Cömertlik Cenâbı Hakk’ın Sıfatıdır — Cimrilik İse İnsan Nefsinin Sıfatıdır
Cömertlik Cenâbı Hakk’ın sıfatıdır; cimrilik ise insan nefsinin sıfatıdır. Allâh sonsuz cömerttir; «el-Vehhâb» (çok bağışlayan), «el-Kerîm» (çok ikrâm eden), «el-Rezzâk» (çok rızıklandıran) — bunlar Allâh’ın isimleridir. Mü’min cömert olunca Allâh’a yaklaşır; cimri olunca nefsine yenilir. Bu tasavvufî bir ayrımdır. Cömertlik — ilâhî bir sıfatın yansıması; cimrilik — beşerî bir kusurun ifâdesi.
İlâhî Sıfatların İnsanda Yansıması
İlâhî sıfatlar insanda yansır. Allâh «er-Rahmân» — mü’minde merhamet olur. Allâh «el-Hâlim» — mü’minde tahammül olur. Allâh «el-Kerîm» — mü’minde cömertlik olur. Hz. Peygamber «Allâh’ın ahlâkıyla ahlâklanın» buyurmuştu. Bu yansımalar tasavvufun ana hedefi.
Cimrilik — Nefsin Karanlık Yüzü
Cimrilik nefsin karanlık yüzüdür. Nefs «benim», «bana yetmez», «verirsem azalır» der. Bu düşünceler şeytân kışkırtmasıdır. «Şeytân sizi fakirlikle korkutur ve size kötülüğü emreder» (Bakara 268). Cimri kişi şeytâna teslim olmuştur; korkuya yenilmiştir.
Allâh’ın Vâdi — Cömerte
Allâh’ın vâdi cömerte yöneliktir. «Allâh yolunda harcadıklarınızın yerini doldurur; O, rızık verenlerin en hayırlısıdır» (Sebe’ 39). Mü’min verdiğinde — Allâh karşılığında daha çoğunu verir. Bu vâd bin yıldır tahakkuk ediyor; cömertler hep bereket görür; cimriler hep darlık çeker.
Cömertlik — Sâdece Mal Değil
Cömertlik sâdece mal değildir. Vakit cömertliği — sâhibi olmayan kişiye zaman ayırmak. İlim cömertliği — bildiğini paylaşmak. Sevgi cömertliği — kucak açmak. Tebessüm cömertliği — Hz. Peygamber «Tebessüm de sadakadır» buyurmuştu. Mü’min her cömertlik türünde gelişmelidir.
Cömerte Yakın — Cennet
Cömert insan cennete yakındır. Hz. Peygamber «Cömert Allâh’a yakın, cennete yakın, insanlara yakın, cehennemden uzak; cimri tersine» buyurmuştu. Cömertlik dört kazanç sağlar; cimrilik dört kayıp. Mü’min bu hesabı bilmeli; tercîhini doğru yapmalı.
Hz. Ebû Bekr’in Cömertliği
Hz. Ebû Bekr’in cömertliği örnektir. Tebük gazvesinde bütün malını verdi. «Geriye ne bıraktın âilen için?» dediler. «Allâh ve Resûlü’nü bıraktım» dedi. Bu sahih cömertlik. Allâh’a güven, dünyaya bağlanmama. Mü’min bu yüksek modeli örnek almalı.
Cimriliğin Tedâvisi
Cimriliğin tedâvisi — bilinçli verme alıştırmasıdır. Önce küçük şeyler ver — her gün bir sadaka. Sonra düzenli zekât hesaplaması. Sonra Allâh yolunda büyük yatırımlar. Bu süreçte nefs alışır; cömertlik tabiat olur. Sabır gerek; bir gece içinde değişmez.
Niyâz — Cömert Mü’min Olmak
Niyâz: «Yâ Rab, beni Senin cömertlik sıfatını yansıtan bir mü’min eyle. Nefsimin cimrilik sıfatından beni koru. Malda, vakitte, ilimde, sevgide, tebessümde cömert olma tevfîkini ver. Hz. Ebû Bekr’in ‘Allâh ve Resûlü’nü bıraktım’ tavrını bende sâbit kıl. Sebe’ 39’un vâdini yaşamamı nasîb et.» Allâh muhâfaza eylesin; bizi cömert mü’minler eylesin.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi — Sohbet Kaydı. Tasavvuf hakkında daha fazla bilgi. İlgili Sözlük Terimleri: Cömertlik, Cimrilik, Sıfat. → Tasavvuf Sözlüğü