Varlığın Hakikati: “Âlem Bir Hayalden İbarettir” ve “Allah Eşittir, Ne?” Sorusu

Bu sohbette Mustafa Özbağ Efendi, Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin varlık felsefesinden hareketle “gerçek denen şey aslında hayalden ibarettir” tezini açar. Farklı inanç sistemlerinin — İslâm, Budizm, Hinduizm, ateizm, masonik felsefe — perdenin arkasındaki hakikati nasıl tarif ettiğini karşılaştırır. Sohbetin zirvesinde “Allah eşittir, ne?” sorusunu sorar ve bu sorunun cevabının kişinin bilme noktasını — marifet derecesini — göstereceğini ortaya koyar.

Gerçek Hakkında

1. İbn Arabî: “Gerçek Denen Şey Hayalden İbarettir”

İbnü’l-Arabî’ye göre, uyumakta olup eşyayı rüyasında gören bir kimse için o eşya ne ise, bu hissî âlemde de varlık o nispette “gerçek”tir. Âlem bir vehimden — hayalden — ibarettir; onun kendi başına buyruk, müstakil bir gerçekliği yoktur. Sen bu âlemi kendi kendine var zannettin; hâlbuki hiç de öyle değildir.

Bu görüş, materyalist felsefenin “âlem kendi kendine oluştu” iddiasının tam karşısında durur. Materyalizm yaratıcıyı reddeder; İbn Arabî ise varlığın kendisinin bile bir hayal olduğunu, gerçek varlığın yalnızca Hakk’a ait olduğunu söyler. Perdenin arkasındaki hakikat — gerçekliğin kaynağı — yalnızca O’dur.

2. Perdenin Arkasındaki Hakikat — Farklı İnanç Sistemleri

Herkesin “perdenin arkasındaki gerçek” dediği şey farklıdır: Müslümanlar Allah der, Budistler Buda’yı bu hakikate ulaştıran bir yol görür, Hinduistler son noktada gerçeği bulacağına inanır, Yunan felsefeciler Artemis veya bereket tanrıçası der, ateistler tabiata atfeder, materyalist-kapitalistler kendi aklını ilah edinir, masonik felsefe ise Tanrı’yı ve kitapları kendi kafasına göre dizayn eder.

Efendi Hazretleri her birinin “gerçekliğe oturtturduğu güç”ü sıraladıktan sonra sırayı Müslümanlara getirir: “Evet, biz de ‘perdenin arkasındaki gerçek Allah’tır’ diyoruz. Ama nasıl bir Allah? Herkesin Allah inancı farklı. Tek bir Allah inancımız kalmadı.” Bu soru, İslâm dünyasının kendi içindeki çoğulculuğunu da sorgular.

3. Tefekkür — Perdenin Arkasındaki Gücü Görmek

Bir ağaç üzerinde tefekkür: 50 yıllık, 500 yıllık, 1000 yıllık çınar — yapraklarını döküyor, yeşeriyor, büyüyor. “Bunu dizayn eden, perdenin arkasında bir güç var, bir gerçek var.” Ateist felsefe “tabiat kendi kendisine yapıyor” der; ama tabiata da idare eden bir gücün olduğunu kabul etmez.

4. “Allah Eşittir, Ne?” — Bilme Noktamız Nerede?

Sohbetin zirvesi bu sorudur: “Allah eşittir, ne? Ne kadardır? Nereye kadardır?” Bu sorunun cevabı, kişinin Allah’ı bilme noktasında nerede olduğunu gösterir. Eğer Allah senin için sadece namaz kılınan, oruç tutulan, haramları yasaklayan bir Rab ise — bu da bir tanımdır ama sınırlıdır.

“Nefsini bilen Rabbini bilir. Rabbini bilen eşyanın hakikatini bilir. Eşyanın hakikatini bilen Rabbini bilir.” Bu döngüsel bilgi, marifetullahın temelini oluşturur. Sen nefsini bilmediysen Rabbini de bilemedin; eşyanın hakikatini bilmediysen Rabbini de bilemedin. “Allah eşittir, ne?” sorusu, bu bilme yolculuğunun başlangıç noktasıdır.

Kaynakça

Âyet-i Kerîmeler

• Âl-i İmrân 3/191 — “Onlar ayakta, otururken ve yanları üzerine yatarken Allah’ı anarlar; göklerin ve yerin yaratılışını tefekkür ederler.” Tefekkürün farz oluşu.
• Muhammed 47/24 — “Onlar Kur’ân’ı tefekkür etmezler mi, yoksa kalpleri üzerinde kilitler mi var?”

Hadîs-i Şerîfler

• “Nefsini bilen Rabbini bilir.” — (Men arafe nefsehû fekad arafe Rabbehû) Marifetullahın temel ilkesi.
• “Bir saat tefekkür, bir yıllık (nafile) ibadetten hayırlıdır.” — Tefekkürün fazileti.

Tasavvufî Kaynaklar

• Muhyiddîn İbnü’l-Arabî — “Gerçek denen şey hayalden ibarettir. Âlem bir vehimden ibarettir; onun kendi başına müstakil bir gerçekliği yoktur.” Vahdet-i vücûd perspektifinden varlık anlayışı.
• İbn Arabî, Fusûsü’l-Hikem / Fütûhât-ı Mekkiyye — Hissî âlemdeki eşyanın rüyadaki eşya gibi oluşu; gerçek varlığın yalnızca Hakk’a ait oluşu.
• Mevlânâ, Mesnevî — “Allah eşittir, ne?” sorusunun tasavvufî derinliği; marifetullahın dereceleri.

Sohbetin Özü

• İbn Arabî’ye göre “gerçek denen şey hayalden ibarettir”; âlemin müstakil varlığı yoktur.
• Perdenin arkasındaki hakikat herkes için farklıdır: Allah, Buda, tabiat, akıl, tanrılar…
• Materyalizm yaratıcıyı reddeder; İbn Arabî ise varlığın kendisinin hayal olduğunu söyler.
• Müslümanların bile “nasıl bir Allah?” sorusuna verdikleri cevap birbirinden farklıdır.
• Bir ağaç üzerinde tefekkür, perdenin arkasındaki gücü — hakikati — gösterir.
• “Allah eşittir, ne?” sorusu, kişinin bilme noktasını — marifet derecesini — gösterir.
• “Nefsini bilen Rabbini bilir; Rabbini bilen eşyanın hakikatini bilir.”
• Sohbet bu soru işaretiyle bırakılır — cevabı herkes kendi içinde aramalıdır.

Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız.

İlgili Sözlük Terimleri: Nefs, Vahdet. → Tasavvuf Sözlüğü’nün tamamı