Halvet ve Celvet: Sufinin Dunyayla Iliskisi

Mustafa Ozbag Efendi bu sohbetinde, teenni kavramini, halvet ile celvet arasindaki farki, sufinin dunyadan kopuk degil dunyanin tepesine binmesi gerektigini, halvetten maksadin cenneti seyretmek degil ihtiyac sahiplerine ulasmak oldugunu ve Kurban Bayrami arefesinin faziletini ele almaktadir.

Teenni: Yerli Yerinde Davranmak

Teenni, acelecilik ile yavasligin arasindaki dengedir. Allah’tan gelen, seytandan ise acelecilik gelir. Acele edilecek yerler vardir: olumu gormekte, namazda, borc odemekte, hayir hasenatta, cocuklari evlendirmekte acele etmek sunnettir. Bunun disinda — mesela ezan okunsa bile namaza kosarak gitmek yoktur. Teenni, sunnetle uyumlu, yerli yerinde davranmaktir.

Halvet: Halktan Ayrılmak mi, Hakka Yonelmek mi?

Halvet, yalnizlik ve toplumdan uzaklasma anlami tasir. Tasavvufta yeme, icme, konusma gibi bedenle ilgili hususlar en aza indirilirken; zikir, ibadet, namaz, oruc, dua ve tefekkur en yuksek seviyeye cikarilir. Sulemi, Gazali, Ibn Arabi gibi buyukler “en buyuk afiyet halvettir, halktan ayri olmak afiyettir” demislerdir.

Ancak iki tur halvet vardir: Muridlerin halveti bedeniyle halktan ayri olmaktir — maddidir. Hakikat ehlinin halveti ise kalptedir — kalpte Allah ve O’nunla ilgili bilgilerden baska bir seye yer vermemektir. Bu manevi halvettir ve asil olandir.

Halvetten Maksat: Cenneti Seyretmek Degil, Ihtiyac Sahiplerine Ulasmak

Efendi Hazretleri’nin en sert elestirisi, halveti yanlis anlayan sufilere yoneliktir: “Halvetin manasi ‘biz ac haleli seyran edelim’ degildir. Halvetin manasi cenneti seyran etmek degildir.” Halvetten maksat:

• Komsursuze komur, issize is, acsiza ac vermek icin onu mana halinde gormektir
• Ilac alamayan insanlara ilac, doktor gormeyen insanlara doktor gostermektir
• Gece cocuguna sut icin kendisini pazarlamaya kalkan kadinin cantasina yuz lira koymaktir
• Tecavuz edilen masumlari edepsizlerin elinden kurtarmaktir

Sufi, altin gumus biriktirmek icin dunyayla temas etmez. Sufi, fakir fukaranin hakkini gozetmek, kimsesizin kimsesi olmak icin dunyanin tepesine biner. Iste halvet, dunyanin tepesine binmek icindir — dunyayi sirtına almak icin degil.

Celvet: Insanlarin Icinde Yas, Mana Halinde Gor

Efendi Hazretleri, halvette gorulen mana hallerinin celvette — insanların icinde — yasamak icin goruldugunu vurgular. Sufi, halvette peygamberi gordu diye sevince kapilmaz; o mana hali, ona dunyadaki gorevini gostermek icindir. Gece mahseri yasadı, giybet edenlerin dillerinin nasil uzandigini gordu, iftira edenlerin yuzlerinin nasil karardığını gordu — simdi celvet zamanidir, gordukleriyle amel etme zamanidir.

“Halvet olarak biz itikaf mústesna insanlarin icinde eziyete katlanmak olarak goruruz. Namaza Allahu Ekber dedigimizde her seyi birakip O’nunla sohbet etmek olarak goruruz. Dort rekatlik namazimizi halvet haline getiririz. Yolda yururken kadınların etegine bakmaktansa halvete gireriz — onumuzde Hz. Resulullah goruyoruz, onun yürüdügü yerde yururuz.”

Gecmis Sufilerin Hatasi

Efendi Hazretleri, gecmis donemlerde bazi sufilerin dunyayi terk edip bir koseye cekilip hicbir isle istigar etmemesini elestirir. Vakfiyelerden, dergahlardan gecilmis ama o sufiler tembellige, aymazliga, korluge batmislardir. “Sufi ‘sen lillah’ diyemez. Sufi o hal icinde yasasa bile ihtiyaci var demez — ‘mete’addisen’ (ihtiyaci oldugu halde ihtiyacim var demeyenler) ayetiyle nitelenmis kimselerdir onlar.”

Kurban Bayrami Arefesi

Sohbetin sonunda Efendi Hazretleri, Kurban Bayrami arefesinde oruc tutmanin faziletini hatilatir: “Kim Kurban Bayrami’nin arefesinde oruc tutarsa bir yillik gunahi affolur” ve “Cenab-i Hak bir yil oruc tutmus gibi sevap verir.” Arefe gunu oruclu, zikirli, tesbihli, tekbirli gecirilmelidir.

Kaynakca

Ayet-i Kerimeler

• Bakara Suresi 273 — “Iffetlerinden dolayi onlari zengin sanirsin. Sen onlari simarindan tanirsin. Insanlardan israrla istemezler.” (Mete’addisen ayeti)
• Tevbe Suresi 34 — “Altin ve gumusu biriktirip de Allah yolunda harcamayanlara elem verici bir azabi mujdele.”
• Bakara Suresi 187 — Itikaf hukumleri

Hadis-i Serifler

• “Teenni Allah’tandir, acelecilik seytandandir.” (Tirmizi, Birr, 66; Beyhaki, Suabul-Iman)
• “Arefe gunu oruc tutmak, gecen ve gelecek birer yillik gunahlara kefarettir.” (Muslim, Siyam, 196; Ebu Davud, Savm, 63)
• “Bir kimse tenhaya cekilir Allah icin aglarsa gunahlari deniz kumu kadar olsa dokulur.” (Tirmizi, Zuhd, 8)

Tasavvufi Kaynaklar

• Imam Gazali — Ihyau Ulumid-Din, Kitabul-Halvet (Halvetin adabi ve mertebeleri)
• Sulemi — Tabakatus-Sufiyye (En buyuk afiyet halvettir)
• Muhyiddin Ibn Arabi — Futuhatul-Mekkiyye (Halvetin hakikati: sirrin Hak ile konusmasi)
• Hucviri — Kesfuz-Zunun (Halvet ve celvet farki)

Fıkhi Kaynaklar

• Ibn Kudame — el-Mugni (Itikaf hukumleri ve arefe orucu)
• Imam Nevevi — el-Ezkar (Kabristan ve tesbih adabi)

Sohbetin Ozu

Halvet dunyadan kacmak degil, Hakka yonelmektir. Hakikat ehlinin halveti bedende degil kalptedir. Halvetten maksat cenneti seyretmek degil, komsursuze komur, issize is, acsiza ac vermek icin manevi gorusu acmaktir. Sufi dunyayi terk edip koseye cekilmez — dunyanin tepesine biner, ihtiyac sahiplerine ulasir. Celvet zamani insanlarin icinde yasanir; dort rekatlik namaz bile bir halvet haline getirilebilir. Gecmis sufilerin dunyayi terk edip tembellige batmasi yanlistir. Teenni Allah’tandir, acelecilik seytandan; namazda, oructa, hayirda acele et, gerisinde yerli yerinde davran. Kurban Bayrami arefesinde oruc tutmak bir yillik gunahlara kefarettir.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Halvet, Tesbîh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı