Sevenin Sevdikçe Edebinin Artması Lâzım

Sevenin sevdikçe edebinin artması lâzım. Bu, sevgi ve edebin tasavvufî ilişkisidir. Normal anlayışta sevgi yaklaştırır; samîmiyet getirir; rahatlık getirir. Tasavvufta ise sevgi tam tersi etki yapar: Edeb artırır; mesâfeyi korur; saygıyı yükseltir. Bu, kemâlin alâmetidir. Sevdikçe daha sıkıcı, daha saygılı, daha edebli olmak — bu mârifet.

Sevgi ve Edeb — Birlikte Olmalı

Sevgi ve edeb birlikte olmalıdır. Edebsiz sevgi laubâlilik; sevgisiz edeb soğukluk olur. Mü’min Allâh’ı sever; ama edebi azaltmaz. Allâh’ı seven bir mü’min daha çok namaz kılar; daha çok edebli durur. Mürşidini seven bir mürîd daha çok edebli olur; rahat oturmaz. Bu sevgi-edeb dengesi tasavvufta mükemmelleştirilir.

Yanlış Anlayış — Sevgi Laubâlilik Getirir

Yanlış anlayışa göre sevgi laubâlilik getirir. «Allâh affedicidir, dert etme»; «Mürşidim beni sever, ona her şeyi söyleyebilirim»; «Aile içinde edeb gereksiz» — bunlar yanlış. Sevgi var diye edeb azalmaz; tam tersine edeb artmalı. Çünkü sevdiğine karşı edebsiz davranmak — sevginin değerini düşürür.

Sahâbenin Edebi — Hz. Peygamber’e

Sahâbe Hz. Peygamber sallallâhu aleyhi ve sellem’i çok severdi; ama edebi de o nispette yüksekti. Yüksek sesle konuşmazlardı; yüzüne dik bakmazlardı; sözünü kesmezlerdi; en küçük edeb kuralını çiğnemezlerdi. Hz. Ebû Bekir Hz. Peygamber’in evine girerken bile «girebilir miyim?» diye sorardı. Sevgi onları daha edebli yapmıştı.

Mürşid-Mürîd Edebi — Aynı Prensip

Mürşid-mürîd ilişkisinde aynı prensip işler. Mürîd mürşidini sever; ve sevdikçe edebi artar. Onun karşısında oturuş tarzı, konuşma şekli, bakış edebi — hepsi sevgi ile şekillenir. Eski mürîdler mürşidin huzûrunda diz çökerek, sessiz, başı önde otururdu. Bu sevgi laubâlilik değil, edeb getirdi.

Aile İçinde Edeb — Sevgi ile Birlikte

Aile içinde sevgi ile edeb birlikte yaşamalıdır. Eş eşini sever; ama edebi korur. Çocuk anne-babasını sever; ama edebi terk etmez. Modern ailelerde edeb azaldı; ve sonuçta aileler dağıldı. Halbuki sevginin korunması için edeb şart. Edebsiz sevgi kısa ömürlüdür.

Edeb Artışı — Mâneviyâtın Göstergesi

Edebin artışı mâneviyâtın göstergesidir. Mürîd kim hâlinden anlaşılır: Eğer sevdikçe daha edebli oluyor, daha saygılı oluyor — mâneviyâtı artıyor. Eğer sevdikçe laubâli oluyor, hadlerini aşıyor — mâneviyâtı yok. Bu, ölçüdür. Mürîd kendi mâneviyâtını edeb artışı ile ölçebilir.

Niyâz — Sevdikçe Edeblenen Mürîd

Niyâz: «Yâ Rab, beni Seni sevdikçe edebi artan bir kul eyle. Peygamber’ini sevdikçe daha çok sünnete bağlanmamı; mürşidimi sevdikçe daha çok edebli olmamı; ailemi sevdikçe daha çok saygılı olmamı nasîb et. Laubâlilikten beni koru. Sahâbenin edebini bana ver.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi edebli mü’minler eylesin.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Edeb, Sevgi, Muhabbet. → Tasavvuf Sözlüğü