Nefisle: Suretten Sîrete: Bilgi ve Aşk Yolu

Bizim yolumuz önce dünyayı bilmekten, sonra âhireti bilmekten, sonra kendini bilmekten, sonra Yaratanını bilmekten geçer. Bir şeyin bilgisi zâhirden içeriye doğru gidilir. Hz. Resûlullah (s.a.v.) buyurur ki ‘Evlerinize kapıdan girin’ (Bakara, 2/189). Bir eve kapıdan girilir, bir bilgiye kapıdan girilir; zâhirsiz bâtının bir anlamı yoktur.

Leylâ, Mecnûn’un önce sûretine âşık oldu. İnsan önce bir şeyi tadar, dokunur, görür, duyar — bunlar sûrete açılan kapılardır. Sûretten sîrete gidilir. Beğenmek sevmenin kapısıdır; beğenmeyen âşık olamaz. Mecnûn ceylanlarla konuşurken ‘Gözleri Leylâ’nın gözlerine benziyor’ derdi. Resûlullah (s.a.v.) ölmüş bir hayvan leşi gördüğünde herkes yüzünü çevirdi, O ise ‘Ne kadar güzel dişleri varmış’ buyurdu (Tirmizî, Kıyâmet, 5). Sûretteki güzelliği görmeyen, sîreti hiç göremez.

Cihâd-ı Ekber: Nefisle Mücadele

Peygamber (s.a.v.) bir savaştan dönerken ‘Küçük cihattan büyük cihada döndük’ buyurdu. Ashâb ‘Kiminle savaşacağız?’ diye sorduğunda ‘Nefsimizle’ dedi (Beyhakî, Kitâbü’z-Zühd, nr. 373). Nefiste olan cihat, cihâd-ı ekberdir. Nefsinin kötülüklerinden, gevşekliğinden, Kur’ân ve Sünnet’ten uzaklaştırmasından kurtulmak en büyük savaştır.

Bir haramı işlememek savaş meydanında can vermekten daha zordur. Bir kardeşini sevmek, affetmek, zikrullah halkasında edeble durmak, susmak, dinlemek, iki dizin üstünde durmak, fikirlerini kapatmak — vallâhi bin bir tane can vermekten daha zordur. Nefisle mücadelesinde belli bir noktaya gelemeyen insanlar savaş meydanında bile gösteriş, ganimet veya kahramanlık için savaşırlar.

Nefis Mücadelesinin Zorlukları

Senin önüne öyle şeyler gelir ki savaş meydanında aldanmayan orada aldanır. Para kalmaz, haksızlığa uğrarsın; eşin yüzüne bakmaz olur, sokakta kadın gelir ‘Beni nikâhla’ der — o zamandır nefisle mücadele. Ölmek daha kolay gelir insana. Medine’de kıtlık esnasında dışarıdan buğday gelince davul çalınmış; Cuma namazında Hz. Resûlullah’ın arkasında duranlar bile davul sesine koşmuştu. Üç beş fukara kaldı (Cum’a, 62/11).

Üç Çeşit İnsan

Etrafınızda üç çeşit insan vardır, dördüncüsü yoktur: Dünyayı talep edenler, âhireti talep edenler ve Mevlâ’yı talep edenler. Dünyayı isteyen dünyayı bulur, âhireti isteyen âhireti bulur. En kıymetli olmak istiyorsan Mevlâ’yı talep edenlerden ol. Herkes neyi seviyorsa odur; herkes lâyığını bulur, lâyığını sever.

Kader ve İrade Meselesi

‘Kalem kurumuştur’ hadîsi (Tirmizî, Kıyâmet, 60), fıtrat ve değişmez hükümler için geçerlidir: gözlerin gözlüklerde olması, iki el iki ayak, burnun iki deliği — kalem kurudu. Haramın haram olması, helâlin helâl olması — kalem kurudu. Din olarak İslam’ı seçmesi — kalem kurudu. Bunu kimse değiştiremez.

Ama bunu cebriyeciler gibi günlük davranışlara uygulamak yanlıştır. Sarhoş ‘Kaderime yazmış’ diyemez, katil ‘Suçum ne’ diyemez. Allah insana cüz’î irade vermiştir: yapıp yapmama düşüncesi, içip içmeme irâdesi insana aittir. Biz ne Allah’ın elinde bir makineyiz ne de rüzgârın önünde savrulan kuru yaprak. İnsan kaderini kendi iradesiyle şekillendirir.

Hamd ve Şükür

Her hâlinize hamd edin. Bir yudum su içebiliyorsanız hamd edin. Namaz kılabiliyorsanız, ‘Lâ ilâhe illallah’ diyebiliyorsanız, tövbe edebiliyorsanız hamd edin. Beş vakit namaz, Allah’ın kullarına olan sevgisinin tecelliyâtıdır. Allah diyor ki: ‘Sizi günde en az beş kez huzuruma davet ediyorum, soframa davet ediyorum, sırlar âlemine davet ediyorum, mi’râca davet ediyorum. Gelin!’

Seveni sevmek Allah’ın sünnetullâhıdır. Hadîs-i kudsîde ‘Bir kul Allah’ı severse, Allah’ın o kulu sevmesi vâcib olur’ buyurulmuştur (Buhârî, Rikâk, 38). Allah seni sevmiş; zâlimlerden, hâinlerden, sevgisine cevap vermeyenlerden olma. Gözleri olup görmeyen, kulakları olup duymayan, kalpleri olup hissetmeyenlerden olma (A’râf, 7/179).

Çarşaf ve Örtünme Meselesi

Örtünmek farzdır; ancak çarşafla örtünmek farz değildir. İnsanlar neyle örtüneceklerini kendi örf, âdet, gelenek ve göreneklerine göre karar verirler. Bir erkek ‘Çarşaflı eş istemiyorum’ diyebilir; hiçbir sorumluluğu yoktur. Hanefîler cilbâbı farklı yorumlamışlardır. Din bize kadınların ve erkeklerin örtünmesini farz kılmıştır; örtünme biçiminin şeklini değil.

Halvette Kırk Gün Uygulaması

Kalpten kalbe bağlantı nasıl olur? Güzel abdest al, iki rekât şükür namazı kıl, dünya kelâmı konuşma, karnını fazla doldurma. Evinin içinde sessiz bir yere otur, kıbleye dön, namazda oturur gibi otur. Her türlü fikir kapısını kapat, iç ve dış sesleri duyma. Şeyhine rabıtada devam ederek tevhide başla. Kırk gün boyunca buna devam et; asla günah-ı kebâir işleme, harama bakma, kulağını harama çevirme.

Müslümanın Oyun ve Eğlencesi

Hz. Ömer (r.a.) bayramda eğlenen insanları men etmek istediğinde Resûlullah (s.a.v.) onu engelledi ve ‘Otuz gün oruç tuttular; bayramda eğlenmeleri haklarıdır’ buyurdu (Buhârî, Îdeyn, 2; Müslim, Salâtü’l-Îdeyn, 16). Müslümanın câiz görülmüş dört eğlencesi vardır: düğünde eğlence, bayramda eğlence, savaş oyunları ile güreş-atıcılık-binicilik ve eşiyle şakalaşması.

Kaynakça

• Bakara Sûresi, 2/189 — ‘Evlere kapılarından girin’
• Tirmizî, Kıyâmet, 5 — Resûlullah’ın ölü hayvandaki güzelliği görmesi
• Beyhakî, Kitâbü’z-Zühd, nr. 373 — ‘Küçük cihattan büyük cihada döndük’ hadîsi
• Cum’a Sûresi, 62/11 — Ticaret ve eğlence gördüklerinde dağılıp gittiler
• Tirmizî, Kıyâmet, 60 — ‘Kalem kurumuştur’ hadîsi
• Buhârî, Rikâk, 38 — Hadîs-i Kudsî: Allah’ın sevdiği kul
• A’râf Sûresi, 7/179 — Gözleri olup görmeyen, kulakları olup duymayan
• Buhârî, Îdeyn, 2; Müslim, Salâtü’l-Îdeyn, 16 — Bayramda eğlence hakkı
• Hz. Mevlânâ, Mesnevî — Kuyumcu kıssası ve ilâhî hikmet
• Mecnûn ve Leylâ — Sûretten sîrete geçiş metaforu
• İmâm Kurtubî, el-Câmiu li-Ahkâmi’l-Kur’ân — Cilbâb/örtünme hükümleri

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Sünnet, Aşk, Şükür, Hamd, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı