Mustafa Özbağ Efendi, 24 Mart 2012 tarihli Karabaş-ı Velî Tekkesi sohbetinde üstadlık meselesini ve seyyidliğin tasavvufta yeri olmadığını, kendinde varlık görmenin şeytanın en büyük tuzağı olduğunu, “derviş uyanık olur” düsturunu hadîs-i kudsî ile temellendirmiş, İbn Arabî’nin Fusûs’undaki ârif tanımını ve varlık derecelerini açıklamış, “zaman Allah’tır” hadîs-i kudsîsi üzerinden yaratılışta zaman problemi olmadığını ve Fârâbî’nin sudûr teorisine bakışını ele almıştır.

Zaman: Üstadlık Meselesi — Seyyidlik Tasavvufta Ölçü Değildir

Her seyyid veya şerif bir tasavvuf topluluğunun üstadı değildir. Hz. Peygamber “Kim benim Kur’ân ve sünnetime sımsıkı yapışırsa o benim ehli beytimdir” buyurmuştur. Önemli olan soyca mübareklik değil, Kur’ân ve sünnete bağlılıktır. Tasavvuf hem zâhir hem bâtın ilimle yürüyenlerin işidir; sadece zâhirî ilim yeterli değildir.

Bir kimsenin “Ben üstadım, ben şeyhim” demesi nefsânîdir. Kendinde varlık gören kimse helâke uğrar. Hz. Peygamber “Sana hakkıyla kulluk edemedim yâ Mâbudî” diyen bir peygamberdir; biz kul peygamber ümmetiyiz. Derviş olamadın diyen Yûnus’un sözü çok güzeldir.

Kendinde Varlık Görmek — Şeytanın En Büyük Tuzağı

Efendi, asla kendinizi bir yerde görmeyiniz diye tavsiye etmiştir. Şeytanın türlü hileleri vardır ve insanı en zayıf yerinden yakalar: Şöhret, kadın, makam, para, meslek, ilim — hangi noktada zayıfsa oradan girer. Kendinde ilim, sanat, kudret, kuvvet, kerâmet veya fazîlet görmek şeytanın vesvesesinden başka bir şey değildir.

“Kendini yukarıda görürsen düştüğünü görürsün; yerde olan nereye düşer?” Selâmetli yol, hiçbir şey olmadığını bilmektir. Onca şeyh, onca derviş, onca kerâmet ehli insan gördüğünü ama kudretin ve kuvvetin Allah’ın elinde olduğunu belirtmiştir.

“Derviş Uyanık Olur” — Hadîs-i Kudsî ile Dâvûd’a Hitap

“Ey Dâvûd uyanık ol” hadîs-i kudsîsinden hareketle dervişin uyanıklığını açıklayan Efendi, bunu çok geniş bir çerçevede ele almıştır: Şeytan seni aldatmasın, nefis seni kaldırmasın, etrafındaki insanlar seni Kur’ân ve sünnetten uzaklaştırmasın. Seni harama götürmeyecek dostlar edin. Gaflete dalma — gaflet seninle Allah’ın, Peygamber’in ve dostlarının arasını bozar.

Sûfîlik bir odaya çekilip zikretmek veya tekkede gece gündüz vakit geçirmek değildir. Evine bak, eşine bak, çocuklarına bak; işine, memleketine, devletine, milletine bak. Suyu isrâf etme, elektriği açık bırakıp çıkma, tenceredeki yemeği kaynatıp durma — isrâf ettiğin her şeyin hesabı sorulacaktır. Zikir zamanı zikir, namaz zamanı namaz, çalışma zamanı çalışma — uyanık ol.

Ârif’in Tarifi ve Varlık Dereceleri — İbn Arabî’nin Fusûsu

İbn Arabî’nin Fusûs’undaki tanıma göre Ârif, tapınılan buzağıyı da dâhil, hakkı her şeyde gören ve hakkı her şeyin aynı bilen kimsedir. Allah çok ayrı ve çeşitli derecelerde kendisine ibâdet edilmesini istemiştir. Varlığın en alt derecesindeki ibâdet edenler kâfirlerdir; onlar kendi derecelerinde Allah’a ibâdet ederler ama yüksek dereceden bakıldığında şirktir.

Bu, fili görmeden bacağından tutan kimsenin “Fil sütuna benzer” demesine benzer. Müşrik gerçek ilâhı tanımadığından kendi derecesinde bir ilâh tanımı oluşturmuştur. Ârif bu hâle bakar ve onun kendi derecesinde doğru olduğunu görür; ama Allah ibadet ve iman noktasında yüksek dereceden baktığında bunu kabul etmez.

“Zaman Allah’tır” — Yaratılışta Zaman Problemi Yoktur

“Siz zamana küfür etmeyiniz, zaman Allah’tır” hadîs-i kudsîsini okuyan Efendi, yaratılışta zaman problemi olmadığını açıklamıştır. Zaman Allah’ın bir sıfatıdır; başlangıcı ve sonu yoktur. Cenâb-ı Hak yaratmayı zamanın üzerinde tecellî ettirir. Uçsuz bucaksız bir okyanus gibi düşünülmesi gereken zaman düzleminin herhangi bir yerine Allah bir nokta — ilk varlık — koymuştur.

“Âlem sonradan yaratılmışsa Allah daha önce ne yapıyordu?” sorusuna Hz. Peygamber “Bilinmezdik” cevabını vermiş, hadîs-i kudsî “Bilinmeyi sevdim, o yüzden âlemi yarattım” diye desteklemiştir. Yaratılmışın bir başlangıcı vardır ama ebedîdir; zaman ise Allah’ın sıfatı olarak ezelî ve ebedîdir. Bugünkü astrofizikçiler de varlığın zaman üzerinde yaratıldığını kabul etmektedir.

Kaynakça

Hadîs-i Şerîfler ve Kudsî Hadisler

• Hadîs-i Kudsî — “Ey Dâvûd uyanık ol!”
• Hadîs-i Kudsî (Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, I/173) — “Zamana sövmeyiniz, zaman Allah’tır (ed-Dehr).”
• Hadîs-i Kudsî (Aclûnî, II/132) — “Gizli bir hazine idim, bilinmeyi sevdim, bilinmek için halkı yarattım.”
• Hadîs-i Kudsî (Buhârî, Rikâk, 38) — “Kulum bana nâfilelerle yaklaşır… gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum.”
• Hadîs-i Şerîf — “Kim benim Kur’ân ve sünnetime sımsıkı yapışırsa o benim ehli beytimdir.”
• Hadîs-i Şerîf — “Allah bir kulunu severse Cebrâil’e nidâ eder: Ben filân kulumu sevdim, sen de sev.”

Tasavvufî Kaynaklar

• Muhyiddîn İbn Arabî — Fusûsü’l-Hikem, s. 286-289: Ârif’in tanımı, varlık dereceleri ve ibâdet biçimleri.
• Yûnus Emre — “Bir ben vardır benden içeri”; “Derviş olamadın.”
• Hazreti Mevlânâ — Kör ile fil hikâyesi; varlık derecelerinin farklılığı.

Sohbetin Özeti

Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette üstadlığın seyyidlikle değil Kur’ân-sünnet bağlılığı ve mânevî yetişmeyle ölçüldüğünü, kendinde varlık görmenin şeytanın tuzağı olduğunu, dervişin her alanda uyanık olması gerektiğini, İbn Arabî’nin ârif tanımını ve varlık derecelerini, “zaman Allah’tır” hadîs-i kudsîsi üzerinden yaratılışta zaman problemi olmadığını kapsamlı biçimde ele almıştır.

Diğer sohbetler: Dergah Sohbetleri

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi

İlgili Sözlük Terimleri: Zikir, Sünnet, Şeyh, Tecellî, Dervîş, Dergâh. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı