Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette sâdece mes'eleye fıkıh ve akâid penceresinden bakanların kalplerinin ve akıllarının dondurulduğunu, ve manevî hayâtın derinliklerine ulaşmanın sufî yolunun kalp ayağı ile mümkün olduğunu tafsîl eder. Robert Reilly «İslâm'ın Entelektüel İntiharı» adlı eserinde Müslüman aklının mühürlenmesi (içtihâd kapısının mühürlenmesi) iki yolla gerçekleştiğini iddiâ eder: bir, insân aklının gerçeğin bilgisine ulaşma yeteneğinin sınırlı olmasının kabûlü; iki, gerçeğin bilinmez olduğunun kabûlü. Mustafa Özbağ Efendi bu iddiaya cevâb verir: insân aklı kalp ayağı çalışmadığı için durağanlaşmış, donmuş vaziyettedir. Kalp ayağı çalışırsa akıl da onun arkasında koşmaktan yorulur. Sufînin kalbi her ân yeni perdelere açıktır; sâdece fıkıh ve akâid penceresinden bakanlar ezbercilerdir; sufî kalbi ile dînin, varlığın, insânlığın, ve kendi varoluşunun özünü kavrar.

Robert Reilly'nin İddiası

Mustafa Özbağ Efendi sohbete muâsır bir Batı tezini mihver alarak başlar: Müslüman aklının mühürlenmesi — yâni içtihâd kapısının mühürlenmesi — iki yolla gerçekleşti. Bir, insân aklının gerçeğin bilgisine ulaşma yeteneğinin sınırlı olmasının kabûlü; iki, gerçeğin bilinmez olduğunun kabûlü. Yâni insân aklı ve bilimin gerçeği tâm olarak bilemeyeceği şeklinde dogmanın egemenliğiydi. Robert Reilly buna «İslâm'ın Entelektüel İntihârı» demiş. Bu iddia muâsır Batılı oryantalistlerin İslâm hakkındaki şüpheli tezlerinden biridir. Mustafa Özbağ Efendi bu tezi mihver alarak hem onu doğru kısımlarıyla teslîm eder, hem de eksik kalan tasavvufî boyutunu ortaya koyar.

Akıl Donmuştur Çünki Kalp Çalışmıyor

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir cevâb verir: ben şimdi bununla alâkalı buna karşı çıkacağım. Yâni gerçeğin bilgisine ulaşma yeteneğinin sınırlı olmasının kabûlü hiç öyle değil. Şu anda insânların aklı — ben normal insânlar olarak söylüyorum — durağanlaşmış, donmuş vaziyette. İslâm dünyâsının da, Hristiyân dünyânın da, Yahûdî dünyânın da aklı donmuş vaziyette; çünki kalp ayakları çalışmıyor. Bu üslûp tasavvufî bir hakîkati ortaya koyar: aklın işleyebilmesi için kalbin çalışması şarttır. Kalp aklı uyandırır, ona muharrik kuvvet verir, ve onu yeni perdelere yöneltir.

Kalp Ayağı: Sufînin Manevî Vesîlesi

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî hakîkati tafsîl eder: kalp ayağı çalışırsa, dahâ ileri gider, ve varlığın bütün perdelerinde dolaşmak ister. Kalp bu mânâda harîstir; dahâ dahâ sınırı, dahâ dahâ sınırı, dahâ dahâ sınırı ister; ve varlığın bütün perdelerini kat' etmek ister. Varlığın bütün perdelerini kat' etmek için kalp durmaz; akıl onun arkasında koşmaktan yorulur. Bu üslûp tasavvuf yolunun temel mihverini ortaya koyar: tasavvuf akıl ile değil, kalp ile yürür; akıl kalbin arkasından koşar. Bu hâl Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesinin temel düstûrudur.

Rüyâ Misâli: İlhâmı Sübhânî

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir misâli tafsîl eder: bu şuna benzer — bir kimse bilmediklerini rüyâda görmeye başladıkça, hep dahâ dahâ ister. Rüyâ nereye tecellî eder? Akla tecellî eder. Gördüğünüz rüyâ akla arz edilir; ve akıl onun üzerinde fıtrî olarak düşünmeye başlar. Akıl bakar ki hiç görmedi bugüne kadar, duymadı, okumadı; bir ayrı bir perdeye geçmiş — onu öğrenmek ister, onu yargılamak ister, onu sorgulamak ister. Bunun yargılanması, sorgulanması, öğrenilmesi yine kalp ayağıyla olur. O da nedir? İlhâm olur, yeni bilgiler olur. İmâm Râzî hazretleri Mefâtîhu'l-Gayb'de ilhâm bahsini tafsîlen îzâh etmiştir.

Aklın Sınırı Aşmasında Kalbin Rolü

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tasavvufî kâideyi tafsîl eder: o yüzden «İslâm'ın insân aklının gerçeğinin bilgisine ulaşma yeteneğinin sınırlı olmasının kabûlü» — biz bu mânâda bunu görürüz. Çünki akıl o sınırı aşabilmesi için kalbî akla, kalbe ihtiyâcı vardır. Lâkin İslâm dünyâsında bu gerçekleşmediğinden dolayı, Batılı araştırmacılar bakıyorlar mes'eleye akâid ve fıkıh penceresinden. Sâdece mes'ele sufî penceresinden bakmıyorlar. Şatahât olarak konuşmuyorum: gelsin Mustafa Özbağ ile konuşsun, o zamân İslâm'ın bu konudaki düşüncesini, felsefesini öğrensin. Bu üslûp Batılı araştırmacıların İslâm'ın sufî boyutunu ihmâl ettiklerini, ve bu yüzden eksik bir tahlîl yaptıklarını ortaya koyar.

Sâdece Fıkıh-Akâid Bakanlar: Ezberciler

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir hassâsiyetle tafsîl eder: kalbi çalışmayan, hayâl etme kalbi harekete geçmemiş olanların akılları donar. Sâdece mes'eleye fıkıh ve akâid penceresinden bakanların kalpleri ve akılları donar. Onlar ezbercidir; fıkıh meselelerini, akâid meselelerini ezberler, biter. Sufînin kalbi her ân yeni perdelere açıktır; sufînin kalbi her ân yeni tecellîyâtlara açık olmalı. Açık olursa hem dînin özünü kavrar, hem varlığın özünü kavrar, hem insânlığın özünü kavrar, hem de kendisinin varoluşunun özünü kavrar. Lâkin kalbi çalışmazsa, bu dediğin doğru noktada kalır.

Sufî Kalbinin Dört Mertebede Kavrayışı

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda muazzam bir tasavvufî netîceyi tafsîl eder: sufî kalbi açık olduğunda dört temel mertebede kavrayış sağlar: birinci, dînin özünü kavrar — yâni Kur'ân-Sünnet'in derin mânâlarını; ikinci, varlığın özünü kavrar — yâni kâinâtın hakîkatini; üçüncü, insânlığın özünü kavrar — yâni insânın yaratılış gâyesini; dördüncü, kendi varoluşunun özünü kavrar — yâni nefsini, rûhunu, kalbini. Bu dört mertebeli kavrayış sufî yolunun ulaşmak istediği nihâyet noktasıdır. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni bu dört kavrayışa eriştirmek üzere kuruludur; ve bu vasıflar onun manevî terakkîsinin temel cüzlerini teşkîl eder. İmâm Sühreverdî hazretleri Avârifü'l-Ma'ârif'te bu mertebeleri tafsîlen îzâh etmiştir.

• Kur'ânı Kerîm: Şems 91/7-10; Mâide 5/41; Â'râf 7/179; Ra'd 13/28; Tâhâ 20/114.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-İlim.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Birr.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-İlim.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'z-Zühd.
• Süneni Nesâî.
• Süneni İbn Mâce.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, kalb bahsi.
• İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif, kalp ve ilhâm bahisleri.
• İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, ilhâm bahsi.
• Hâce Abdülhâlıkı Gücdüvânî, Risâlei Sâhibiyye.
• Hz. Mevlânâ, Mesnevî-i Şerîf.
• İbnü'l-Arabî, Fütûhâtı Mekkiyye.
• İmâm Kuşeyrî, er-Risâle.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Fıkıh Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet Robert Reilly'nin İslâm'ın entelektüel intihârı iddiasına cevâbı, aklın donduğunu çünki kalbin çalışmadığını, kalp ayağının sufînin manevî vesîlesi olduğunu, rüyâ misâli ile ilhâmı sübhânîyi, aklın sınırı aşmasında kalbin rolünü, sâdece fıkıhakâid bakanların ezbercilik tehlikesini, ve sufî kalbinin dört mertebede kavrayışını tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Fıkıh Sohbetleri