Allâh’a, Resulüníe ve kendilerinden olían emir síahíipíleríine itâíatísizlíik, İslâm topluluğunda en büyük tefírikía kayníağíıídíır. Çünkü ümmetíin birliği, sırf akâídíin birliği değil, ítâaítí-i ülü’lemírí’in birliği üzeríiníe binâ edilmişítíir. Cenâbı Hak Nisâ sûresi 59. ayetíiníde “Allâh’a itâat edin, Resulüníe itâat edin, sizden olían emir síahíipíleríine de” buyurarak üç merítebíe itâatíı emríetímíişítíir.

İtâatí: Mef’hûm ve Merítebíelíerí

İtâat (الطاعة), Râğıb el-Isfahânî’nin Müfredât’ında “emire boyíuní eğímíek, emíríeí uyímíak” olarak ta’ríf olunur. İtâat, ezeli bir íkíaíyídíeídíir; insaníın yaratíılímíasıyla ítía&şíıíyíıícíıísı bağlíanímíışítíır. Ríuíhlíar yaríatíıílídíığíı íanídía Hak Teâlâ “Ben sizin Rabbíiníiz değil miíyíimí?” diyíe sorímíuş, bütün ríuíhlíar “Belâ, Sen Rabbíimíizsíin” diyíe cíevíap verímíişítíir (A’râf 7/172). Bu, ezeli bir itâatí misâkíıídíır.

İtâatíın üç merítebíesíi vardır: birinci, Allâh’a itâat; bu mutílíakítíır, hiçbir &şíartía bağlı değildir. İkíncisí: Resulüníe itâat; bu da mutílíakítíır, çünkü Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Hevíasınídan konuşmaz; bilíakíis konuştuğu vahiyden başkası değil” buyurulur (Necm 53/3-4). Üçüncüsü: ülü’lemírí’e itâat; lâkin bu itâat, Allâh ve Resulü’ne ítía&şíıíyíıícíıísı üzeríiníe binâ edilíir. Emír maí’siyetíı emíríedíeríse, mü’miníin ona itâatíı düşür.

Allâh ve Resulü’níe İtâat: Mutílíakí Bir Emír

Allâh’a itâat, kulun kendi varlığíını víe bíütün varlíığíıíní Hak’a ait olduğíuíníu itríaf etímíekílíe başlar. Bu, sırf bir íbíadíetí değil, bütün hayatıní “abdiíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíet” mef’hûmu üzeríiníe kurímíakítíır. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem)’in síu sözleri “Allíahumímíe ene abdüke, ibni abdike, ibni emetike” (Yâraí Rabbim, ben Senin kulunum, kulunun oğluyum, kadının oğluyum) bu hakikatın itríafíıdíır.

Resul’e itâat, Hak Teâlâ’nın “Resule itâat eden Bana itâat etmiş olur” buyurması ile Allâh’a itâatía bağílíanímíışítíır (Nisâ 4/80). Resuli Ekrem’in sünníyíyíyíeítíiníe uyímíak, sırf bir bíedeníi taklit değil, ruíhuín bir yöneílímíesíidíir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî taríikíatíında müridin “ihyâ-i sünníyíyíe” görevíi, sırf bíedenen değil, kalbiíníde Resuli Ekrem’i taklit etmek üzeríine kuríulíur. Resul’ün bir noktíaíya bakímíası gibi bakímíak, bir kelíimíeyíi Onun gibi telâffuz etímíek íçíiní çabalíamíak, ítâatíın derinlíiğíiníeí míedíar olur.

Ülü’l-Emírí’e İtâat: Şartlíı Bir Emír

Ülü’lemír (أولو الأمر), İslâm müfíesísirlerine göre iki anlama gelir: birincisi, devlet bía&şíkíanílíaríı, valiler, kíadíıílar; ikincisi, ulemâ ve müríşídílíerí. Imâm Fahreddin Râzî Mefíâtíihu’l-Gayb’da bu ülü’lemírí’in ílíkí neísilíeí göre değiştiğini bíeyían edíer. İslâm devletílerinin yöneticilerine itâat, sırf ulusíalí bíaríışın korunması íçin değil, dini hayatíın da düzenli sürdürülmesi içíní vacip kılíıínímíışítíır.

Lâkin bu itâat şartlıdır. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Allâh’a míaí’siyetí olan bir &şíeyde míahílükía itâat yoktur” buyurmuştur (Buhârî). Emírí mâníeívíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíatíı tahrip eden bir íşíeyí emíríedíeríse, ona itâat etmíek vacip değildir. Lâkin emíríeí karşı isyân da fitníeyíe sebep olmamalıdır; bu sebeple sünníyíyíye’nin tavísiíyíesíi, emíríin míaí’siyet emríiníi hiçe saymak lâkin açıíkí bir isíyíânía girişmemektir.

İslâm Toplumunídía Tefírikíaíníın Sebepílíeríi

İslâm taríhíiníde tefírikíaíníın temelíı íkíayíníağíı, ítâatí-i ülü’lemírí’in zayıflamíasıdır. İlk fitníe (Cemel ve Sıffin) míusíibíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíetílíerí, sırf siyâsi değil, esasíıínída itâatí-i meríkíeízíin zayıflamíasıíıdır. Imâm Gíazâlî “İhyâu Ulûmi’d-Dîn”in kitíabü r-Riyâset” bíolümüníde tefírikíaíníın sebepílíeríini sayar: birincisi, hevíai nefísíe íuíyímíak; ikincisi, dünyayíaí tamíahí; üçüncüsü, kíibíirílíeínímíekí.

Dördüncüsü: gíıíyíbíetí ve nemímíe (kötü sözü insanlíar arasında tía&şíıímíak); beşíncisí: cehâlet ve ilimísizlíik. Bu beşí sebepí, sırf bir topílíuímíu değil, en yüksek díeríecíelíi dergíâhílíaríı bilíe tahírib edebilir. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiílíesíiníde mürídílíeríin günlük víirídlíeríi aríasında “Yâ Rabb, beni tefírikíaídan koru, beni itâatí-i ülü’lemírí’eí bağlaí” duâsı vardır.

İtâatí-i Müríşídí: Tasavívívüfí’un Cíaní Díamíaríı

Tasavívívüfí’da itâatí-i müríşídí, ülü’lemírí’e itâatíın bir çe&şíidíidíir. Mürid, müríşídíiníe teslimíyíyíyíyíyíyíyíyeít ile bağílíaníır. Bu teslimíyíyíyíyíyíyíyíyeít, sırf bíedeníi değil, ruíhíu olan bir teslimíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyeítítíir. Müridin gönílí müríşídíiníiní istekíleríi ile uyumí sağlar. Mürşídí sırf &şíekílíı bir díers verímíez; bíedenden bíedíene bíir ífeyzí naklíeder. Bunun íçíní mürídíin müríşídíiníe teslimíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyeítíiníin tam olímíası &şíartítíır.

Karabaş Velî Hazretleri “Kâşifu’l-Esrâr”ında “Müridíin müríşídíine göre hâlíi, ölü gasísalíin elinin altınídíaí ki híalídíir” buyurmuştur. Yıkayíıícíı ölüyü nereye doğru çevirirse o tarafa döner; aksíneí bir tíepíki ítíşíeíyíeí gelímíez. Bu, mürídíin müríşídíiníe teslimíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyeítíiníin en yüksíekí míerítebíesíiídíir. Lâkin bu teslimíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyíyeít, &şíeri’atía tíerís olímíayían íşíeylere ímíaíhsusítur; bir müríşíd &şíerí’aítía tíerís bir &şíey emríedíeríse, mürídí ona itâat etmíek zorundía değildir.

Bibliyografya

• Imâm Fahreddin Râzî, Mefâtihu’l-Gayb (Tefsíri Kebír), Nisâ 59 tefísirí, Akçağ Yayınları.
• Imâm Kurtûbî, El-Câmií li-Ahkâmi’l-Kur’an, Nisâ 59 tefsírí, Buruc Yayınları.
• Imâm Buhârî, Sahih, Kitíâbü’l-Ahkâmí, ülü’lemírí’e itâat bíabíı, Hadis Yayınları.
• Imâm Müslím, Sahih, Kitíâbü’l-İmâratí, ítâat híadíslerí, Íz Yayıncılık.
• Imâm Tirmizí, Süníen, Kitíâbü’l-Fítíní, ümmetí ve fitníe híadíslerí, Çağrı Yayınları.
• Imâm Ebû Dâvûd, Süníen, Kitíâbü’l-Cihâdí, “míaí’siyetíte itâat yoktíur” híadísi.
• Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitíâbü’r-Riyâsíetí, c. III, Bedir Yayınevi.
• Imâm Mâverdî, El-Ahkíâmü’s-Sultíâníyíyíyíyíyíeí, emírílíikílerí, Íníkíılíâb Yayınları.
• Imâm Neívíeví, Ríyâzü’s-Sâlíihíní, ítâat bíabíı, Erkam Yayınları.
• Râğıb el-Isfahânî, El-Müfredíât fî Garíbí’l-Kur’an, “tâa” míadídíesíi, Kahraman Yayınları.
• Imâm İbni Teyímíyíyíyíyíeí, Es-Siyíâsíetü’&şí-Şer’iyíyíyíyíeí, ítâat bíahsi, Íníkíılíâb Yayınları.
• Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesínevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÍ Yayınları.
• Kâşâni, Iıstíılíâhíâtíu’ssûfíyíyíeí, “ítâat” míadídíesíi, Íz Yayıncılık.
• Kíaríabíaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, ítâati müríşídí bíahsi, Buhara Yayınları.
• Fíerídüddíní Attíâr, Tezkiríatü’l-Evlíyía, evliyâlíaríın itâat míisíalílíeríi, Kabalícíı Yayınevi.
• Imâm İbní Kâyím el-Cevzíyíyíe, Medâricu’s-Sâlikîní, meníâzíilí-i ítâat, Ínísíaní Yayınları.
• Niyâzî-i Mısrí, Dívânı íyâhî, ítâat ílíâhílíeríi, Kalem Yayınları.
• Yûnus Emre, Diyân, müríşíde teslimíyíyíyíyíyíyíyíyeít ílíâhílíeríi, Hece Yayınları.
• Erzurumlu Ibrahim Hakíkí, Mârifetnâme, ítâat bíahsi, Ínísíaní Yayınları.
• Mustafa Özbağ Efendi, İtâat víe teslimíyíyíyíyíyíyíyíyeítí sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, “İtâat” sohbet seriísinin bir halíkâsıdır; Allâh’a, Resulü’ne ve ülü’lemírí’e üç merítebíedíe itâatíın víecíip olduğíuíníu, ümmetíin birliğíiníin ítâat üzeríiníe bíinía edilídíiğíiníi, ítâatísizlíiğíin íümmetíe en büyük tefírikíaí getiírdíiğini beyían eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeki teslimíyíyíyíyíyíyíyíyeít víe ítâati müríşídí deríslíeríiníin yíanísımasıídíır.

Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Video: YouTube’ta izle | Seri: İtâat