İki Türlü Âşık Olur — Birinde Cemâl Sıfatı, Birinde Celâl Sıfatı Tecellî Eder
Mürşidler ikiye ayrılır: Bir kısmı hiç müdâhale etmez, zikrullâha kendisini bırakır. Bir kısmı ise esmâdan esmâya geçmek ister, esmâ değiştirir. Burada iki türlü mürşid olur; iki türlü âşık olur. Birinde Cemâl sıfatı tecellî eder; diğerinde Celâl sıfatı tecellî eder. Bu iki tecellî, mürîdin yolculuğunun yapısını belirler.
Cemâl ve Celâl — Allâh’ın İki Sıfatı
Cemâl ve Celâl, Allâh’ın iki ana sıfatı kategorisidir. Cemâl — güzellik, lutuf, rahmet, sevgi. Celâl — heybet, azamet, kahır, korku. Esmâü’l-Hüsnâ bu iki kategori altında toplanır. er-Rahmân, er-Rahîm, el-Vedûd, el-Kerîm — Cemâl isimleri. el-Kahhâr, el-Cebbâr, el-Mütekebbir, el-Muntakım — Celâl isimleri. Allâh her iki sıfata da sâhiptir; ama bâzı kullarda Cemâl daha çok tecellî eder, bâzılarında Celâl.
Cemâl Âşığı — Lutfun Tecellîsi
Cemâl âşığı, Allâh’ın lutfunu yaşar. Onun yolu sevgi yoludur; rahmet yoludur. Hayâtında daha çok sevinç, ferah, mutluluk vardır. Allâh ona daha çok rahmet tecellîsi gösterir. Yûnus Emre, Mevlânâ — bunlar Cemâl âşıklarındandır. Onların eserlerinde sevgi, lutuf, ferah hâkim. «Sevelim, sevilelim» dediği gibi Yûnus, bu hâli yaşıyor.
Celâl Âşığı — Heybetin Tecellîsi
Celâl âşığı, Allâh’ın heybetini yaşar. Onun yolu korku yoludur; ta’zîm yoludur. Hayâtında daha çok ağırlık, ciddiyet, üzüntü vardır. Allâh ona daha çok kahır tecellîsi gösterir. Hallâc-ı Mansûr, Bâyezîd-i Bistâmî — bunlar Celâl âşıklarındandır. Onların eserlerinde heybet, ciddiyet, derin korku hâkim. «Ene’l-Hak» diyen Hallâc, bu hâli yaşıyor.
Her İki Tecellî de Hak — Aynı Allâh
Her iki tecellî de haktır; çünkü her ikisi de Allâh’ın sıfatlarındandır. Sâdece Cemâl ehli olanın, Celâl ehlini reddetmesi yanlıştır; sâdece Celâl ehli olanın da Cemâl ehlini reddetmesi yanlıştır. İkisi de Allâh’a yöneliktir; sâdece yolları farklı. Allâh kullarını farklı tecellîlerle çeker; herkesin nasîbi ayrıdır. Hangisi senin için takdîr edildiyse, o senin yolundur.
Mürşid Tipleri — İki Yöntem
Mürşidler de iki tipte olur. Birinci tip: Müdâhale etmeyen mürşid. Mürîdi kendi tabiî yolunda bırakır; sâdece zikir verir; mürîd kendi yoluyla gelişir. İkinci tip: Aktif mürşid. Mürîde esmâdan esmâya geçirir; nefs aşamasından nefs aşamasına götürür; aktif olarak müdâhale eder. Her iki tip de geçerlidir; ve mürîdin yapısına göre seçilir. Bâzı mürîd birinci tip mürşidle olgunlaşır; bâzısı ikinci tipte. Allâh muhâfaza eylesin; herkese uygun mürşid nasîb eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Cemâl, Celâl, Mürşid. → Tasavvuf Sözlüğü