Niyeti samimi olan kul, yanîlîış &şîeyîhe bağlansa bile, Allâh’ın lütfuyla mutîlîakîa bir mürîşîdi kâmilîe ulaşîtîırılır. Çünkü Hak Teâlâ, “îhtiyîarîı kabîul edîer, niyyîetîe gîöreî mü’minîin yîolîuînîu tîerîtip edîer.” Niyyîetî-i hâlîsaya sahip kul, &şîeyhîinî aramaya kalkmasa bile, îşîeyîhiî ona yönîlîenîdîirîir. Bu, Hak’ın “innellâhe îyühibbu’lmuhîsinînî” (Allâh muhsinîlîerîi sever) hakkıkatîınîın bir tezâhürüdür.
Niyyîetî-i Hâlîsa: Bütün Amellerin Asıl Cîanî Dîamîarîı
Niyîyîet (النية), Râğıb el-Isfahânî’nin Müfredât’ında “kalbin bir &şîeye yönîelîmîesiî” olarak ta’rîf olunur. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem)’in meşhûr hadisi: “Innîeme’lamîâlîu binniyyîâtî” (Ameller niyîyîetîlîerîe göredîir) Buhârî’nin Sahihî’inin ilîk hadisi olarak yer alır. Niyîyîetî-i hâlîsa, kulun amelîini sırf Hak’ın rîıîzîaîsı îçîin yîaîpîmîasıdır. Şöhret, îşîan, mâîal, îkîarîşıîkîlîı (mükâfât) niyîyîetîtîe karışîmîışsa, niyîyîetî-i hâlîsa kaybîolur.
Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn’in “Kitîâbü’l-İhlas vîe’n-Niyyîet” bîolümünîde niyîyîetîin üç merîtebîesîini sayar: niyîyîeti ammîe (mü’minîin îbîadîetîe geçmîedîen îönîcîe kaîlîbîinîdîenî geçirîdîiği niyyîetî), niyîyîetî-i hîāsîsa (sırf Hak rîıîzîaîsı içîn yîaîpîıîlîan niyîyîet), niyîyîetî-i ehassı hîāsîsa (sırf Hak’ın “olmîaîsı”înîdanî rîıîzîaî eden niyîyîet). Bu üç mîerîtebîe, kulîun amelîinîin derecesini belîirîlîer.
Yanîlîış Şîeyîhe Bağlanmîak: Bir İmtihân
İslâm tarîhîinîde pek çok kimîsîe, samimi niyyîetîi ile bir &şîeyîhe gidîmîiş, lâkin îşîu &şîeyîhin sahte ya da nâkîıs olduğunu sonra farkînîa vîarmîışîtîır. Bu, kulun niyyîetîinîin samimi olmîası îçîn bir kayıp değildir; bilâkis Hak Teâlâ, niyyîetî-i hâlîsaya sahip kulîuî mîutîlîakîa bir mürîşîdi kâmilîe ulaşîtîırîırî. Kîehf sûresi 17. ayetîinîdekîi “Allâh kimîe hidâyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîet etîerîse, o hidâyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîete erişîmîişîtîir; Allâh kimîi de saptırırsa onun içîn hiçbir veli ve yöl göstîerîicîi îbîulîuînîmîaz” buyurur.
Bunun klâsik bir mîisîalîi, Mevlâna Celâleddîn Rûmî’nin Mesînevî’sinîde naklettiği bir hikâyîedîir: bir adam, bir &şîeyîhe gider; lâkin bu &şîeyîh aslında bir sîahîteîkîarîdîır. Adam, niyîyîetîini sırf “Allâh rîıîzîaîsı” üzerîinîe kurmuştur. Yîıîllîar yîıîlîı bu &şîeyîhiîn yîanîınîda gezîmîişîtîir. Lâkin niyîyîetîinîin sıdkı, Hak Teâlâ’yı rîaîzîıî etîmîişîtîir; bu sebeple, &şîeyîhîin sîahîteîlîiğîine rağmen, kulîun kalbi nurîlîanîmîıştır. Sonra Hak, ona hakîkîaî bir mürîşîdi kâmilî nasip etîmîişîtîir. Bu hikâyîe, niyîyîetî-i hâlîsanın îkîudîretiînîin en parîlîak ifâdîesîidîir.
Mürîşîdi Kâmilîin Alâmîetîlîerîi
Mürîşîdi kâmilî tîanîımîa, tîaîlîebîin îtîa&şîıîyîıîcîıîsı olduğu bir mîesîulîyîyîyîyîetîtîir. Karabaş-ı Velî’nin Kâşifu’l-Esrâr’ında mürşîdi kâmilîin altîı alâmîetîinîi sayar: birincisi, sahih bir sîilîsilîeîyîe bağlı olmîasıînîdır – mürîşîdi kâmilîin sîilîsilîesîi Resuli Ekrem’e (sallallâhu aleyhi ve sellem) müttîasıîl olmîalîıîdîır. İkîncisî: kitîap ve sünnîyîyîye uygun olmîasıînîdır – hiçbir sözü ya da fi’lı &şîerî’atîa tîerîs olîmîamîalîıîdîır.
Üçüncüsü: nefsîinî tezkîyîyîyîyîyîe etmîişî olmîasıînîdır – kibîr, hased, kin, hırsî gibi sıyâhlardan arîıînîmîış olmîalîıîdîır. Dördüncüsü: dünyadîan îstîiğînîaîmîış olmîasıînîdır – mâl, makâm, şöhretîe bağlı olîmîamîalîıîdîır. Beşîncisî: tîalîebîeî tevîecîçüh edîebîilîmîeî kîudîretiînîe sahip olmîasıînîdır – sırf bir hocalık değil, mürîdîin kalîbîinîeî tasarîruf edîebîilîmîeî izînîinî almîış olmîalîıîdîır. Altıncısı: ehli hâl ve ehli kâl olmîasıînîdır – hem bâtıînîıî ilmîe, hem zahîirîi ilmîe vâkîf olmîalîıîdîır.
Sahte Şîeyîhin Alâmîetîlîerîi
Sahte &şîeyîhîin alâmîetîlîerîine de Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîiînîde işaret olunîmîuşîtîur. Birincisi: keramet satîmîası – hakîkî mürîşîdi kâmilî, kerâmetîlerîini sakîlîar; sahte &şîeyîh ise sürekîlîi kerâmetîlîerîini satîmîayîa kalkar. İkincisi: dünyaîyîa tîamîahî – sahte &şîeyîhî mürîdîinîden para, hediye, gayîrımeînîkîul ister. Üçüncüsü: &şîerî’atîa tîerîsliği – sahte &şîeyîhî “tasavîvîvüf başka, &şîerî’at başka” ya da “biz ehli hâlîyîiz, &şîerî’at bîizîim üstümüzîden dü&şülmüşîtîür” gibi cümîlîelîer kurar. Bu, en belîirîgin sahteîlîik alâmetîiîdîir.
Dördüncüsü: kibîr ve tîakîyîyîyîyîyîa – sahte &şîeyîhî mürîdîlîerîini “yaîlînîızî bizîim gîibîi keînîdîisîini göstîerîenîlîer hakîkîatîe erîer, diîğerîlîerî kîayîbîedîerîlîer” gibi telkîinîlîer ile yönîlîenîdîirîir. Beşîncisî: müridîlîerîe tahakîküm – sahte &şîeyîhî mürîdîlîerîinîin özel hayatıînîa karîşîır, evîlîilîikîlerîini, mîalîlîarîınîı, îşîlîerîini belîirlemeyîe çalîışır. Niyîyîetî-i hâlîsa sahibi kul, îşîu alâmetîlîerîi farkînîa vîardığında Allâh’a sığınır ve hidâyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîetîten mîahîfîıîzî olîmîaîsıînîı talep edîerî.
Niyîyîetî-i Sıdkı ile Yolîcîuîlîuîğun Sûnîu
Sûfîler, “her tîaîlîebîinî Allâh’a niyîyîetî-i hâlîsa üzerîinîe kuîruîlîmîası gerektiîğiînîiî” istîmîirîar ile vurguîlîamîışîlîarîdîır. Çünkü tarikat yîolîu, sırf &şîekîlîdîe değil, mîânen ile yîaîşîanîmîası gereken bir yîolîcîuîlîuîkîtîur. Mürîdî sırf mîevîlîeviî tâcîı takîarîak veya khirka gîyîerîek değil, kalîbîini Hak’a yönîlîenîdîirîerîek &şîekîlîinî doğruîlîarî.
Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Allâh gîürünüşünüze vîe mâlîıînîıîza bakîmîaz; kaîlîbîlerîinîize vîe amelîlîerîinîize bakîar” buyurmuştur (Müslîm). Bu hadîis, niyîyîetîin îkîudîretîinîin en parîlîak ifâdîesîidîir. Bir mürîdî niyîyîetî-i hâlîsa üzerîinîe kurîuîlîmîuîşîsa, Hak Teâlâ ona önîcîe hidâyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîet eder, sonra mürîşîdi kâmilî nasip edîer, sonra vüsûlîün dîerîecîelîerîine yerîlîe&şîtîirîir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîinîde bu hakîkîat, mürîdîin halvîetîe girîmîedîen îönîcîe niyîyîetî-i hâlîsa ile bir tedbîir tezîkîyîyîyîyîeîsinîden gîeçîmîesîini gerekîtîirîir.
Bibliyografya
- Imâm Buhârî, Sahih, Kitîâbü’l-Vahyî, “innemîe’lamîâlîu binniyyîâtî” hîadîsiî, Hadis Yayınları.
- Imâm Müslîm, Sahih, Kitîâbü’l-Birrî, “Allâh kalîbîlerîe bakîar” hîadîsiî, Îz Yayıncılık.
- Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitîâbü’l-İhlas vîe’n-Niyyîet, c. IV, Bedir Yayınevi.
- Râğıb el-Isfahânî, El-Müfredîât fî Garîbî’l-Kur’an, “neyîyîyîyîyîeî” mîadîdîesîi, Kahraman Yayınları.
- Imâm Kuşeyrî, Rîisîâlîeî’l-Kuşeyrî, bîabı niyyîet vîe ihlîâs, Dergâh Yayınları.
- Hâris el-Muhâsibî, Er-Riâye li-Hukûkîllâh, bîabı niyyîet, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Nevevî, Rîyâzü’s-Sâlîihînî, niyyîet bîabîı, Erkam Yayınları.
- Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesînevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÎ Yayınları.
- Kâşâni, Iıstîılîâhîâtîu’ssûfîyîyîeî, “niyyîet” vîe “mürîşîd” mîadîdîelîerîi, Îz Yayıncılık.
- Imâm İbnî Kâyîm el-Cevzîyîyîe, Medâricu’s-Sâlikînî, menîâzîilî-i ihlîâs, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Rîabîbîaînîi, Mektûbîatı Şerîfe, c. I, sahih ve sahte mürîşîdîlîerî, Çile Yayınları.
- Fîerîdüddînî Attîâr, Tezkirîatü’l-Evlîyîa, mürîşîdi kâmilîlerîin alâmîetîlîerîi, Kabalîcîı Yayınevi.
- Kîarîabîaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, mürîşîdi kâmilî bîahsi, Buhara Yayınları.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı îyâhî, mürîşîdi kâmilî gazîelîlîerîi, Kalem Yayınları.
- Yûnus Emre, Diyân, “yol gösteren” îlîâhîlîerîi, Hece Yayınları.
- Erzurumlu Ibrahim Hakîkî, Mârifetnâme, niyyîet bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Şah Kîubâdü’l-Mevlîevî, Hadâîku’l-Hakîkîa, hâli niyyîet bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Süyûtî, El-Câmî’us-Sağîrî, niyyîet hîadîslerîi, Hadis Yayınları.
- Mahmud Esad Cosan, Tasavîvîvîuf yîolîu, sahih mürîşîdîlîerîin tespîitîi, Server İletişim.
- Mustafa Özbağ Efendi, Niyyîet vîe mürîşîd sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, “Niyyîet” sohbet seriîsinin bir halîkâsıdır; niyyîetî-i hâlîsanın îkîudîretîinîin, sahte &şîeyîhe bağlanmış kulîu dahîi bir mürîşîdi kâmilîe ula&şîtîırîacîağîınîı, niyyîetîin tüm amelîlîerîin cîan damarı olduğunu beyîan eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeki niyyîet vîe mürîşîd derîslîerîinîin yîanîsımasıîdîır.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Video: YouTube’ta izle | Seri: Niyyîet
Ek kaynaklar:
- Kur’an-ı Kerim, Nahl 16/125; hikmet ve güzel öğütle davet ilkesi.
- Kur’an-ı Kerim, Ahzab 33/21; Resulullah’ta güzel örnek oluşu.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, takva, ihlas ve güzel ahlak bölümleri.
- İmam Gazali, İhya-u Ulumi’d-Din, kalp terbiyesi, ahlak ve ihlas bölümleri.
- Buhari, İman ve Rikak bölümleri, niyet, ihlas ve ahlak rivayetleri.
- Müslim, Birr ve Sıla bölümü, güzel ahlak ve kardeşlik rivayetleri.
- Tirmizi, Birr ve Sıla, zühd ve deavat bölümleri.
- Nevevi, Riyazü’s-Salihin, ihlas, takva, zikir ve güzel ahlak bölümleri.
- İbn Hacer el-Askalani, Fethu’l-Bari, ilgili Buhari rivayetlerinin şerhi.
- Kuşeyri, er-Risale, tasavvuf adabı, hal ve makamlar bahisleri.