Aşık: Dinle! Tasavvuf Dinlemektir

Sohbet tasavvufun ana kaynaklarından birisidir. Sohbet esnasında müride düşen dinlemektir. Kur’an-ı Kerim okunuyorsa her şeyi bırakırsın dinlersin; Kur’an-ı Kerim’i dinlemek farzdır. Ezanı okumak sünnettir ama dinlemek vaciptir. İlimle alakalı bir kitabı okumak sünnettir ama dinlemek vaciptir.

Cenab-ı Hak Peygamberine “Dinle, sana vahyedileni dinle” buyurdu. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri vahiy geldiğinde dudaklarını kıpırdatıp ezberlemeye çalışırdı; Cenab-ı Hak uyardı: “Sen dudaklarını kıpırdatma, Biz sana onu öğretiriz, kalbine yazarız.” Derviş dinlerse kalbine yazılır; lazım olan bir gün gelir.

Mesnevi de “Dinle” diye başlar. Dinlemezsen sonradan gelecek hiçbir şeyi algılayamazsın. Dinliyormuş gibi görünüp dinlememek maymun ahlakıdır — inatçı maymun gibi taklit edersin.

Müminlerin Üç Sınıfı (Fatır Suresi)

Ayet-i kerimede “Biz o kitabı miras olarak bıraktık” buyurulur. Peygamberlerden velilere, mürşidlere miras kalan kitap ehline tabi olmak gerekir.

1. Nefsine Zulmedenler

Harama dalanlar, günahı kebairle tanışanlar. Bunların azaları hem cennete hem cehenneme açılan kapıdır. İki gözün, iki kulağın, burnun, ağzın — bunlar cehennemin yedi kapısıdır. Bu azaları terbiye olmazsa cehennem kapıları açılır; terbiye olursa cennet kapıları açılır.

2. Orta Yolu Takip Edenler

Namazlarını kılarlar, oruçlarını tutarlar; hasbel kader günaha girerler çıkarlar. Tasavvufta bunlara havf ve reca noktası denir — ibadetlerine güvenirler, ibadetlerinden dolayı ümit ederler.

3. Hayırda Önde Koşanlar

Bunlar havf ve reca noktasını geçmişlerdir. Allah’ı sevdikleri için koşuştururlar, şükrederler, affederler, ibadet ederler. Bunların derdi Allah’tır. İnsanların arasında Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’nin güzel ahlakını yaymak, Kur’an’ın rahmetini ve hikmetini yaymak için uğraşırlar. Bunlar Allah’ı tam manasıyla şükredenler sınıfındadır. Tasavvuf bu üçüncü kısım mümin olma yoludur.

Marifetullah: Dört İlim

Marifetullah dört ilimdir, dört kapıdır: Birincisi dünyayı bilmek, ikincisi ahireti bilmek, üçüncüsü kendini bilmek, dördüncüsü Yaratanı — Hakk’ı bilmektir. Dünyayı bilmezsen onu takılırsın; ahireti bilmezsen hesap gününe hazırlanmazsın; kendini bilmezsen hayvanlar gibi olursun; Hakk’ı bilmezsen yolun sonu karanlıktır.

Edep: Yolun Başı ve Sonu

Şeytan edebi aştı, ebediyen huzurullahtan kovuldu. Edep senin baştacın olsun, şiarın olsun, adın soyadın olsun. Edebi olmayanın dini olmaz, ahlakı olmaz, yolu olmaz. Yolu olmayanın sonu olmaz, kapısı olmaz. Edepsizlik seni yolsuz ve kapısız eder.

Eleştirmek şeytanın dilidir, eleştiri noktasından bakmak şeytanın gözüdür. Başkalarının eksiklikleriyle uğraşanlar kendi eksikliklerini göremezler. Derviş kendi eksikliğine bakar, başkasının eksiklikleriyle uğraşmaz.

Hz. Abbas Kıssası: Dünya Cifedir

Birisi gelip Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri’ne hediye getireceğini söylemiş, Hz. Abbas “Ben de gelir yardım ederim” demiştir. Medine’nin bir vadisine geldiklerinde katar katar deve sürüleri, içlerinde inciler, mercanlar, kıymetli eşyalar. Hz. Abbas her açılışta “Bunların hepsi de senin mi?” diye soruyor, Peygamber Efendimiz “Evet” buyuruyordu.

En sonunda Peygamber Efendimiz Hz. Abbas’ı sardı, kucakladı; Hz. Abbas’ın ağzından kapkara bir şey çıktı. Peygamber Efendimiz “Ey amcam, dünya cifedir” buyurdu. Ağzından çıkan kapkara şey dünya sevgisiydi. Dünyanın tepesine binip onu hizmetinde bulundurursan faydalı olur; ama dünya sevgisi kalpte olursa o cife olur.

Güzel Ahlâk Her Şeyden Üstündür

Güzel ahlak kadar melekler tarafından kapışılan bir amel görmedim. Güzel ahlak kadar cehennem kapılarını kapatan bir amel görmedim. Güzel ahlak kadar Allah’ın hoşuna giden, peygamberlerin önünde medhettirdiği bir amel görmedim. Abidler önde değil, zahidler önde değil — güzel ahlak hepsini geçer.

Pazartesi-perşembe orucunu tutmayın, sakal bırakmayın, sarık sarmayı verin, haydarî giymeyi verin — ama Allah rızası için ahlakınız mükemmel olsun. İnsanlara yardım edin, insanların arasında adalet olun, doğru olun. Sizin en hayırlınız etrafına hiç zararı dokunmayandır.

Hadis-i Kudsî: Velilere Savaş Açanın Hali

“Kim benim velilerime savaş açarsa bana savaş açmıştır.” Bu hadis-i kudsinin başıdır ve birçok yerde bu başlangıcı yutarlar, söylemezler. Neden? Çünkü bu bilgi onların kalplerine hançer gibi vurur; onlarda kibir vardır, Allah velilerini kabul etmezler. Hadis-i kudsi devam eder: “Kulum farzlarla bana en güzel şekilde ibadet eder, nafilelerle yaklaşır ve beni sever; ben de onu severim.” Başlangıcı ne? Velilere karşı edep.

Tire’deki Meczup Kıssası: Dervişe Yapılan Kötülüğün Karşılığı

Tire’de meczup bir derviş varmış; mahallenin edepsizi nargilenin közünü dervişin kafasına koymuş, gülüşmüşler. Akşam olmuş, o edepsize gece boyunca yer mi yemem mi, yanar mı yanmam mı bela gelmiş. Sabah koşa koşa dervişe gitmiş, özür dilemiş. Meczup “Benim sahibim şeyhimdir, ondan helal al” demiş.

Şeyh kafasından takkesini çıkarmış, kızarıklık varmış. “Dün akşam manen Resulullah’a baktım ki onun başı da yanıktı. Huzurullah’a baktım ki onun da başı yanıktı” demiş. Dervişe yapılan kötülük üstada, üstaddan Resulullah’a, Resulullah’tan Allah’a ulaşır.

Aşık Olmak: Tasavvufun Özü

Tasavvuf aşık olmakmış. Zikir aşık olmakmış. Şeyh aşık olmakmış. Yol aşık olmakmış. İslam aşık olmakmış. Muhammed Mustafa aşık olmakmış. Aşık olamıyorsanız bir aşık bulun kendinize; hiç olmazsa o aşığa muhabbet besleyin, aşıklığından nurlanın.

Aşık olmak edeptir, terbiyedir, güzel ahlaktır. Aşık olmak insanların içerisinde sulh ve barıştır. Aşık olmak kendinle barışmaktır. Aşık nasıl birisine kötülük yapar, nasıl ağzından kötü laf çıkar? Hz. Mevlana demiş ki: “Aşktan nasip olmayandan eşekten farkı yoktur.”

Kaynakça

• Kur’an-ı Kerim: Fatır Suresi (Sure 35, Ayet 32) — müminlerin üç sınıfı: nefsine zulmedenler, orta yolcular, hayırda önde gidenler; Kıyamet Suresi (Sure 75, Ayet 16-19) — “Dudaklarını kıpırdatma, Biz sana onu öğretiriz”; Fatiha Suresi (Sure 1, Ayet 4) — “Din gününün sahibi”; Araf Suresi (Sure 7, Ayet 199) — “Cahillerden yüz çevir”
• Hadis-i Şerif: Buhari, Rikak 38 — Hadis-i Kudsi: “Kim velilerime savaş açarsa bana savaş açmıştır… Kulum farzlarla ve nafilelerle bana yaklaşır”; en büyük cihat nefisle cihat hadisi (Beyhaki, Zühd); Tirmizi, Birr 62 — “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim”
• Fıkıh Kaynakları: Fatır Suresi tefsiri — müminlerin tasnifi; kitabın peygamberlerden velilere mirası meselesi; sohbetin dinlenmesinin farz oluşu
• Tasavvuf: Havf ve reca noktası — orta hal müminler; marifetullah’ın dört kapısı (dünya, ahiret, nefis, Hak bilgisi); sohbetin zikrullahın hamusu olması; Mesnevi’nin “Dinle” ile başlaması; aşk ve edep ilişkisi
• Siyer ve Sahabe: Hz. Abbas radıyallahu anh — dünya sevgisi ve deve kervanı kıssası, ağzından dünya sevgisinin çıkması; Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin — Peygamber Efendimiz’in kucağında; Cebrail aleyhisselam’ın “Ne kadar severseniz sevin bir gün ayrılacaksınız” uyarısı
• Menkıbe: Tire’deki meczup derviş kıssası — nargilenin közü ve manevi intikam zinciri (derviş → şeyh → Resulullah → Huzurullah)
• Edebiyat: Mevlana Celaleddin Rumi — “Aşktan nasip olmayandan eşekten farkı yoktur”; Mesnevi’nin açılış beyti “Dinle”; Yunus Emre — “Dövene elsiz gerek, sövene dilsiz gerek, derviş gönülsüz gerek”

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Şeyh, Muhabbet, Aşk, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı