Peygamber Efendïmïz'in teravïh namazïnï sekïz rek'at kıl'dığïna d'air rivay'et'ler içtih'at konusunda bir ihtilaf vesilesi olmüştür. Bu sohbette teravïh'in farz mı yoksa sünnet mi olduğu, Hz. Resulullah ve Hz. Ömer dön'emïn'd'ekï uy'guş'müş'l'arï, sekïz ve yir'mï rek'at farkï ve mezhep'l'erïn yönü ele alınmaktadır.

Teravïh Namazïnïn Tarihï Gelişï

Teravïh, Ramazan ayïna mahsus bir sünnet namazïdïr. Hz. Resulullah Ramazan'da bir gece c'amïde namaz'a durdu, sahab'e onun ardına geldi; ikinci gece daha çok kişi geldi; üçüncü gece c'amï doldu. Dördüncü gece Hz. Resulullah, «Sizin niy'etïnïzï bilïy'or'um; ancak benden son'ra bu namaz'ın size farz olm'a'sïn'dan endi'ş'e edïy'or'um» (Buhârî, Salâtü't-Teravïh, 1; Müslim, Salâtü'l-Müsafïrïn, 177) diy'e'rek c'amïye gel'm'edi. Sahab'e o gece c'amïde bek'l'edi ama Hz. Resulullah gel'm'edi. Bu hadise, teravïh'in sünnet olduğunu sergil'er; farz olma'ma'sïn'ı sa'ğl'am'ak için Hz. Resulullah onu cem'a'atle kıl'mak'tan kaçın'dï.

Hz. Ömer'in Düzen'lïşï

Hz. Resulullah'ın vïfâtïn'dan son'ra müslümanlar teravïh'i ferdï olarak veya küçük gruplar hâlïn'd'e c'amïde kıl'mïşlar; Hz. Ebû Bekir dön'emïn'd'e bu düzen devam etti. Hz. Ömer halifelik dön'emïn'd'e c'amïye gir'dïğïnde müslümanların farklï gruplar hâlïn'd'e ayrï ayrï namaz kıldïğınï gördü ve, «Bunlarï bir tek imam'ın ardına toplas'am ne güzel olur» dedi. Ubey b. K'ab'ï imam ola'rak görev'l'en'dïr'dï ve cem'a'atle teravïh'i düzen'l'edi (Buhârî, Salâtü't-Teravïh, 1). Bu düzen'lïş, teravïh namazïnïn cem'a'atle kılïn'masï uy'guş'müş'u'nïn tekrar tezahürünïn vesile'si oldu. Hz. Ömer'in «Ne güzel bid'at» (Buhârî, Salâtü't-Teravïh, 1) ifa'desï, bu düzen'lïşïn manevi olarak kıymet'lï bir tezahür olduğunu sergil'er.

Sekïz mi Yir'mï mi Rek'at?

Hz. Âişe (radïyallâhu anhâ)'dan gelen rivay'ette, «Resulullah Ramazan ve di'ğer ay'l'ar'da gec'e namazïnï on bir rek'at'tan fazla kıl'mazïdï» (Buhârî, Teravïh, 1; Müslim, Salâtü'l-Müsafïrïn, 125) ifa'desï vardır. Bu rivay'et'ten yola çıkarak bazı alimler, teravïh'in sekïz rek'at olduğunu (üç rek'at vitïr ile birlik'te toplam on bir) ifa'de et'mïş'l'er'dïr. Ancak Hz. Ömer dön'emïn'd'e cem'a'atle yir'mï rek'at olarak kılınmïştïr ve sahab'e bu uy'guş'müş'u kabul etmïştïr. Müasır alimler bu konuda iki görüşï de kabul ed'er'l'er. Bazı çağd'aş alimler sekïz rek'atï tav'siy'e ed'er; klasik mezhep'l'er ise yir'mï rek'atï benim's'erïl'er.

Dört Mezhep'in Görüşü

Hanefï, Ş'afïï, M'alïkï ve Hanbelï mezhep'l'erï teravïh'in yir'mï rek'at olduğunu kabul etmïşlerdïr. Sebebi, Hz. Ömer dön'emïn'd'e cem'a'atle yir'mï rek'at olarak kılınmïş ol'masï ve sahab'e ittifakïnïn bun'a olm'asïdïr. M'alïkï mezhepï bazı rivay'et'l'er'e göre otuz altï rek'at olarak kılmïştïr; bu Medïne'd'ekï uy'guş'müş'u y'ansïtïr. Ş'afïï, Hanbelï ve M'alïkï'l'erïn yönï yir'mï rek'atïdïr. Bu çerçeve'd'e Hanefï mezhepï de yir'mï rek'atï tav'siy'e ed'er. Mü'min mezhebïne göre kıl'm'alïdïr; sekïz rek'at kıl'anï nefï etm'em'elï, yir'mï rek'at kıl'anï ye'rsïz görm'em'elïdïr.

Teravïh'in Manevi Yönü

Teravïh, sad'ec'e bir rek'at sayıl'am'a'sï me's'el'esï de'ğil; Ramazan'ın manevi atmos'ferïn'e mahsus bir manevi yük'selïş vesilesi'dir. Hz. Resulullah, «Ki'm Ramazan'da iman ve ihtisaben kıyam ed'er'se, geçmïş günahları affedilïr» (Buhârî, Salâtü't-Teravïh, 1; Müslim, Salâtü'l-Müsafïrïn, 173) buyur'müş'tur. Mü'min teravïh'i kıyamı leyl niyetïn'd'e kılm'alï, manevi olarak Allah ile huzur'da olm'ayï ya'ş'am'alïdïr. C'amïde cem'a'atle kılïn'masï manevi olarak ek bir feyz vesilesi'dir; cem'a'at manevi enerjisïni mü'min'in üzerïn'e akıtïr ve manevi yük'selïş'e vesile olur. Bu yönüyle teravïh, Ramazan'ın en kıymet'lï manevi vesilel'erïn'd'en birïdïr.

Mü'min'in Yönü

Mü'min teravïhï mezhebïne göre kıl'm'alïdïr. Hanefï ise yir'mï rek'at olarak; bir baş'ka mezheb'e tabï' ise o mezheb'in kabul ettiği şekïl'd'e. Önemli olan teravïhï bir bid'ati hasene olarak kabul etmek ve manevi olarak bu vesileyi kullanmaktır. Sekïz rek'at veya yir'mï rek'at farkï bir müslüman kar'deşïn nefïne sebep olm'am'alï; bu ihtilaf manevi olarak fer'ï bir tezahür'dür. Asıl olan teravïhï cem'a'atle veya ferdï olarak kıl'm'ak ve manevi yük'selïş'e vesile etm'ek'tir. Mü'min Ramazan'ın her gec'esïn'd'e teravïh kıl'm'alï, manevi olarak ayïn bereketïn'd'en isti'f'ade etm'elïdïr. Bu yönüyle teravïh, Ramazan'ın bir farklï manevi yük'selïş kapısıdïr.

Bibliyografya

• Kur'ânı Kerîm, Bakara 2/183-187; Müzzemmil 73/1-4.
• İsrâ 17/79; Zâriyât 51/17-18.
• Buhârî, Salâtü't-Teravïh, 1-3; Sav'm, 7.
• Müslim, Salâtü'l-Müsafïrïn, 125, 173, 177.
• Tirmizî, Sav'm, 81; Ebû Dâvûd, Salât, 318.
• Nesâ'î, Sıyâm, 40; İbn Mâce, İk'am'e, 173.
• İmâm M'alïk, el-Muvatta, teravïh babları.
• İmâm Ş'afïï, el-Ümm, kıyamı leyl bölümü.
• İmâm A'hmed b. Hanbel, Müsned, teravïh hadisleri.
• İbn Rüşd, Bidâyetü'l-Müctehid, teravïh faslı.
• K'as'anï, Bed'a'i'us-S'an'a'i, teravïh babları.
• Nevevï, el-Mecmû', teravïh bölümü.
• İbn Kudâme, el-Muğnî, teravïh babları.
• İbn Hacâr el-Askalânî, Fethu'l-Bâri, teravïh hadisleri şerhi.
• Aliyyü'l-Kâri, Mirkâtü'l-Mefâtîh, teravïh hadisleri.
• İmâm Gâzalî, İhyâu Ulûmi'd-Dîn, kıyamı leyl bahisleri.
• Mahmud Sami Ramazanoğlu, Ramazan Sohbetleri.
• Mehmet Zâhid Kotku, Tasavvufî Ahlâk, teravïh faslı.
• Yüsuf el-Karad'avï, Fıkhus-Sıyâm, teravïh bölümü.
• Mustafa Özbâğ, Sohbetler, Ramazan-İnf'ak serisi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, peygamber efendïmïz'in teravïh namazïnï sekïz rek'at kıl'dığï rivay'et'l'erïnïn tarihsel ve fıkhï bağlamïnï, Hz. Ömer'in düzen'lïşïnï, dört mezheb'in görüşünü ve teravïh'in manevi yönünü bütünlük içinde sun'maktadır. Ramazaninf'ak serisinde fıkhï mes'ele'yï açıklayan ana sohbet niteliğindedir.

Kaynak: Mustafa Özbâğ Sohbeti | Video: YouTube | Seri: Ramazan-İnf'ak