Mustafa Özbağ Efendi bu kısa sohbette Hızır aleyhisselâm hazretlerinin ledün ilmini seyri sülûk yoluyla mı yoksa Cenâbı Hak tarafından doğuştan mı kendisine verildiği suâlini cevâplandırır. Cevâb açıktır: Hızır aleyhisselâm hazretleri bir peygamber olarak bilinmektedir; ve bütün peygamberlerde ilmi ledün doğuştan mevcûttur. Bu sebeple Hızır aleyhisselâm hazretlerinin seyri sülûka muhtaç olduğunu söylemek doğru değildir; onun ilmi Cenâbı Hakk'ın doğrudan ihsân ettiği bir lütuftur. Sohbet aynı zamanda peygamberlerin ilmi ile evliyâullâhın ilminin farklı tabakalarda olduğunu ortaya koyar.
Hızır Aleyhisselâm Bir Peygamberdir
Mustafa Özbağ Efendi sohbete temel hükmü kat'î olarak ortaya koyarak başlar: Hızır aleyhisselâm hazretlerini biz bir peygamber olarak biliriz. Bu hüküm tasavvuf ehlinin büyük ekseriyetinin tercîh ettiği görüştür; ve İmâm Nevevî, İbn Hacer el-Askalânî, ve diğer büyük muhakkikler de aynı görüşü savunmuşlardır. Cenâbı Hak âyeti kerîmede Hz. Mûsâ aleyhisselâm ile karşılaştığı zâtın husûsiyetlerini tafsîl etmektedir: «Derken kullarımızdan bir kul buldular ki ona katımızdan bir rahmet vermiş, kendisine bir ilim öğretmiştik» (Kehf 18/65). Bu âyeti kerîmedeki «katımızdan bir rahmet» ve «ilim öğretmek» ifâdeleri Hızır aleyhisselâm hazretlerinin ilminin Cenâbı Hak tarafından doğrudan verilmiş olduğunu ortaya koyar.
Bütün Peygamberlerde İlmi Ledün Doğuştandır
Mustafa Özbağ Efendi sohbette muazzam bir kâideyi vurgular: bütün peygamberlerde ilmi ledün doğuştan mevcûttur. Bu sebeple peygamberlerin manevî ilimleri tahsîl edilen değil, ihsân olunan bir ilimdir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Onlara hidâyet eden imâmlar kıldık; emrimizle hidâyet ediyorlardı» (Enbiyâ 21/73) buyurmuştur. Peygamberler ümmetlerin önderleri olarak Cenâbı Hakk'ın doğrudan tâlîmiyle vazîfelendirilirler. Hz. Yûnus aleyhisselâm balığın karnında, Hz. Mûsâ aleyhisselâm Tûri Sînâ'da, Hz. Îsâ aleyhisselâm beşikten itibâren ilâhî ilim ile rızıklanmışlardır. Hızır aleyhisselâm hazretlerinin ledün ilmi de bu silsilenin bir halkasıdır; tahsîl ile değil, doğuştan ihsândır.
Peygamberlerin İlmi ile Evliyânın İlmi Farklıdır
Mustafa Özbağ Efendi peygamberlerin ilmi ile evliyâullâhın ilminin farklı tabakalarda olduğunu da net olarak ortaya koyar: peygamberler ilim sâhibi olarak doğarlar; evliyâullâh ise seyri sülûk yoluyla ilim sâhibi olur. Bu fark dînin temel tasavvurlarındandır. Resûli Ekrem efendimiz hadîsi şerîfte «Ulemâ peygamberlerin vârisleridir» (Ebû Dâvûd, İlim 1; Tirmizî, İlim 19) buyurmuştur. Vâris, asıl mîrâs sâhibi değildir; lâkin asıl mîrâs sâhibinin mîrâsından nasîb alandır. Evliyâullâh peygamberlerin ilmî ve manevî mîrâsından nasîb alır; lâkin peygamberlerin makâmına aslâ yetişemez. Bu kâide hem akâid, hem de tasavvuf ilminin temel düstûrudur.
Seyri Sülûk Evliyâullâhın Yoludur
Mustafa Özbağ Efendi sohbetin sonunda seyri sülûkun evliyâullâha mahsûs bir manevî yol olduğunu îzâh eder. Bir kimse mürşidi kâmilden ders aldığında onun seyri sülûku başlar; ve bu sülûk neticesinde Cenâbı Hakk'a yakınlık derecesi tahsîl edilir. Lâkin bu sülûk peygamberlik makâmının tahsîli için değildir; çünki peygamberlik kesb edilen bir makâm değil, ihsân olunan bir vazîfedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Allâh elçilerini kimlerden seçeceğini en iyi bilendir» (En'âm 6/124) buyurmuştur. Hızır aleyhisselâm hazretlerinin ilmi peygamberlik ihsânının bir tezâhürüdür; ve bu sebeple onun seyri sülûk yapması diye bir mes'ele yoktur. Onun manevî hâli Cenâbı Hak tarafından bizzât tâyin edilmiş bir hâldir.
İlim Sâhibinin Tevâzû'u
Mustafa Özbağ Efendi peygamberlerin ve evliyâullâhın temel sıfatının tevâzû' olduğunu hatırlatır. Hz. Mûsâ aleyhisselâm en büyük peygamberlerden biri olmasına rağmen, Hızır aleyhisselâm hazretlerinin yanına ilim öğrenmek için varmıştır; ve «Sana öğretilen ilimden bana da öğretmen için sana tâbi olabilir miyim?» (Kehf 18/66) demiştir. Bu hâdise ilim sâhibinin daha çok ilim öğrenmek için her zaman talebe olabileceğini ortaya koyar. Mü'mîn ilmi ledün ehline yetişmek için seyri sülûka girer; lâkin onun bu yolda elde edeceği ilim peygamberlerin ilmiyle aslâ kıyaslanmaz. Bu hâl mü'minin manevî tevâzû'unu da ortaya koyar.
Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye Yolunun Edebi
Mustafa Özbağ Efendi sohbetin manevî hülâsasını Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun edebi ile bağlar: bu yolda mürşidi kâmile bağlanan derviş seyri sülûka girer; lâkin bu sülûk neticesinde tahsîl edeceği ilim, peygamberlerin ilminin bir gölgesi mâhiyetindedir. Cenâbı Hak âyeti kerîmede «Allâh kullarından dilediğine ilmi ledün öğretir» (Kehf 18/65) buyurmuştur. Bu ilim Cenâbı Hakk'ın husûsî bir lütfudur; ve bu lütfu ihsân olunan kimse buna karşı tevâzû'ile mukâbele eder. Mü'mîn ilmi ledün'ün peygamberlere mahsûs husûsî bir tabakası olduğunu, evliyâullâhın bu tabakanın gölgesinde nasîblenebileceğini, ve seyri sülûkun da bu nasîblenmenin manevî yolu olduğunu kavramakla mükelleftir.
- Kur'ânı Kerîm: Kehf 18/65-82; Enbiyâ 21/73; En'âm 6/124; Bakara 2/269; Nisâ 4/113.
- Sahîhi Buhârî, Kitâbü'l-İlim.
- Sahîhi Müslim, Kitâbü'l-Fadâ'il.
- Süneni Ebû Dâvûd, Kitâbü'l-İlim 1, vâris hadîsi.
- Süneni Tirmizî, Kitâbü'l-İlim 19.
- Süneni Nesâî, Kitâbü'l-İlim.
- Süneni İbn Mâce, Kitâbü'l-Mukaddime.
- İmâm Nevevî, Şerhu Sahîhi Müslim.
- İbn Hacer el-Askalânî, Fethu'l-Bârî.
- İmâm Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb.
- İmâm Kurtubî, el-Câmi'u li-Ahkâmi'l-Kur'ân.
- İbn Kesîr, Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm.
- İmâm Gazzâlî, İhyâ-u Ulûmi'd-Dîn, ilim bahsi.
- İmâm Sühreverdî, Avârifü'l-Ma'ârif.
- İbn Kayyim el-Cevziyye, Medâricü's-Sâlikîn.
- İmâm Kuşeyrî, Risâle.
- İbn Acîbe el-Hasenî, Mi'râcü't-Teşevvüf.
- Mustafa Özbağ Efendi, Şerhi Virdi Settâr.
- Aziz Mahmûd Hüdâyî, Câmi'u'l-Fadâ'il.
- Mustafâ Özbağ Efendi, Sohbet Serileri, Seyri Sülûk Sohbetleri.
Sohbetin Tasnîfi: Bu kısa sohbet Hızır aleyhisselâm hazretlerinin bir peygamber olduğunu, bütün peygamberlerde ilmi ledünün doğuştan mevcûd olduğunu, peygamberlerin ilmi ile evliyâullâhın ilminin farklı tabakalarda olmasını, seyri sülûkun evliyâullâhın yolu olduğunu, ilim sâhibinin tevâzû'unu, ve Halvetiyye-Şâbâniyye-Karabâşiyye yolunun bu husûstaki edebini tafsîl etmektedir.
Kaynak: mustafaozbag.com | Video: YouTube | Seri: Seyri Sülûk Sohbetleri