Mustafa Özbağ Efendi bu sohbette fıkıh, hadîs, tefsîr konularında faydalanılabilecek temel eserleri tafsîlen tavsiye eder. el-Hidâye güzel bir eserdir; bir kimse el-Hidâye okuduğunda onu kendine başucu eseri yaparsa fıkhı düzgün olur. Kuduri tek ciltlik bir başucu kitabıdır; Mustafa Özbağ Efendi'nin bütün dervişlik hayâtında koltuğunun altındadır. Şeyh Efendi onu «Kuduri koltuğunun altından düşmez, fıkhı sağlamdır» diye tarîf etmişti. Seyahatte, ömreye veyâ Hacca giderken Kuduri yanındadır. Çavuşların ve zâkirlerin evinde el-Hidâye olmalı; bütün bayanlar ve erkekler herkesin evinde el-Hidâye bulundurmalıdır. Sahîhi Buhârî mutlaka olacak; ve bir tefsîr — Mustafa Özbağ Efendi'nin favorisi Taberî tefsîridir, lâkin Elmalılı Hamdi Yazır da okunabilir. Bu kitâbların evde olması mü'mînin ilmî kuvvetini sağlar.

el-Hidâye: Hanefî Fıkhının Klasiği

Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel mehazı tavsîye ederek başlar: el-Hidâye güzel bir eserdir. Böyle işte «Şâfîler böyle der, biz böyle deriz, bizim böyle dememizin sebebi de budur» diye normâlde açıklamalıdır. O güzel; insân bilgi sâhibi olur, ilim sâhibi olur. el-Hidâye okuyan, o konuda onu böyle kendine başucu eseri yapan bir kimsenin fıkhı düzgün olur. el-Hidâye İmâm Burhâneddîn el-Merğînânî (öl. 593/1197) tarafından telif edilmiş, Hanefî fıkhının en muteber klasik eserlerinden biridir. Esere «el-Hidâye fî Şerhi Bidâyeti'l-Mübtedî» tâm adı verilir. Bu eser asırlar boyunca medreselerde temel ders kitabı olarak okutulmuştur.

Kuduri: Tek Ciltlik Başucu Eseri

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tavsîyede bulunur: Kuduri var — tek ciltlik. Meselâ Kuduriyi okuyabilirsiniz; böyle tâbîri câizse başucu kitablarından birisi tek ciltlik. Benim böyle bütün dervişlik hayâtımda koltuğumun altındadır. Benim Şeyh Efendi beni târif ederken öyle demiş bir arkadaşa: «Kuduri koltuğunun altından düşmez» demiş; yâni bir mevzû olmuş — «fıkhı sağlamdır demiş, onun Kuduri koltuğunun altından düşmez» demiş. Evet, ben o tek ciltlik Kuduri — yâni seyahate çıkarken, bir yere giderken, ömreye-Hacca giderken rahat yaptığımız — arkadaşlar bilir, hemen oradan açar fıkhî mes'eleye bakar, arkadaşlara yardımcı olurduk. Kuduri Ahmed bin Muhammed el-Kuduri (öl. 428/1037) tarafından telif edilmiş muhtasar bir Hanefî fıkıh klasiğidir.

el-Hidâye: Çavuş ve Zâkirlerin Evinde

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir mes'ûliyeti yükler: bir çift dahâ ileri çavuşların, zâkirlerin evinde olması lâzım — el-Hidâye. Dört ciltli; bütün çavuşlar, bütün zâkirler el-Hidâye'yi evinde bulundurmaları lâzım. Ellerinin altında bulundurmaları lâzım. Birisi ona böyle bir mes'ele sorduğunda, o mes'eleye cevâb verebilmeli. O esnâda veremezse dahî «kardeş, inşâallâh ben bu akşam bakayım, baktığımda sana cevâb vereyim» diyebilmeli. Bu üslûp tasavvuf yoluna bağlı olanların ilmî mes'ûliyetinin ne kadar yüksek olduğunu ortaya koyar; ve onların sâdece kalp tasfiyesi ile değil, ilmî donanım ile de yetiştirilmesi gereğini ifâde eder.

Bütün Bayanlar ve Erkeklerin Evinde el-Hidâye

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir tavsîyede bulunur: bütün bayanlar da, erkekler de — herkesin evinde olacak bu. Koltuğunun altında duracak. Yâni el-Hidâye sâdece âlimlere mahsûs bir eser değil; bütün mü'minlere âid bir başucu kitabıdır. Mü'mîn evinde el-Hidâye veyâ Kuduri bulundurarak, günlük hayâtında karşılaştığı fıkhî mes'elelere cevâb arayabilmelidir. Bu üslûp İslâmî ilim hayâtının halka indirgenmesi gereğini, ve mü'mînin ilmî muvâzene ile yetişmesinin ehemmiyetini ortaya koyar.

Buhârî-i Şerîf ve Bir Tefsîr Şart

Mustafa Özbağ Efendi muazzam bir liste tafsîl eder: Sahîhi Buhârî muhakkak — bir tefsîr muhakkak olacak. Yâni evinde Buhârî-i Şerîf ve bir tefsîr eseri olmazsa olmaz. Bu üslûp hadîs ve tefsîr okumanın da fıkıh kadar ehemmiyetli olduğunu ortaya koyar. Mü'mîn fıkıhla amelini doğrular; hadîsle Sünneti Seniyye'yi öğrenir; tefsîrle Kur'ânı Kerîm'in mânâsına vâkıf olur. Bu üç mehaz mü'mînin ilmî hayâtının temelidir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Bilmiyorsanız ehli zikre sorun» (Nahl 16/43) buyurmuştur. Mü'mînin sorması da, kendi başına araştırması da meşrû yollardır.

Taberî Tefsîri ve Elmalılı Tafsîri

Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda muazzam bir tafsîr tavsîyesi yapar: ben genelde şeyi söylüyorum ya — neydi? Elmalılı da olabilir, ama Taberî tefsîri benim favorimdir. Taberî tefsîri Elmalılı'yı da okuyabilirsiniz, ama ben kendimce Taberî tefsîrine bakarım genelde. Elmalılı'ya da bakılır mı? Cevâb: bakılır. Ama ben favoriyim Taberî tefsîridir. Herkesin evinde bunlar da olursa âlâ olur. İmâm Taberî (öl. 310/923) Câmiu'l-Beyân adlı tefsîrinde Selefin sözlerine ve hadîse büyük ağırlık vermiştir. Elmalılı Hamdi Yazır (öl. 1942) ise Hak Dîni Kur'ân Dili adlı dokuz ciltlik tefsîrinde modern Türk Müslümanına hitâb eden bir tefsîr ortaya koymuştur. Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun manevî terbiyesi de mü'mîni ilim ehline yöneltir, ve onun manevî terakkîsi için ilmî bir temele sâhib olmasını şart koşar.

• Kur'ânı Kerîm: Nahl 16/43; Bakara 2/151; Tâhâ 20/114; Mücâdele 58/11; Zümer 39/9.
• Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-İlim.
• Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-İlim.
• Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-İlim.
• Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-İlim.
• Süneni Nesâî.
• Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-Mukaddime.
• İmâm Mâlik, Muvatta.
• İmâm Ahmed, Müsned.
• İmâm el-Kuduri, el-Muhtasar.
• İmâm el-Merğînânî, el-Hidâye.
• İmâm es-Serahsî, el-Mebsût.
• İmâm Kâsânî, Bedâiu's-Sanâi'.
• İmâm Taberî, Câmiu'l-Beyân.
• Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dîni Kur'ân Dili.
• İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr.
• İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
• İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
• Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Fıkıh Sohbetleri.

Sohbetin Tasnîfi: Bu sohbet el-Hidâye'nin Hanefî fıkhının klasiği oluşunu, Kuduri'nin tek ciltlik başucu eseri olmasını, el-Hidâye'nin çavuş ve zâkirlerin evinde olması gereğini, bütün bayan ve erkeklerin evinde el-Hidâye bulundurmasını, Buhârî-i Şerîf ve bir tefsîrin şart olmasını, ve Taberî tefsîri ile Elmalılı tefsîrinin tavsîyesini tafsîl etmektedir.

Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Fıkıh Sohbetleri