Cüz’i: Cüz’i İrade ve Kalplerin Çevrilmesi

Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri buyurmuştur ki: ‘Kalpleri istediği yöne çeviren Allah Celle Celâlühû’dür.’ Ancak bu hadis-i şerif tek başına alındığında, sanki Allah kulu iyiye giderken kötülüğe çevirmiş gibi bir anlam çıkarmak doğru değildir.

Bizim dinî anlayışımız cüz’i iradesiz değildir. İnsanın cüz’i iradesi vardır ve bu iradeyle mükelleftir. Her şeyi cüz’i iradenin üzerine odaklayanlardan da değiliz; ancak kendi üzerimizden çıkacak fiiliyat ve sözlerden sorumluyuz. Eğer böyle bir sorumluluk olmamış olsaydı Allah peygamberlerini göndermez, kitap indirmezdi.

Sen iyiyi, doğruyu niyetlenirsen Allah sana iyiyi, doğruyu verir. Sen kötüyü, çirkini niyetlenirsen Allah sana kötüyü ve çirkini verir. Allah kulağınızdan tutup da zikir halkasına getirmiyor; siz kendi iradenizle buraya geldiniz.

İmanı Tazelemek: ‘Ey İman Edenler, İman Ediniz’

Cenab-ı Hak Kur’an-ı Kerim’de ‘Ey iman edenler, iman ediniz’ buyurmuştur. Bir kimse iman etmiştir; ancak önce imana şehadet eder, iman ettiklerine değil. İman eden kimse önce imana şehadet eder; sonra o şehadet güçlendikçe, ilmi ve gayreti yükseldikçe iman ettiği şeylere şehadet etmeye başlar.

Sufiler her an imanlarını tazelemek, her an imanlarını daha ileri ve daha kâmil noktaya götürmek için mücadele ederler. Bu ayet-i kerime sufilerce çok önemlidir.

Manevi Konuşmalar Nasıl Gerçekleşir?

Manevi konuşmalar önce lisan ile başlar. Bir kimse üstadını veya bir büyüğü rüyasında ya da halinde gördüğünde, karşıdaki kimse onun kendi lisanıyla konuşur. Örneğin Abdülkadir Geylânî Hazretleri’ni gören bir Türk derviş, onunla Türkçe konuşur.

Sonra bu konuşmalar kelâma gelmez hale gelir; kalbine ilham olarak gelir. Dil ve dudak kalkar, dilsiz dudaksız konuşmaya başlanır. Sen belki bir müddet daha heyecandan dil ve dudak kullanırsın; ancak onlar dil ve dudak kullanmazlar. Gelecek olan cevap doğrudan senin kalbine ilham olarak gelir.

Derse Devam Etmenin Önemi ve Disiplin

Bir kimsenin derse gitmemesi ihanet gibi bir şeydir, vefasızlık gibi bir şeydir. Hasta yatağında da olsa al getirin, son nefesi burada vereyim; bu işin ciddiyetidir. Böyle ciddi olmayanlarla yol gidilmez; onlar yolda satarlar insanı.

Ben üstadıma söz verdim: ‘Efendim, sizi mezara veya kendi mezarıma konuncaya kadar size ve dergâhınıza hizmet edeceğim. Ne pahasına olursa olsun.’ Benden bir şey söz verdim mi geri döndüğüm olmadı. Şeyh Efendi dedi: ‘Mustafa Efendi büyük söz. Bu halde Allah sözünü tuttursun.’

Mahalle Dersleri ve Üstadın Sohbeti

Mahalledeki derslerin kuvvetli olması için oradaki arkadaşlar gayret edecekler. Bir kişi daha Allah demesine vesile olacak. Oradaki kardeşin derse gitmemesinin tek mazur sebebi üstadın sohbetine gitmektir. Ancak eğer mahallede gedik açılacaksa, cemaatte bir sıkıntı olacaksa, üstadın dersini dahi terk edip oraya gidilmelidir.

Dersine bağlanıp da üstadın sohbetini beğenmeyen, mahalle arkadaşlarını beğenmeyen, kendince özellik arayan kimse nefsiyle hareket ediyor demektir. Benim yanımda özelliği olan, sahada çalışan, tırmalayan, milleti toplayıp ders yaptıran kimsedir.

Hucurât Suresi’ndeki Korku: Sevginin Korkusu

‘Sizin en üstün olanınız Allah’tan en çok korkanınızdır’ ayet-i kerimesindeki korku, cehennem korkusu veya azap korkusu değildir. Seven insan sevdiğini incitmekten, üzmekten, kırmaktan korkar. Seven insan sevdiğinin kaşını kaldırmasından korkar.

Hakka’l-yakîn noktasındaki korku, sevgilinin kaşını kaldırmasıdır; sevgiliye uzattığı dilekçenin kabul olunmamasıdır; sevgiliyle sohbetin uzanmamasıdır; sevgiliyle hemhâl olamamaktır. Aşık olmayanlar bu korkuyu algılayamazlar. Aklıyla bakanlar aşıklığı kavrayamazlar; kalbiyle seven ve kalbiyle yürüyen kimse için yeterlidir bu.

Dışarıdaki insanlar Allah’ın azabından korkarlar; azap Allah’ın sıfatıdır, kendisi değildir. Cehennem Allah’ın yarattığı bir şeydir, Allah’ın kendisi değildir. Sufinin korkusu ise sevgilisiyle perdelenmekten, O’nun rızasından uzaklaşmaktan korkmaktır.

Fıtrat ve Kötü Ahlak Ayrımı

Gözün alnının altında olması, kaşın alnla göz arasında olması, iki kulağın olması; bunlar fıtrattır. Hadis-i şerifte buyrulmuştur: ‘Dağların yerinden oynayacağına inanın, fıtratın değişeceğine inanmayın.’

Ancak kızgınlık, kibirlilik, sinirlilik fıtrat değildir; bunlar kötü ahlâktır. Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem hazretleri buyurmuştur: ‘Ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim.’ Birisi ‘huyu böylemiş’ diyorsa, o huy değil kötü ahlâktır ve düzeltilebilir.

Sır Nedir: Bilmemek Değil, Bilmektir

Sır, bir şeyi bilmemek değil, bilmektir. Bilenin sırrı olur, bilmeyenin sırrı olmaz. Bir kimse bir şeyi biliyorsa ve başkaları bilmiyorsa, o bildiği şey ona sır olarak verilmiştir. Başkaları bilmedikleri şeyin sırrına sahip olamazlar.

Her korkunun arkasında bir sır vardır. Perdenin önünde korku olarak gördüğümüz şeyin arkasında muhakkak sır vardır. Allah’tan korkan kimse, o korku vasıtasıyla sırra ulaşır. Korkmayan, sırra ulaşamaz.

Kaynakça

• Kur’an-ı Kerim, Hucurât Suresi (49), Ayet 13 — ‘Sizin en üstün olanınız Allah’tan en çok korkanınızdır (en çok takvâ sahibi olanınızdır)’
• Kur’an-ı Kerim, Nisâ Suresi (4), Ayet 136 — ‘Ey iman edenler, iman ediniz’
• Kur’an-ı Kerim, A’râf Suresi (7), Ayet 143 — Hz. Musa’nın Allah’ın zâtını görmek istemesi ve dağın parçalanması
• Sahih-i Buhârî, Kader, Hadis No: 6617 — ‘Kalpleri çeviren Allah’tır’ hadisi
• Sahih-i Müslim, Kader, Hadis No: 2654 — Kalplerin Allah’ın iki parmağı arasında olması hadisi
• Sünen-i Tirmizî, Birr ve Sıla, Hadis No: 2015 — ‘Ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim’
• Sahih-i Buhârî, Ta’bîrü’r-Rü’yâ, Hadis No: 6983 — Salih rüya nübüvvetin kırk altı cüzünden biridir
• Sahih-i Müslim, Rü’yâ, Hadis No: 2263 — Müminlerin müjdesi: velinin gördüğü ve göründüğü rüyalar
• Sahih-i Buhârî, Cenâiz, Hadis No: 1361 — Hz. Peygamber’in kabir azabı çeken iki kişiyi görmesi
• er-Risâle, İmam Kuşeyrî — Müridin şeyhinin işaretini tereddütsüz kabul etmesi adabı
• Tabakâtü’s-Sûfiyye, Sülemî — Sufi adabı ve cüz’i irade ile mücâhede
• Mesnevi, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî — Aşkın aklı aşması, kalp ayağıyla yürümek

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Şeyh, Aşk, Yakîn, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı