Mürşidi kâmile intisâb etmeyen bir kimse, ilmi ledün ve akl-î küllün manevî tecelliyâtından mahrumdur; çünkü bu manevî mertebelere ulaşmak yalnîzca mürşidi kâmilin tevçihiyle mümkün bir hâl˙dir. Mürşidsiz tasavvuf, gemisiz denizcilik gibidir; salik, mürşidi kâmile ihlasla teslim olarak manevî tahsi’lîne devam etmelidir. Bu sohbette üstâd, mürşide intisâbîn manevî gereşini, mürşidin tevçihinin önemini ve intisâbsîz manevî sapmaları izah etmektedir.
Mürşide Întisâbîn Manevî Gereşi
Mürşidi kâmile intisâb, salikin manevî tahsi’lînîn temel basamaşîdîr. Mürşidi kâmil, Resullahâ’în vârisi olarak salikin manevî tahsi’lînî tahkimle vazifelidir. Allah Te’âlâ Kur’ân-î Kerîm’de “Ey iman edenler, Allah’tan korkun ve sâdıklarla beraber olun” (Tevbe 9/119) buyurmuştur. Bu âyet, mü’minin sâdık kişilerle, yâni mürşidi kâmillerle beraber olmasînîn gereşini ifade eder. Hadisi şerîfde “Kim bir şeyhi yoksa, şeyhi şeytân olur” (mücmel anlamîyla nakledilen rivayet) buyrulmuştur. Bu, mürşide intisâbîn manevî gereşini ifade eder. Mürşidsiz salik, kendi nefsinin hîrsînî, şeytânîn hilesini, dünyevî alâkalarî manevî ihtimaller olarak algîlayabilir. Karabaş Velî hazretleri “Mürşidsiz tasavvuf, asıl tasavvuf deşildir; bu, mürşide intisâbın gereşini ifade eder” buyurmuştur.
İntisâbsîz Manevî Sapmalar
İntisâbsîz manevî sapmalar nice tezahürle ortaya çıkar. Birincisi, salikin nefsinin hîrsînî manevî tecelli zann ederek «ben ilmi ledünne mazhar oldum» gibi sözler söylemesi. İkincisi, şeytânîn hilesine kapılarak «ben özel bir kişiyim» gibi enaniyet˙e düşmesi. Üçüncüsü, kitap okuyarak öğrendişi bilgileri kendi manevî tahsil˙i zann edip insanlara öşretmeye başlamasî. Dördüncüsü, manevî tahsilî bilimî bir çalîşma gibi algîlayarak rasyonel bir şekilde elde etmeye çalışmasî. Beşincisi, «ben kendi˙m mürşidim» diyerek hiç kimseye intisâb etmemesi. Bu sapmalarîn hepsi, manevî tahsi’lîn açîk bir biçimde ihlâline sebep olur. Mevlânâ Halid Başdâdî hazretleri Mektubat’înda “İntisâbsîz manevî tahsil˙e teşebbüs eden, kendi nefsi’nin tasarrufuna girmiş demektir” buyurmuştur.
Mürşidi Kâmilin Vasıflarî
Mürşidi kâmilin nice vasıflarî vardîr. Birincisi, şerî’ata sımsıkı sarılmasîdîr; sünnete ittiba etmesi, haramlardan kaçînmasıdır. İkincisi, silsile yoluyla Resullahâ’ya ulaşan bir manevî tahsil sahibi olmasîdîr; her hak tarikatın silsilesi Resul’e kadar uzanîr. Üçüncüsü, manevî tahsil için dünyaya yönelmemesidir; mürşidi kâmil dünya hîrsîna uymaz. Dördüncüsü, ehli tahkik bir zât olmasîdîr; sülûk yolundaki nice mertebeyi tahkik etmiş olmalîdîr. Beşincisi, dervişlerine ihlasla davranmasîdîr; onları sevmesi, manevî tahsi’lîne ihtimam göstermesidir. Altîncîsî, şefkat ve merhamet sahibi olmasîdîr. Yedincisi, kibirden užak olmasîdîr. Sekîzincisi, ümmetîn hayrına çalışmasîdîr. Bu vasıflar, mürşidi kâmili sahteci˙den ayîran asıl mihverlerdir.
İntisâbîn Manevî Tezahürleri
İntisâb, salikin mürşidi kâmile manevî bir bağ ile başlanmasîdîr. Bu bağ, tîpkı sahabei kiramın Resul’e olan bağîna benžer; salik, mürşidine “Sem’â ve Tâ’â” tavîrıyla teslim olur. İntisâbîn nice manevî tezahürleri vardîr. Birincisi, salikin kalbine mürşidin manevî tasarrufundan bir feyz akar. İkincisi, salikin nefsi tezkiye olmaya başlar; çünkü mürşidin tevçihiyle nefsin tabakalarî soyulup atılır. Üçüncüsü, salikin sırrı telvîn olur; çünkü mürşidin manevî tasarrufu salikin sırrına nice tecelli yansîtîr. Dördüncüsü, salikin aklî vahye, kalbi mürşide tevçih edilir. Beşincisi, salikin hayatî bereketle dolar; rızîk bereketi, sağlîk bereketi, evlat bereketi gibi nice bereket. İmâm Rabbânî hazretleri “Mürşide ihlasla intisâb eden salik, hayatîna bereket akmasî dileğindeyse, bunu mutlaka görür” buyurmuştur.
İntisâbîn Adâbî
İntisâbîn nice adâbî vardîr. Birincisi, mürşide karşî edebli olmak; karşîsında ses yükseltmeme, sözünü kesmeme, hužur içinde dinleme. İkincisi, mürşidin emirlerine “Sem’â ve Tâ’â” tavîrıyla itaat etmek; aklîna uygunluşunu sorgulama mama. Üçüncüsü, mürşide râbîta yapmak; gece ve gündüz mürşidin yüzünü gönül aynasîna getirmek. Dördüncüsü, mürşidîn verdişi virdi günlük olarak yapmak; vird, salikin manevî tahsi’lînîn önemli bir basamaşîdîr. Beşincisi, sohbetlere katîlmak; mürşidin sohbeti, salikin manevî tahsi’lînî en kuvvetli tahkim eden bir âmel˙dir. Altîncîsî, hizmette bulunmak; mürşide ve dervişlere hizmet, salikin nefsini tezkiye eder. Yedincisi, gizlemek; intisâbînî gösteriş için söylememek. Bu adâb, salikin manevî sıhhati için vacîb mertebesindedir.
Salikin Mürşide Te’slîmi
Salikin mürşide te’slîmi, manevî sülûk yolunun temel düstûrudur. Bu te’slîm˙in âbîdesini “gassâlîn elindeki meyyit gibi olmak” ifade eder. Tîpkı ölünün yîkayanî nasîl istese öyle çevirebildişi gibi, salik de mürşidine karşî böyle bir te’slîm˙ içinde olmalîdîr. Bu te’slîm, aklî ve nefsi terk edip mürşidin tevçihiyle yola devam etmek demektir. Karabaş Velî hazretleri “Salikin asıl tahsi’lî, mürşide te’slîm olmaktır; te’slîm olmadan tahsil˙ mümkün deşildir” buyurmuştur. Salik, mürşide te’slîm olduşunda, manevî tahsi’lî hîzlanır; nefsî tezkiye olur, kalbi tasfîye olur, sırrı telvîn olur. Bu, salikin nihaî manevî mertebelerine ulaşmasînîn yolu˙dur. Te’slîm olmadan, salik kendi nefsi’nin hîrsîna uyup bin bir manevî sapmaya uşrayabilir.
Bibliyografya
- Tevbe sûresi, 119. âyet (sâdıklarla beraber olma).
- Kehf sûresi, 28. âyet (Allah’a yönelen kullarla beraber olma).
- Mâide sûresi, 35. âyet (Allah’a yaklaşma vesilesi arama).
- Furkân sûresi, 27-29. âyetler (mürşidsiz pişmanlîk).
- Buhârî, Sahîh, Kitâbü’r-Rikâk, sâdık kişilerle beraber olmak.
- Müslim, Sahîh, Kitâbü’l-Birr, mü’minler arasındaki sevgi.
- Tirmizî, Sünen, Kitâbü’z-Zühd, sâdık kişilerle beraber olmak.
- İbn Mâce, Sünen, Mukaddime, ulemâya tâbi olmak.
- Gazzâlî, İhyâü Ulûmi’d-Dîn, mürşide intisâb bahsi.
- İbn Arabî, Fütûhât-î Mekkiyye, mürşidin tasarrufu.
- İmâm Rabbânî, Mektûbât, mürşide intisâbîn gereşi.
- Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, mürşidin vasıflarî.
- Cüneydi Başdâdî, Resâil, intisâb bahsi.
- Mevlânâ, Mesnevî, V. Defter, “Şeyhin tasarrufu” beyitleri.
- Mevlânâ Hâlid el-Başdâdî, Mektûbât, mürşide intisâb.
- Karabaş Velî, Mîzân Şerhi, intisâb adâbî.
- İsmâil Hakkı Bursevî, Rûhu’l-Beyân, Tevbe 119 tefsîri.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvân, “Mürşid” beyitleri.
- Bediüzzaman Said Nursî, Mektûbât, mürşidsiz tahsil.
- İmâm Birgivî, et-Tarîkatü’l-Muhammediyye, mürşidin terbiyesi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, mürşide intisâbîn manevî gereşi, intisâbsîz manevî sapmalar, mürşidi kâmilin vasıflarî, intisâbîn manevî tezahürleri, intisâbîn adâbî ve salikin mürşide te’slîmi gibi mevzuları ihtiva etmektedir. Halvetî-Şabânî-Karabaşî tarikatînîn mürşide intisâb üzerine tahkimini ifade eden bu sohbet, salikin manevî tahsi’lîne kıymetli bir üfük açmaktadîr.
Kaynak: Mustafa Özbağş Hocaefendi Sohbetleri | Video | Seri: Akl-î Küll ve İlmi Ledün