Zâtî Âşık Allâh’ı Görüyormuşçasına Yaşar

Tecellîyâta bakıldığında, zâhirî boyutuyla her şey eşyâ hükmündedir, ve aşkın zâhirini temsîl eder. Aşkın bâtını ise Hakk’ın zâtıdır. Ancak sıfâtî tecellîyâtta kalan kimse, zâtî tecellîyâta geçememiş, ve aşkın bâtınına ulaşamamıştır. Zâtî âşık ise her ânını Allâh’ı görüyormuşçasına yaşar. Bu, Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’in tarîf ettiği «ihsân» mertebesidir.

İhsân Mertebesi — Allâh’ı Görüyormuş Gibi İbâdet Etmek

Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem Cibrîl hadîsinde ihsânı şöyle tarîf etmiştir: «İhsân, Allâh’ı görüyormuş gibi ibâdet etmektir; sen O’nu görmesen de, O seni görmektedir.» Bu mertebe, mü’minin en yüksek ulaşabileceği hâldir. Sıradan ibâdet, Allâh’a güvenle yapılır; ihsân ibâdeti, Allâh’ın huzûrunda yapılır. Arada büyük fark vardır. Zâtî âşık, ihsân mertebesinde olan kişidir.

Sıfâtî Tecellîyât — Yüzeyde Kalmak

Sıfâtî tecellîyâtta kalmak, Allâh’ı sıfatları aracılığıyla bilmektir. Sıradan mü’min böyle bilir Allâh’ı: O Rahmân, O Kerîm, O Alîm. Bu bilgi yüzeydedir; çünkü sıfatlar yüzeyde, zât derindedir. Sıfâtî tecellîye takılı kalan, derin hakîkatlere ulaşamaz. Aşkın bâtını olan zâtî aşk, ondan uzaktır. Bu mertebede mü’min ibâdet eder, sevap kazanır, Cennet umar — ama velîliğin derinliklerini tatmaz.

Zâtî Tecellîyât — Bâtına Geçmek

Zâtî tecellîyâta geçmek, sıfatların ötesine geçmektir. Allâh’ı sâdece sıfatlarıyla değil, kendi zâtı için tanımaktır. Bu mertebede ihsân mertebesinde olur mü’min. Her ânında Allâh ile berâber. Tek başına da olsa Allâh ile berâber; topluluk içinde de Allâh ile berâber. Bu, sürekli Allâh huzurunda olma hâlidir. Velîler bu mertebede yaşar.

Sâlik — Zâtî Aşka Yürüyen Mürîd

Sâlik, tasavvuf yolunda yürüyen mürîddir. «Sülûk» — yürümek. Sülûkun hedefi zâtî aşka ulaşmaktır. Sâlik, mürşidin rehberliğinde yıllarca yürür. Yolun başında sıfâtî aşk; ortasında zâtî aşka hazırlanış; sonunda zâtî aşkın kendisi. Bu yol uzundur ve zordur; ama hedefi büyüktür. Allâh muhâfaza eylesin; bizi sâlik olarak yola koyan, ve hedefe ulaştıran kullardan eylesin.

İhsânın Pratik Tezâhürü — Her Davranışta Allâh Şuûru

İhsânın pratik tezâhürü, her davranışta Allâh şuûrudur. Yemek yerken — «Allâh beni doyuruyor» diyerek. Çalışırken — «Allâh için çalışıyorum» diyerek. Konuşurken — «Allâh duyuyor, sözüme dikkat edeyim» diyerek. Bakarken — «Allâh görüyor, gözüme sahip olayım» diyerek. Bu sürekli Allâh şuûru, zâtî âşığın hâlidir. Sıradan mü’min sâdece ibâdet sırasında bu şuûru yaşar; zâtî âşık ise hayâtının her ânında.

Tecellînin İki Boyutu — Zâhir ve Bâtın

Her tecellînin iki boyutu vardır: Zâhir ve bâtın. Zâhir — görünür yüz, dış görünüş. Bâtın — gizli yüz, iç mânâ. Sıradan mü’min zâhire bakar; ârif bâtına bakar. Bir gül zâhirde bitkidir; bâtında Allâh’ın «el-Cemîl» isminin tezâhürüdür. Bir hasta zâhirde mariz; bâtında günâhlarının keffâreti veriliyor. Bu iki boyutlu görüş, zâtî âşığın bakış açısıdır. Allâh muhâfaza eylesin; bizi bâtına bakan ârif gözlere nâil eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: İhsân, Sâlik, Tecellî. → Tasavvuf Sözlüğü