İnsân-í kâmilin kalbine gelen ilim, Ílâhî bir feyz olmasí sebebiyle şeytânín, nefsin ve kâfir cinnî’nin müdâhalesinden masûndür; bu manevî korunma, Íhsân mertebesinde tâlibin manevî tahsi’lînín nihaî alâmetlerindendir. Ne var ki bu mertebeye ulaşmamíş salikin kalbine gelen her türlü ilham, hâtıra ve sezgi bu üç müdâhale ile bulaník olabilir; bu sebepten salikin ilhamí mürşide arz etmesi ve onun süzgecinden geçirmesi vacîb mertebesindedir.

İnsân-í Kâmilin Kalbine Gelen Ílim

İnsân-í kâmil, manevî sülûk yolunda en yüksek mertebeye ulaşmíş ve Allah’ín cemâline mazhar olmuş bir zâtın unvanıdır. Bu zâtın kalbi tasfîye olmuş, sırrı telvîn olmuş, ruhu tahkim olmuştur. Allah Te’âlâ böyle bir zâtın kalbine ilim ve hikmet ihsân eder; bu ilim, Ílâhî feyz olmasí sebebiyle şeytânín vesvesesinden, nefsin hírsíndan ve kâfir cinninin tasallutundan korunur. İmâm Rabbânî hazretleri Mektubat’índa “Sülûku temamlamíş bir zâtın kalbine gelen ilim, şeytânín müdâhalesinden masûndur” buyurmuştur. Bu, tâlibin nihaî bir mertebede ulaşabileceşi bir manevî korunmadır. İnsân-í kâmilin söyledişi her sözden, davranışlaríndan, kararlaríndan istifade etmek, dervişler için nice manevî tahsil getirir.

Şeytânín Kalbe Müdâhalesi

Şeytân, insanín en büyük düşmanídír ve kalbe vesvese ile müdâhale eder. Allah Te’âlâ Kur’ân-í Kerîm’de “Şeytânín vesvesesinden Allah’a sığın” (Mü’minûn 23/97-98) buyurmuştur. Şeytân, salikin kalbine ilham şeklinde, hâtıra şeklinde, sezgi şeklinde müdâhale eder; salikin nefsinin hírsína uygun şeyleri “bu Hakk’tan bir ilhamdır” diye süsleyip kalbe yansítír. Salik, bu müdâhaleyi tanímakta zorlanabilir. Bu sebepten ilhamí mürşide arz etmek vacîbdir. Mürşidi kâmil, ilhamí süzgecinden geçirir; eşer şerî’ata uygunsa kabul eder, uygun deşilse reddeder. Hadisi şerîfde “Şeytân, Âdem oşulunun damarlarínda kan gibi gezer” buyrulmuştur (Buhârî, Í’tikâf 11; Müslim, Selâm 23). Bu, şeytânín insanín her zerresine ne kadar yakín olduşunu ifade eder. Salik, şeytânín müdâhalesinden korunmak için her vakit Allah’a sığınır.

Nefsin Kalbe Müdâhalesi

Nefs, salikin içindeki en bilinen düşmandır ve kalbe ilham şeklinde müdâhale eder. Allah Te’âlâ Kur’ân-í Kerîm’de “Nefs, kötülüşü emredici˙dir; ancak Rabbimin merhamet ettişi nefisler müstesna” (Yûsuf 12/53) buyurmuştur. Nefs, salikin hírsína uygun şeyleri “bu kalbime gelen bir ilhamdır, böyle yapmalíyím” diye salikin kalbine yansítír. Salikin uyaník olmazsa, nefsin tasarrufu altına girip yanlış kararlar verebilir. Bu sebepten salikin nefs muhâsebesi yapmasí, kalbine gelen her ilhamí mürşide arz etmesi gerekir. Hadisi şerîfde “Aklílí kişi, nefsini hesaba çeken ve ölümden sonrasí için hazírlík yapandír” buyrulmuştur (Tirmizî, Kíyâmet 25). Salik, nefsini hesaba çeker ve nefsînín müdâhalesinden korunmak için zikir, namaz, oruç, sohbet, hizmet ve râbíta gibi manevî âmeli sâlihîleri sıkı tutar.

Kâfir Cinnînin Müdâhalesi

Cinnî, şeytân ile birlikte salikin kalbine müdâhale edebilen bir manevî düşmandır. Cinnî, şeytânín bir kavmi olup, mü’min cinnî olduşu gibi kâfir cinnî de vardír. Kâfir cinnî, salikin manevî tahsi’lîne engel olmaya çalışır, kalbine vesvese atar, gece rüyalarína hücum eder. Allah Te’âlâ Kur’ân-í Kerîm’de “Cin sûresinde” cinnî hakkínda nice bilgi vermiştir; o sûre cinnî’nin de mü’min ve kâfir olarak ayrıldığını ifade eder. Salik, kâfir cinnîden korunmak için Felâk ve Nâs sûrelerini, Âyetü’l-Kürsî’yi okur; müerşidine sığínarak râbíta yapar. Mürşidi kâmil, sairin kalbine kâfir cinnîden gelen müdâhaleyi taníma kuvveti vardír. Karabaş Velî hazretleri “Salik, hatimî bir şekilde her gece Müavvizeteyni okumalídír; bu, kâfir cinnîden korunmanín en kuvvetli yoludur” buyurmuştur.

Mürşide Ílhamí Arz Etmek

Salikin kalbine gelen ilhamí, hâtırayí, sezgiyi mürşide arz etmesi vacîb mertebesindedir. Çünkü bu üç manevî düşman (şeytân, nefs, kâfir cinnî) salikin kalbine müdâhale ederek ilham şeklinde şeyler atabilir. Salik, bunlarí tanímakta zorlanabilir. Mürşidi kâmil, dervişin kalbine gelen ilhamları süzgecinden geçirir; eşer şerî’ata uygunsa, mürşidin hâlîne uygunsa, manevî sıhhata zarar vermiyorsa kabul eder. Mürşidin tanímasí, salikin kendi tanímasıyla kıyaslanmaz; çünkü mürşidi kâmil bu hâlleri tahkik etmiş bir zâtdır. Ímâm Rabbânî hazretleri Mektubat’índa “Salikin ilhamí, mürşide arz edilmeden kabul edilmez” buyurmuştur. Bu, manevî sıhhati için vacîb bir düstürdur. Salik, ilhamí arz ettişinde, mürşidin reddi veya kabulü ile yola devam eder; bu, salikin manevî sıhhatini korur.

İnsân-í Kâmil Mertebesinin Alâmetleri

İnsân-í kâmil mertebesinin nice alâmetleri vardír. Birincisi, bu zâtın söylediği her sözün şerî’ata uygun olmasıdır. İkincisi, davranışlarínín hep Rízayí Ílâhîye yönelik olmasıdır. Üçüncüsü, sünnete sımsıkı sarılmasıdır. Dördüncüsü, kibirden, hasedten, riyâdan tamamen užak olmasıdır. Beşincisi, dervişleriyle muhítindekilere şefkat ve merhametle muamele etmesidir. Altíncísí, Ílâhî ilim ve hikmet ile davranmasıdır. Yedincisi, kalbinde Allah’tan başka bir şey kalmamasıdır. Sekîzincisi, dervişlerin manevî tahsi’lîne nice tahkim getirmesidir. Bu alâmetler, ehli tasavvuf tarafíndan tahkik edilmiştir. Karabaş Velî hazretleri “Mîzân”índa her bir alâmetin tahkikini yapmíştır. Salik, bir zâtín insân-í kâmil olup olmadíşíní bu alâmetlerle anlayíp ona intisâb eder.

Bibliyografya

• Mü’minûn sûresi, 97-98. âyetler (şeytânín vesvesesinden sığınma).
• Yûsuf sûresi, 53. âyet (nefsin kötülüşü emredici˙dir).
• Cin sûresi, 1-15. âyetler (cinnîlerin durumu).
• Felâk ve Nâs sûreleri (kâfir cinnîden sığınma).
• Buhârî, Sahîh, Kitâbü’l-İ’tikâf 11, şeytânín damarda gezmesi.
• Müslim, Sahîh, Kitâbü’s-Selâm 23, şeytânín hilesi.
• Tirmizî, Sünen, Kitâbü’s-Sıfât 25, akıllı kişi tanímı.
• Gazzâlî, İhyâü Ulûmi’d-Dîn, Kitâbü Acâibi’l-Kalb.
• İbn Arabî, Fütûhât-í Mekkiyye, insân-í kâmil bahsi.
• İbn Arabî, Fusûsu’l-Hikem, insân-í kâmil tahkimi.
• İmâm Rabbânî, Mektûbât, ilham ve mürşidin tasarrufu.
• Sühreverdî, Avârifü’l-Maârif, müridin ilhamí.
• Cüneydi Başdâdî, Resâil, kalbin tasfîyesi.
• Mevlânâ, Mesnevî, V. Defter, “Dervişin kalbi” beyitleri.
• Mevlânâ Hâlid el-Başdâdî, Mektûbât, mürşidin tasarrufu.
• Karabaş Velî, Mîzân Şerhi, insân-í kâmil bahsi.
• Niyâzî-i Mısrî, Dîvân, “İnsân-í kâmil” beyitleri.
• İsmâil Hakkı Bursevî, Rûhu’l-Beyân, Mü’minûn 97 tefsîri.
• Abdülkerim Cîlî, el-İnsânü’l-Kâmil, insân-í kâmil tahkimi.
• Ahmed Avni Konuk, Fusûsü’l-Hikem Şerhi, insân-í kâmil bahsi.

Sohbetin Tasnîfi

Bu sohbet, insân-í kâmilin kalbine gelen ilim, şeytânín kalbe müdâhalesi, nefsin kalbe müdâhalesi, kâfir cinnînin müdâhalesi, mürşide ilhamí arz etmek ve insân-í kâmil mertebesinin alâmetleri gibi mevzuları ihtiva etmektedir. Halvetî-Şabânî-Karabaşî tarikatínín insân-í kâmil tahkimini izah eden bu sohbet, salikin manevî sıhhatini koruma mevzuunda kıymetli bir kaynaktır.

Kaynak: Mustafa Özbaş Hocaefendi Sohbetleri | Video | Seri: İnsân-í Kâmil ve Manevî Sıhhat