Soru: Soru Sormanın Edepleri

Peygamber (s.a.v.) buyurmuştur ki soru üç şey için sorulur: Öğrenmek için, öğretmek için ve utandırmak için. Öğrenmek için soran öğrenir; bildiği hâlde bir başkasının öğrenmesi için soran öğreten hükmündedir. Utandırmak için soran ise kendisi utanır, kendisi küçük düşer. Herkes yaptığı şey kendisine döner: birisini utandırmaya çalışırsan kendin utanırsın, birisine yardım edersen yardım sana döner, birisine hâinlik yaparsan o hâinlik sana döner.

Soru sorarken naif ol, ince ol. Etrafının kırılıp kırılmayacağını düşün. Birisinin eksiğini, açığını, hatasını yüzüne vurmak; dolaylı olarak onu orada utandırmak büyük küstahlıktır. Ehl-i derviş böyle bir şey yapmaz; ehl-i sûfî insanların gizli hâllerini, özel hayatlarını, özel hatalarını araştırmaz.

Cennetin ve Cehennemin Kapıları Bu Dünyadadır

İnsan uzuvları ya cennete açılan kapıdır ya cehenneme açılan kapı. Cennette bir tövbe kapısı vardır; oradan devamlı tövbe ve istiğfar edenler girer. Sen bu dünyada o tövbeyi yapmadıysan, ahirette o kapıdan nasıl gireceksin? Cennette bir de oruç kapısı vardır; devamlı oruç tutanlar girer. Pazartesi-perşembe oruçlarına, ayın ortasındaki oruçlara göz dik; nefsini terbiye et.

Mağfiret Dilemenin Bereketi

‘Kim Allah’tan mağfiret dilerse, Allah ona mağfiret eder, semâdan suyunu indirir ve ona hayırlı evlatlar verir’ (Nûh, 71/10-12). Hz. Ömer (r.a.) zamanında kıtlık olunca yağmur duasına çıkıldı; Hz. Ömer bütün dua boyunca sadece mağfiret diledi. Sorduklarında bu âyeti okudu. Hz. Hasan-ı Basrî de kim gelse — rızık sıkıntısı, yağmur sorunu, evlat isteği — hepsine ‘Allah’tan mağfiret dile’ derdi.

Antakya Kıssası: Hz. Habîb-i Neccâr

Cenâb-ı Hak Antakya’ya iki elçi gönderdi; rivâyet edilir ki İsâ Aleyhisselâm’ın havârilerindendir. Şehre gelmeden önce bir mağarada cüzzam hastalığına yakalanmış bir marangoz buldular — Hz. Habîb-i Neccâr. Yıllardır tahtadan put yapıyor, putlara tapıyor; ama devamlı dua ediyordu. Elçiler okudular, Allah cüzzamı kaldırdı; Habîb iman etti (Yâsîn, 36/13-27).

İki elçi şehre gidip krala tebliğ edince kral onları zindana attı, on yıl hapiste kaldılar. Cenâb-ı Hak üçüncü bir elçi gönderdi; bu zat önce kralla dost oldu, güvenini kazandı, sonra iki elçinin serbest bırakılmasını sağladı. Bir ölü çocuk diriltildi; çocuk ‘Yedi cehennem vâdisinde dolaştım, bunlar Allah’ın elçileridir’ dedi. Kral iman etti ama halk inanmadı; Hz. Habîb onları uyarmaya geldi, halk onu da şehit etti.

Çorum Kıssası: Tevâzu ve Küstahlık

Çorum müftüsü rahatsızlanmış, dervişler ‘Hacı Mustafa Efendi’ye gidin’ demişler. Üç gün okuma yapılmış, üç ihlâs bir Fâtiha ile Allah şifa vermiş. Müftü Efendi şifa bulduktan sonra demiş ki: ‘Siz Fâtiha’yı düzgün okumadınız, ben size doğru okumayı öğreteyim.’ Mübarek tebessüm etmiş: ‘İnşallah Müftü Efendi, sen de bize Fâtiha’yı öğret.’

Büyükler öyledir. Sen ona küstahlık yaparsın, o tebessüm eder. Sen ona hakaretle gidersin, o susar. O büyüklüğünden susar, edebinden susar. Senin küstahlığını görür, senin hakkında ‘Yâ Rabbi bunu affeyle’ diye dua eder.

Rüya ve Hal Meselesi: Tasavvufun Vartaları

Hal ve rüya insanın kendisini bağlar. Muhakkak üstadına anlatması gerekir. Üstad bir yol çizerse ona göre davranılır. Rüyasını üstadına anlatmadan başkasına anlatan, kendi gördüğünü sahih nitelendirip peşine düşen kimse aldanır. Rüya ile hal olmaz; üstada gidip anlatacaksın, tasavvuf budur.

Nice dervişlerin yıkıldığını gördüm. Hallerin üzerinden kerâmet sunulur eden, kalbine ilham gelen, sezgileri güçlü olan kardeşler — nefsinize uymayın, yıkılırsınız. Bunların hepsini Allah’ın lütfu ve ikramı olarak görün, Resûlullah (s.a.v.) sayesinde olduğunu bilin. Oturup beş bin kez ‘Yâ Allah’ demekle gökten kapıların açıldığını zannetmek şeytanın vesvesesidir.

Dervişlik: Dinlemek ve Susmak

Derviş susmak demektir. Sorarlarsa fikrini söyler, sormazlarsa susar ve dinler. Susmasını öğrenemeyen öğrenemez. Bu sadece dergâhta değil: evinde de dinleyecek — çocuğunu dinle, eşini dinle, müşterini dinle, arkadaşını dinle. Göğü dinle, denizi dinle, geceyi dinle, güneşi dinle. Can kulağıyla, bütün vücuduyla dinle.

Derviş ateş böceği gibidir; ışığın etrafına gider, ışığın etrafında toplanır. Dinlemek itaati getirir; dinleyen uygular. Çok bilen değildir derviş, çok konuşan değildir, çok uyuyan değildir. Az yiyecek ama çok namaz edecek. Bildiğiyle amel edecek.

Kalbi Temiz Tutmanın Yolu

Hayatınızda hiçbir kimse hakkında kötülük düşünmeyin, kimseye zarar düşünmeyin. Temiz bir niyetle kendinizi niyetlendirin. Akşam olduğunda kendinizi muhasebe edin: Bugün kaç kişinin kalbini kırdın? Kaç kişinin kalbini yaptın? İyiliklerle dolu bir kalp, sûizandan uzak, hüsnüzan besleyen bir kalp — işte o kalbe Allah sevgisi iner, o kalbe ilham gelir.

O zaman geceleri yatağında zikretmeye başlayacaksın. Bir bakacaksın ‘Lâ ilâhe illallah’ diye zikrediyorsun; bir bakacaksın Bursa zikrediyor, Marmara zikrediyor, bütün zikredenler kafalarını kaldırmış bir senfoni hâlinde ‘Lâ ilâhe illallah’ diyor. Keyif o. Gerçek keyif, nargile höpürdetmek değil; gerçek keyif Kur’ân ve Sünnet dâiresinde yaşamaktır.

Kaynakça

• Nûh Sûresi, 71/10-12 — Mağfiret dilemenin bereketi: su, rızık ve evlat
• Yâsîn Sûresi, 36/13-27 — Antakya kıssası, Hz. Habîb-i Neccâr’ın şehâdeti
• Buhârî, Bed’ü’l-Vahy, 7 — Rüya, peygamberliğin kırk altı cüzünden bir cüzdür
• Hz. Ömer (r.a.) — Yağmur duasında mağfiret dileme rivâyeti
• Hz. Hasan-ı Basrî (ö. 110/728) — Her gelene ‘Allah’tan mağfiret dile’ tavsiyesi
• Hz. Ali (r.a.) — ‘Ya öğrenen ol, ya öğreten; üçüncüsü olma’
• Çorumlu Hacı Mustafa Efendi — Müftü kıssası ve tevâzu örneği
• Tirmizî, Kıyâmet, 59 — ‘Rüyalarınızı sâlih kimselere anlatınız’
• Hz. Abdülkâdir Geylânî — Dervişlikte kerâmet ve istikâmet meselesi
• Hz. Mevlânâ, Mesnevî — ‘Dinle’ (dervişliğin temeli dinlemektir)

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Nefs, Kalb, Sünnet, İstiğfâr, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı