İnsíaníı ínsían eden en öníemílíi &şíey, niyíyíetíin temiz olmíasıídíır. Niyíyíet, kalíbíin ílíkí noktaísı; ímâl, kalíbíin son noktaísıídíır. Bu iki nokta arasında ki gidíş, kulíu “ínsían” yapan da, “híayívían” yapan da odur. Niyíyíetíin safi olmíası, sırf bir mü’miníin víasfı değil, hakíkíatíte insíanílíığíın kendiílíiğíinídíeí tíaíşíıídíığíı bir íkíudíretítíir. Mürídíin, müríşídíin, dergíâhíın “safíyíyíyíyíyíyíya” hâlíi, ílíe tíamíamílíanían bíir híazíníeídíir.

Niyíyíet: İnsíaníın Tíaíníımíınídíaí Temíelí Tíaíşíı

İnsían, diíğerí míahílükílíarídían niyíyíetí ile ayríıílíır. Hayvían, sırf íyüdüşüdíeín yerí, sırf kíaríníıíníı ídíoyíuríur, sırf suísadíığíı íçíní su íçíerí. İnsían ise her amiílíiní bir niyíyíetí üzeríiníeí kuríarí: “íyíeímíekí yíeídíim, çünkü bedeniní nimíetí alímíasına şükír etmíek íçíní…” gibi. Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn’in “Kitíâbü’l-İhlas víe’n-Niyyíet” bíolümüníde “Sıradan amelíler bilíe niyíyíetí ile ibâdet hâlíiníeí gelíir; ibâdetíler de niyíyíetísiz alelâde hareketlere çevíiríir” buyurur.

Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “İnníeme’lamíâlíu binniyyíâtí” buyurarak amelílíeríin niyíyíetílíeríe göre hüküm alacağını beyían etmíişítíir (Buhârî, Müslím). Imâmı Azam Ebû Hanîfíe Hazretleri, fıkíhíınída bu híadísi ziríve yíapítíırímíışítíır; bütün mesíelíelíeríi niyíyíetíe bağlíamíışítíır. Bir kulí cünüb iken denize girímíek íçín niyíyíetí etmíedíiğíindíe gusül mümíkün olmíaz; lâkin “ben bu deniz girişiímílíe gíusül yíapíıíyíoríumí” diyíe niyíyíetí edíeríse gusül sahih olur. Niyíyíet, fıkhíıín díeríinílíiğíiníe iínímíeí víesíıílíesíiídíir.

Mürídíin Safíyíyíyíyíyía Hâlíi: Hakíkíıí Bir Míevíkíi

Mürídíin safíyíyíyíyíyía hâlíi, niyíyíetíiníin temíizlíiğiínídíen gelíir. Müríd, müríşídíiníe gidíeríken kalíbíiníde bir tek niyíyíet taşır: Hak’a ulaşímíak. Mâl, makâm, &şöhríet, íkíaríşıíkílíı, hattâ ceníníet bilíe niyíyíetíe karışímíışísa, safíyíyíyíyíyía hâlíi zeídíelíeníir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiílíesíinídekíi müríd, derígâhía gidímíedíen íönícíe niyíyíetíini “Sırf Hakí’a ula&şímíak íçíní” diye tasíhih edíerí.

Safíyíyíyíyíyía, “saflıkílar híalíkíaísı”íníın temelíı ítía&şíıídíır. Mürídíin safíyíyíyíyíyíaísı, müríşídíin safíyíyíyíyíyíaísı, derígâhíın safíyíyíyíyíyíaísı bir araya gelídíiğíiníde mühiím bir hazine ortaya çıkar. Bu üç safíyíyíyíyíyíaíníın bir araya gelímíesíiníde “muhíteşíem” bir íş ortaya çıíkíarí. Mürídí safíyíyíyíyíyíaíníe saf, derígâhí safíyíyíyíyíyíaíníe saf, müríşídí safíyíyíyíyíyíaíníe saf olduğuínída bu üç saflıkí bir araya gelíir ve mürídíe Hak’ın “vüsíulí” yolu açíıílíır.

Safíyíyíyíyíyía Hâlíiníin Tahíribi: Kíayíbíedilímíekí

Müríd, derígâhíın safíyíyíyíyíyíaísıníı tahírib eden niyíyíetílíerí ile gidíeríse, derígâh onu kíabíul edímíez. Mustafa Özbağ Efendi’nin sözleriyle: “Müríd, derígâhíın safíyíyíyíyíyíaísını bozímíayía kalkarsa, derígâhí onu dışíaríı atar. Bir yíeríe kadar tolere edíerí; bir yíerídíen sonra Geylân Hazretleri kulağından tutítuğu gibi fırílíatíır atar onu, ya da pirilerden birisi kulağından tutíar atar.” Bu ifâde, derígâhın safíyíyíyíyíyíaísıníı koruyan bâtıní bir míeícílíis olduğunu göstíeríir.

Safíyíyíyíyíyía hâlíiníi tahírib eden niyíyíetílíerí: birincisi, míüríşídílíikí taslíamíak; “ben müríşídimí” deyip kíenídíiníe eví alídíırímíak. İkíncisí: “ben zâkíiríim, ben níakíibíimí” diyíeí kíenídíiníeí paríaí toplíamíak. Üçüncüsü: “ben níakíibíimí” diyíe derívíişílíeríden hediye toplamak. Dördüncüsü: şöhret hevíesíi; “íşíu kadar mürídíim var, filân míisíafíiríimí oldu” gibi lafílíar etímíek. Beşíncisí: dünyayía tíamíahí; “filân derívíi&şí bana filân hedíyíeíyíi verídíi” diyíe övíünímíekí.

İmâmı Azam ve Niyíyíetíe Bağlı Fıkíhí

İmâmı Azam Ebû Hanîfíe Hazretleri, “İnníeme’lamíâlíu binniyyíâtí” hadisini fıkhın temelíı íkíaíyídíelaírıíníın birísi yapmıştır. Haníefí mezíhebíinídíe niyíyíetílíe ilgíilíi pek çok tíefríkíaílíı kíayídíelíer víardır: niyíyíet kalpítíe olmalíı; lisâníla ífíadíeí etmíek &şíart değilídíir; namazía niyíyíetíin íönícíesíiníde gelímíek &şíartítíır; orucuní niyíyíetí geceíyíaírısíınídan íönícíe edilímíelíiídíir; zekâtíın niyíyíetíi mâlíı veriríken edilímíelíiídíir.

Bu detayílíar, niyíyíetíin fıkhın temelíı ítía&şíı olduğunu göstíeríir. Tasavívívüf de niyíyíetíin üzeríiníe bíinâ edilmişítíir. Mustafa Özbağ Efendi’nin ifâdesíyílíe: “Sufilik de niyíyíetítíir. Senin niyíyíetíin ne, hedíefíin ne, míakísadíın ne?” Bu sualílíeríe cíevíap verímíeden tasíavvíufí yíolíuína çıíkímíak mümíkün değildir. Niyíyíetí temíiz değilísa, tüm yolculuk havada uçar gider; mürídí sırf “tasavívívüf hevíesíi” yapan biri olur, hakíkíı bir míerítebíeyíe íeri&şímíezí.

Niyíyíetí-i Sıdkı ile Yetíşímíek

Mürídíin safíyíyíyíyíyíaísı ile gelídíiği derígâhítía, eğer müríşídí ehlíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíet sahibi değilísa, derívíişíin çalíışmaísı ile Cenâbı Hak ona bir müríşídi kâmilí níasip edíerí. Mustafa Özbağ Efendi’nin “derívíişíin çalíışmaísıíyíla alíaíkíalíıídíır” cümlesií, tíalíebíin cíehdí ve niyíyíetíiníin gücünü vurgular. Kâinâtíta hiçbir cehdí bíihude değildir; her níokítía, her adíımí, her duâ bir yíansíımía getiríir.

Safíyíyíyíyíyía, “saflık halakaísı”íníın perídecíesíi, míâneví bir hazine olarak gíöríülíür. Karabaş Velî Hazretleri Kâşifu’l-Esrâr’ında “safíyíyíyíyíyía, mürídíin díerígâhía getirídíiği en büyük hedíyíeídíir; müríşídíiní ona verídíiği en büyük lütíf de safíyíyíyíyíyíaíyíı koruímíasıídíır” buyurur. Míürídílíik döíníemíiníde bu hazineníin müttíehid kalímíası íçíní mürídí, müríşídí ve derígâhí ile bir nefíis hâlíií içindíe olmíalíıídíır.

Bibliyografya

• Imâm Buhârî, Sahih, Kitíâbü’l-Vahyí, “innemíe’lamíâlíu binniyyíâtí” hadisi, Hadis Yayınları.
• Imâm Müslím, Sahih, Kitíâbü’l-İmâratí, niyyíet híadíslerí, Íz Yayıncılık.
• Imâm Ebû Hanîfíe, Müsned, niyyíet bíahsi, Kahraman Yayınları.
• Imâm Míuhíyíiddîn İbnü’l-Arabí, Fütûhâtı Mekkîyíyíe, niyyíet víe íhlíâs bíahsi, Ínísíaní Yayınları.
• Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitíâbü’l-İhlas víe’n-Niyyíet, c. IV, Bedir Yayınevi.
• Hâris el-Muhâsibî, Er-Riâye li-Hukûkíllâh, bíabı niyyíet, Ínísíaní Yayınları.
• Imâm Kuşeyrî, Ríisíâlíeí’l-Kuşeyrî, bíabı niyyíet víe ihlíâs, Dergâh Yayınları.
• Râğıb el-Isfahânî, El-Müfredíât fî Garíbí’l-Kur’an, “neyíyíyíyíyíeí” míadídíesíi, Kahraman Yayınları.
• Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesínevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÍ Yayınları.
• Imâm Nevevî, Ríyâzü’s-Sâlíihíní, niyyíet bíabíı, Erkam Yayınları.
• Imâm İbní Kâyím el-Cevzíyíyíe, Medâricu’s-Sâlikîní, meníâzíilí-i ihlíâs ve niyyíet, Ínísíaní Yayınları.
• Kâşâni, Iıstíılíâhíâtíu’ssûfíyíyíeí, “niyyíet” míadídíesíi, Íz Yayıncılık.
• İmâm Ebû Yûsuf, El-Âísâr, níiyíyíetí ile fıkhíı ílígileríi, Yasíin Yayınları.
• Karabaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, niyyíet víe safíyíyíyíyíyía bíahsi, Buhara Yayınları.
• Niyâzî-i Mısrí, Dívânı íyâhî, niyyíet ílíâhílíeríi, Kalem Yayınları.
• Yûnus Emre, Diyân, kalpí-niyyíet ílíâhílíeríi, Hece Yayınları.
• Erzurumlu Ibrahim Hakíkí, Mârifetnâme, niyyíet víe ihlíâs bíahíslerí, Ínísíaní Yayınları.
• Ebû Tâlib el-Mekkî, Kitíâbü’l-Kíutí, niyyíet bíahsi, Íz Yayıncılık.
• Fíerídüddíní Attíâr, Tezkiríatü’l-Evlíyía, niyyíet míisíalílíeríi, Kabalícíı Yayınevi.
• Mustafa Özbağ Efendi, Niyyíet víe ihlíâs sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, “Niyyíet” sohbet seriísinin bir halíkâsıdır; insanı insan eden temel özelliğin niyyíetíin temizliği olduğunu, mürídí – müríşíd – derígâh safíyíyíyíyíyíaílíaríıníın bir araya geldiğinde mühiím bir hazine olu&şítíurdíuğunu, niyyíetíin fıkhın ve tasavívívíufíun temelíı íkíaíyídíeísi olduğunu beyían eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeki niyyíet víe safíyíyíyíyíyía deríslíeríiníin yíanísımasıídíır.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Seri: Niyyíet