Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette zikrettiğimiz Allâh'ı idrâk edebilmenin sevmek, teslîmiyet, ve seyri sülûk ile mümkün olduğunu tafsîl eder. Cenâbı Hakk'ın hükmü, kudreti, kuvveti, ve yaratması varlığın üzerinde dokunmadığı hiçbir zerre yoktur; ve bütün varlık âlemi ilmi ilâhîden şehâdet âlemine tecellî etmektedir. Mü'mîn zikretmektedir, lâkin zikrettiğini idrâk etmek için kalbin hakîkat perdelerine açılmasına ihtiyâç vardır. Bu açılım îmân, itâat, sevgi, teslîmiyet, ve şüphesizlik üzere kurulmuştur. Sohbette aynı zamanda ümmeti Muhammed'in zâhirî ibâdetleri yaptığı halde idrâkten mahrûm kalma sıkıntısı, namâzdaki Fâtiha tilâvetinin manevî tezâhürü, ve cebriyye/kaderiye tartışmalarının içyüzü de tafsîl edilmektedir.

Varlığın Her Zerresi İlmi İlâhîde Mevcûddur

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hakîkati ortaya koyarak başlar: varlığın üzerinde Cenâbı Hakk'ın hükmünün, kudretinin, kuvvetinin, ve yaratmasının dokunmadığı hiçbir zerre yoktur. Hepsi de O'nun ilmi ilâhîsinde mevcûddur. İlmi ilâhîden şehâdet âlemine tecellî ediyor — görünürlüğe zuhûr ediyor; görünmezden bilinmezlikten bilinirliğe tecellî ediyor. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Gaybın anahtarları O'nun katındadır; onları O'ndan başkası bilmez. Karada ve denizde olan her şeyi bilir. O'nun bilgisi dışında bir yaprak bile düşmez» (En'âm 6/59) buyurmuştur. Bütün varlık âlemi her ân ilmi ilâhînin ışığında, ilminin şuâlarında varlığını sürdürür. Bu hakîkat tasavvuf ehlinin temel teşhîsidir; ve seyri sülûkun da nazarî temelidir.

Bilinmezlikten Bilinirliğe Sürekli Tecellî

Mustafa Özbağ Efendi varlığın hâlini muazzam bir tarzda tafsîl eder: her bilinmezlikten bilinirliğe tecellî ederken, arkasından bir an sonrası yine bilinmezdir. Bilinmezlikten bilinirliğe, bilinirlikten yeniden bilinmezliğe gidiyor; çünki bir an sonra ne olacağını bilmiyoruz. İlmi ilâhîde mevcûd, ama varlık olarak tamâmiyetiyle bir an sonrasını bilmiyor. Ay bir an sonra ne olacağını bilmiyor; güneş bir an sonra ne olacağını bilmiyor; yıldızlar bir an sonra ne olacağını bilmiyor; insanlar bir an sonra ne olacağını bilmiyor. Bildiği anda bilinmezlik geliyor arkadan; tekrar bilinirlik. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Hiçbir nefis yarın ne kazanacağını bilmez» (Lokmân 31/34) buyurmuştur. Bu varlığın hâli «an»da yaşamasıdır; ve bu hâl Cenâbı Hakk'ın hâkimiyetinin sürekliliğinin temel bir tezâhürüdür.

İdrâk: Sevmek Teslîmiyet ve Seyri Sülûk ile

Mustafa Özbağ Efendi zikrin idrâki konusundaki temel teşhîsini ortaya koyar: bu hakîkati idrâk etmek ancak seyri sülûk ile mümkündür. Seyri sülûku olmayanların bunu söylemek istemiyorum, ama bunu idrâk etmeleri biraz zordur. Bu, ancak manevî tecellîyât ile idrâk edilebilecek bir hakîkattir; bu, ancak kalbin hakîkat perdelerine açılmasıyla alâkalıdır. Biz zikrederiz; lâkin zikrimiz dildedir. Bir sûfî kardeş gelir, rüyâsında görür, ders ister; ders isteyene de dersini veririz. «Tevhîde başla, tevhîdi oku; zikrullah yap.» Esmâ-i ilâhîden hangisini istediği önemli değildir — Tevhîd'i de istese, «Hû» esmâsını da istese — burada önemli olan o kimsenin zikrettiğini idrâk edebilmesidir.

İdrâkin Şartı: Şüphesiz Kalp

Mustafa Özbağ Efendi zikrin idrâki için kalbin durumunu şöyle tafsîl eder: idrâk için kalbi aklının çalışması, îmân etmesi, itâat etmesi, sevmesi, teslîm olması, ve kafasında şüphe kalmaması lâzımdır. Allâh'a karşı, Resûlüne karşı, üstâdına karşı kafasında itâatte teslîm olmada hiçbir şüphesi olmaması lâzımdır. O kimse tâbîri câizse manevî olarak çıplak bir şekilde Cenâbı Hakk'ın huzûrunda durması lâzımdır; bu çıplaklıktan erotizm aklınıza gelmesin; bu, Kur'ân ve Sünnet ve sûfî düşüncesinin dışındaki her şeyden sıyrılma manâsındadır. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Allâh'a verdikleri sözden sonra onu bozanlar… Allâh'ın lânetine müstehak olanlar onlardır» (Ra'd 13/25) buyurmuştur. Mü'minin Cenâbı Hakk'a verdiği «Elestü bezimi»ndeki ahdine sadâkati onun manevî idrâkinin temelidir.

Ümmeti Muhammed'in Sıkıntısı: İdrâksiz İbâdet

Mustafa Özbağ Efendi sohbette ümmetin temel manevî sıkıntısını teşhîs eder: Kur'ân okuyor mu? Evet. İdrâk ediyor mu? Hayır. Namâzı kılıyor mu? Evet. İdrâk ediyor mu? Hayır. Namâzda Fâtiha'yı okuyor mu? Evet. İdrâk ediyor mu? Hayır. İdrâk etse o namâzı kılamaz; o idrâki açılsa namâzı bitiremez. Elhamdülillâhi Rabbi'l-âlemîn'de kalır; bakın orada kalır. Veyâ idrâk etse, «Lâ» derken «Ne kadar çok put varmış bende» der; o putları «Lâ» dedin de yıktın da, putsuzluk canını sıkar önce; alışılagelmiş putlar var, çünki içerde ve dışarıda. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Sâhibi olduğunuz nefsi unuttunuz mu?» (Haşr 59/19) buyurmuştur. Mü'mîn nefsini unutmuşsa Cenâbı Hakk'ı da unutmuştur; ve bu unutma idrâksiz ibâdetin temelidir.

İlmi İlâhîden Gaybe Vukûfiyyet

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda manevî vukûfiyetin nasıl olduğunu açıklar: bir kimse seyri sülûkta ilmi ilâhîden kopup gelen, gaybe alâkalı mes'elelere vukûfiyet sağlarsa ancak o zaman bunu anlar. Öbür türlü bunu anlaması mümkün değildir. Bunu anlayınca da burada cebriye varmış gibi gelir insanlara; o yüzden ehil olmayanların yanında bu sohbetler açılmamış. Sivri akıllının birisi «Siz cebriyecisiniz» deyip çıkar; veyâ «Siz kaderiyecisiniz» deyip çıkar. Halbuki halka nispet edilmiş olsa dahi yaratan O'dur; bâzı şeyler avâm tarafından Allâh'ın ilmi ilâhîsinin dışındaymış gibi görünür. Bu sebebledir ki Cenâbı Hak Bedir gazvesinde bir avuç toprağa atmasını kendine atfeder: «Sen attığın zaman atmadın; lâkin Allâh attı» (Enfâl 8/17). Bu âyeti kerîme zâhire göre Resûli Ekrem efendimizin attığı toprağı, hakîkatte Cenâbı Hakk'ın attığı şeklinde tahkîk eder. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi mü'mîni bu idrâke ulaştırmak içindir.

• Kur'ânı Kerîm: En'âm 6/59; Lokmân 31/34; Enfâl 8/17; Haşr 59/19; Ra'd 13/25.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-Îmân.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Îmân.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü's-Salât.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'd-Da'avât.
• Süneni Nesâî, Kitâbü's-Salât.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-İkāmet.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, namâzın esrârı bahsi.
• İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn.
• İmâm Kuşeyrî, Risâle, zikir bahsi.
• İbn Acîbe el-Hasenî, Mi'râcü't-Teşevvüf.
• Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
• Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Seyri Sülûk Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet varlığın her zerresinin ilmi ilâhîde mevcûd olduğunu, bilinmezlikten bilinirliğe sürekli tecellîyi, idrâkin sevmekteslîmiyetseyri sülûk ile mümkün olduğunu, idrâkin şartının şüphesiz kalp olduğunu, ümmeti Muhammed'in idrâksiz ibâdet sıkıntısını, ve ilmi ilâhîden gaybe vukûfiyetin tasavvuf ehlinin manevî makâmı olduğunu tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Seyri Sülûk Sohbetleri