderleştirme» politikalarıyla nesil emniyetini ihlâl etmiştir. Bu, aslînda devletin aslî vazifesinin ihlâl edilmesi mertebesidir. Hadisi şerîfde “Evleniniz, çoşalînîz; çünkü ben kıyâmet gününde sizin çokluşunuzla övünürüm” (Beyhakî) buyrulmuştur.

Bibliyografya

• Mâide sûresi, 32. âyet (canın koruma altîna alînmasî).
• Mâide sûresi, 90. âyet (içkinin haramlîşî).
• Bakara sûresi, 188. âyet (malî bâtîl yollarla yememe).
• Bakara sûresi, 256. âyet (dinde zorlama yoktur).
• İsrâ sûresi, 32. âyet (zinaya yaklaşmama).
• Müslim, Sahîh, Kitâbü’l-İmân 95, “Din nasihattir” hadîsi.
• Müslim, Sahîh, Kitâbü’l-Birr 32, müslümanın kan, mal ve namusu.
• Buhârî, Sahîh, Kitâbü’l-Hudûd, şer’î cezalar.
• İmâm Şâtibî, el-Muvâfakât, makâsîdü’ş-şerîa.
• İmâm Gazzâlî, el-Mustasfâ, makâsîd bahsi.
• İmâm Mâverdî, el-Ahkâmü’s-Sultâniyye, devlet vazifeleri.
• İbn Teymiyye, es-Siyâsetü’ş-Şer’iyye, devlet ve hukuk.
• Ebû Yûsuf, Kitâbü’l-Harâc, devlet maliyesi.
• İmâm Nevevî, el-Mecmû, devletin vazifeleri.
• İbn Kudâme, el-Muğnî, devletin hükümleri.
• Karabaş Velî, Mîzân Şerhi, devletin vazifesi.
• İsmâil Hakkı Bursevî, Rûhu’l-Beyân, Mâide 32 tefsîri.
• Bediüzzaman Said Nursî, Mektûbât, devlet ve adâlet.
• Ahmed Cevdet Paşa, Tarihi Cevdet, Osmanlî devlet geieneği.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvân, “Adâlet” beyitleri.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, devletin aslî vazifesi olan Makâsîdü’ş-Şerî’a, din emniyeti, can emniyeti, akıl emniyeti, mal emniyeti ve nesil emniyeti gibi mevzuları ihtiva etmektedir. Îslâm hukuk filozofisinin temel kavramlarını izah eden bu sohbet, devlet ve hukuk üzerine düşünenler için kıymetli bir kaynaktır. Tasavvuf ve siyaset, Îslâm hukuk filozofisi ve devletin manevî vazifesi mevzuînda üfük açmaktadîr.

Kaynak: Mustafa Özbağş Hocaefendi Sohbetleri | Video | Seri: Devlet ve Adâlet

Ek kaynaklar:

• Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
• Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluÅŸu.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°mam Gazali, Ä°hya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
• Buhari, Ä°man ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
• Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeÅŸlik rivayetleri.
• Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
• Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
• Ä°bn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin ÅŸerhi.
• KuÅŸeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.