Dikbaşlılık: Dikbaşlılık: Hak Yolunda Farz, Batılda Küfür

“Dikbaşlılık nedir, nasıl olur, Allah sever mi?” sorusuna cevaben: Dikbaşlılık farzdır. Kur’an ve Sünnet noktasında durmak, Allah’ın emirlerini harfiyen yerine getirmek, hem kendi öz nefsinde yaşayarak savunmak, hem de tebliğ noktasında savunmak ve mücadelesini yapmak için dikbaşlılık farzdır. Toplum olarak karşımızdaki kimsenin Kur’an ve sünnete olan bağlılığını dikbaşlılık olarak görür ve küçümsersek küfre gireriz.

Dikbaşlılık cehalette, haramda, şeytani noktada ise küfürdür. Bunun ortası yoktur. Kur’an ve Sünnet dairesinde yaşayanlar, kendi nefislerinde taviz vermeden yaşamak zorundadırlar. Doğrunun arkasında durmak, hakkı savunmak, ne kadar eleştirilirse eleştirsinler doğrudur. Buna nefisleri yetmeyen, içinde münafıklık alameti olanlar bu hali dikbaşlılık olarak yorumlayabilirler.

Sufi Ahlakı ve Uyum

Sufi yanlışta ısrar etmez, haramda ısrar etmez, eksik ve noksanlıkta ısrar etmez. Haramda ısrar ederse küfür noktasında durur, Allah muhafaza eylesin. Helalda, dinin içerisinde dikbaşlılık ise ibadettir. Ailenin içerisinde, arkadaşlar arasında haram-helal çizgisinde olmayan meselelerde dikbaşlılık yapmaya gerek yoktur. Sufiler sadece haram noktasında dikbaşlıdır; haram değilse, dinin dışında değilse genel anlamda uyumlu insanlar olmalıdırlar. Bu güzel ahlakın getirdiği bir haldir.

Yapılan İyiliği Anlatmak

Bir kimsenin yaptığı iyilikleri ölçü olması, ders olması veya örnek olması noktasında söylemesinde bir beis yoktur. Ama insanların arasında başa kakmak noktasında söylerse iyiliğinin sevabını kaybeder. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri bunu men etmiştir. Yaptığınız iyilikleri başa kakmayın. Birisine bir iyilik yaptıysanız ona kızıp “ben sana böyle iyilik yapmadım mı?” demeyin; bu sevabınızı alır götürür ve o kimseyi insanların içerisinde acziyete düşürebilir.

Sufi manasında bakarsak: bir kimse kendisine yapılan iyiliğin Allah’tan olduğunu görürse, ortadaki sebep ne kadar çırpınırsa çırpınsın o sebebi kale almaz, “bana iyilik yapan Allah’tı” der. O iyiliği başkasına açıklayan kimse de bir hata işlemiştir ki Allah ona öyle yaptı; her ikisinin de tövbe etmesi gerekir.

Uhud Savaşı Dersi: Rauf ve Rahim Davranmak

“Ey Habibim, sen onlara sert, katı davransaydın yanında durmazlardı.” (Al-i İmran Suresi, 3:159) Bu ayet-i kerime Uhud Savaşı’ndan sonra inmiştir. Uhud’da Müslümanların bir kısmı, okçular, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerine itaat etmediler. İtaat etmeyince geçici bir bozgunluk yaşandı; sebebi Uhud Dağı’nın eteğinde duran müminlerin Hz. Peygamber’in emrine bakmayıp ganimetin peşine koşmalarıydı.

Müminler kendi konumlarının gereğini yerine getirmezlerse arkadan gelecek nesle, cemaate, aileye muhakkak bir sıkıntı bırakırlar. Bunu aileden devlete kadar yürütebiliriz: aile fertleri şehavete, nefsaniyete, dünyaya dalarlarsa diğer fertlerin bozulmasına sebep olurlar. Dergahta dervişler Kur’an ve Sünnet dairesinde durmalı, mevzilerinde sımsıkı durmalı, heva hevese düşmeyip cephelerini muhafaza etmelidir. Her cepheyi terk ediş ihanettir, vefasızlıktır.

Rauf ve Rahim Olmak Ne Demektir?

Rauf ve rahim davranmak, pişmanlık gösterene, geri dönene affetmektir. Ashab o meseleden çok pişman olmuştu; gözlerini kaldırıp Peygamber’e bakamazlardı. Hz. Resulullah onların pişmanlıklarını görünce rauf ve rahim davrandı. Ama bir kimse hem suç işleyip hem pişmanlık göstermeyecek, bozduğundan mutluluk duyacak, sonra da rauf ve rahimlik arayacaksa — bu İslam’la, sufilikle, İslam’ın aile sistemiyle bağdaşmaz.

Gıybet: Doğru Olsa Bile Söylemek Haramdır

Bir kimsenin arkasından, doğru olmuş olsa dahi, hoşuna gitmeyecek bir şeyi söylemek gıybettir. Adam içki içmiş, sonra geri dönmüş, tövbe etmiş; biz hala arkasından “bu adam içki içiyordu” dersek gıybet etmiş oluyoruz. Geri dönmüş oradan, hoşnut değil artık. “Ben onun yüzüne de söylerim” demek de çözüm değildir; bir kimsenin eksikliğini, günahını yüzüne karşı söylemek de günahtır. (Hucurat Suresi, 49:12)

Gıybete “gıybet değil” demek küfürdür. Gıybetin ciddiyetini anlayabilmek için okumak, öğrenmek gerekir. Dilimizle işlediğimiz haramların hesabı yok; bilmeden işlediğimiz haramların da hesabı yok.

Kitap Tavsiyeleri: Edebü’l-Müfred ve İslam’da Helaller Haramlar

Görevli kardeşlere ve bütün dervişlere tavsiye: Buhari, Edebü’l-Müfred (tercihen Ahmet Fikri Yavuz açıklamalı baskısı) herkestin koltuğunun altında olsun. Her gittiğiniz yerde, her sohbetinizde edebü’l-müfredden ders yapın. Baştan başlayın sonuna kadar, bir daha baştan başlayın. Bu dergahın kitabı edebü’l-müfred olsun, düsturunuz bu olsun.

İkinci olarak İslam’da Helaller Haramlar (iki cilt) alın, muhakkak koltuğunuzun altında bulunsun. Bir sohbete giderken bu üç kitap — iki cilt helaller-haramlar, bir edebü’l-müfred — mutlaka yanınızda olsun. Ahlak ve haram-helal noktasında insanların gerçekten çok büyük eksikliği var, hepimizin eksikliği var.

“Ölmeden Önce Ölünüz”: Üç Merhale

Hadis-i şerifte: “Ölmeden önce ölünüz” buyurulmuştur. Ölmeden önce ölme halini yaşayabilmesi için insanın en güzel ahlakla ahlaklanması lazımdır. Bazı ehl-i tasavvuf bunu beyaz ölüm, kırmızı ölüm, siyah ölüm diye renklendirmiştir.

Beyaz Ölüm: Az Ye, Az Uyu, Az Konuş

Birinci merhale: az yemek, az uyumak, az konuşmak. Çok yerseniz çok uyursunuz, çok uyursanız çok konuşursunuz; bunun anahtarı az yemektir. Günde en fazla iki öğün yiyeceksiniz, bazı günleri aç geçireceksiniz, orucu fıtrileştireceksiniz. Sofradan aç kalkın. Sabah-öğle-akşam yemek tüketici toplumların adetidir.

Yetişkin bir erkeğe dört-beş saat uyku yeter. Diline sahip çık, az konuş. Büyüklerin yanında, anne-babanın yanında, çavuşların yanında az konuş. Her şeye atlama, her şeye laf söyleme, her şeye karışma.

Berber Ahmet Kıssası

Eskiden bir üstad hacca giderken başka bir üstadın dergahına uğramış. O şeyh efendi yanına bir çömez derviş vermiş: “Size hizmet etsin.” Hacca gidip dönmüşler. Bütün yolculuk boyunca şeyh efendi ona hiçbir şey sormamış. Sadece dönüşte: “Evladım senin adın ne?” demiş. “Berber Ahmet, efendim” demiş. Şeyh efendi asıl üstadına sormuş: “Çömezi nasıl buldun?” Cevap: “Çok geveze.” Sadece adını söylemişti. Ölmeden önce ölünüzün birinci merhalesinin son halkası az konuşmaktır.

Kırmızı ve Siyah Ölüm

Kırmızı ölüm: dünya ve dünyayla alakalı her şeyden geçmek, dünya sevgisinin kalpte kalmaması. Dünyadan vazgeçme ama hırsa kapılma, razı ol. Dünya sevgisine tamah etme: “en iyi araba, en iyi ev, en iyi elbise” diye koşma. Günlük işini yap, çalışmanı yap ama hırsa kapılma.

Tövbe ve Geçmiş Yaralar

“Derviş hal görmüyorsa onda geçmişten bir yara vardır” sözünün açıklaması: İnsanlar geçmiş günahı kebairlerinden kurtulmaları gerekir. Halis tövbe, bir daha o günaha geri dönmemektir. Tövbe ettikten sonra günahlarım affoldu deyip tövbeyi bırakmak — o halden de tövbe etmek gerekir.

Sufi devamlı tövbe edecek, devamlı kendini günahkar görecek, geçmiş yaralarını tedavi edip sarmaya gayret edecek ve yeni yaralar açmayacak. Kimin kalbini kırdıysanız gidin helallaşın, kimin hakkını yediyseniz gidin helallaşın, kimin gıybetini ettiyseniz yüzüne gidip “senin hakkında şöyle konuştum, gıybet ettim” deyin. Ömür bitecek, nefes bitecek.

Mahşer’i Gözünüzün Önünde Yaşayın

Hadis-i kutside Cenab-ı Hak buyuruyor: “Sana şu nimeti vermedim mi? Sana bunu yapmadım mı?” diye gözünün içine bakarak soracak. Sen her şeye evet diyeceksin. Diyecek ki: “Sen beni unuttun. Şimdi de ben seni unutuyorum.” Sufi bunu her an yaşamalı, her an tefekkür etmeli. Mahşeri gözünün önünde yaşayamazsan asla kendini düzeltemezsin, asla kendini bir çizgide tutamazsın, asla kendini arındıramazsın.

Mahşerde gıybetle hemhal olanlar gıybet ederek haşrolunacak. Zina edenler zinayla, yalancılar yalan söyleyerek haşrolunacak. Ama dilinde Allah diyen “Allah Allah” diyerek haşrolunacak; mahşer halkı onu görecek, uçarak geçecek. Dervişler zikrullah kurmuş, başlarında üstadları bölük halinde gidecekler. Nurdan minberlerin üzerinde oturanların en önemli özelliği: birbirlerini Allah için sevmeleri ve toplandıklarında Allah’ı zikretmeleri idi.

Bu Dergahta Herkes Mürid

Bu dergahta para yok, pul yok, makam yok, mevki yok. Çavuşluk yok, halifelik yok, şeyhlik yok, mürşidlik yok. Bu dergahta herkes mürid, herkes mürid olmaya çalışanlardan. Allah için sevin birbirinizi. İnsan sevdiğinin arkasından konuşur mu? Sevdiğinin kuyusunu kazar mı? Allah için sevemiyorsanız o mahşerde karşılarının gölgesinde duramayacaksınız. Nurdan minberlere oturamayacaksınız, nurdan taçları giyemeyeceksiniz.

Zaman yok, nefes sayılı. An ve an geçiyor; an ve an Allah demeye bakın, an ve an hayır istemeye bakın, an ve an iyilik yapmaya bakın. İşinize gücünüze bakın, evinize bakın, çocuklarınıza bakın, eşlerinizle iyi geçinin. Her şey bir gün zamanını bitirecek.

Kaynakça

• Âl-i İmrân Suresi (3:159) — “Sen onlara sert davransaydın etrafından dağılır giderlerdi” — Uhud Savaşı sonrası inen ayet
• Hucurât Suresi (49:12) — Gıybet ve tecessüs yasağı: “Birbirinizin gıybetini yapmayın”
• Sahih-i Buhari, Edebü’l-Müfred (Ahmet Fikri Yavuz açıklamalı baskısı) — Ahlak ve edep hadisleri; dergahın temel ders kitabı olarak tavsiye edildi
• İslam’da Helaller Haramlar (2 cilt) — Haram-helal bilgisi için temel kaynak olarak tavsiye edildi
• Sahih-i Müslim, Kitabu’l-İman — Gıybetin tarifi: “Bir kimsenin arkasından doğru olsa dahi hoşuna gitmeyecek bir şeyi söylemek”
• Hadis-i Şerif (Beyhaki, Zühd; İbn Ebi’d-Dünya) — “Ölmeden önce ölünüz” — Beyaz ölüm (az yemek, az uyumak, az konuşmak), kırmızı ölüm (dünya sevgisinden geçmek)
• Hadis-i Kutsi (Sahih-i Müslim, Kitabu’z-Zühd) — Mahşerde Allah’ın kuluna: “Sana şu nimeti vermedim mi? Sen beni unuttun, şimdi de ben seni unutuyorum”
• Sahih-i Buhari, Kitabu’l-İman — Peygamber’in “Kalbini mi yardın baktın?” buyurması — başkasının kalbini yargılamama
• İmam Gazali, İhyâu Ulûmi’d-Din, Kitabu Kes’ri’ş-Şehveteyn — Az yemek, az uyumak, az konuşmak prensipleri
• Ehl-i Tasavvuf Geleneği — Berber Ahmet kıssası: az konuşmanın fazileti, dervişlikte sükut edebinin önemi

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Sünnet, Şeyh, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı