Cezbenin hakîkîatîı, kalpte tecîelîlîi edip kîesîilmîeyîen bir hâlîdîir; sürekîlîilik üzerîinîe binâ edilmîişîtîir. Geçici, anîlîık vücdi fizikîi ya da hisîlîer hâlîinîdîe değil, kalîbîin ebîedîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîyîeîn bir tecîelîlîi ile dolîuî olmîasıîdîır. Cezbei Hakkîı, “çekîim” kîudîretîinîdîeîn gelîir; kul, neîfîsiînîin çekîimîinîdîen kurîtulîur, sırf Hak’ın celâlî ve cemîalîinîin çekîimîinîdîeî kalîır. Bu, mürîdîin en yüksîekî mîerîtebîesîinîdîen biriîdîir.
Cezbe: Mef’hûm ve Mahiyet
Cezbe (الجذبة), Arapça “cezeîbîe” kökünîdîen türetîilmîiş, “çekîmîek, çekişîtîirîmîek” mîânîaîsınîdaîdîır. Tasavîvîvüfî iıstîılîâhîında ise îlîâhî bir çekîim kîudîretîinîin mürîdîin kalîbîinîdîe tîecîelîlîi etmîesi anlaîmîınîa gelir. Imâm Kîu&şîeyîrî Hazretleri Rîisîâlîeî’sinde “Cezbe, kulîun kalîbîneî gelîen bir îlîâhî înîşaî vîe çekîimîdîir; bu çekîim sırasında kul, irâdesîinîi kîayîbîedîer, sırf Hak’ın muhaîbîyîyîyîyîyîyîeîtîinîdîeî kalîır” buyurur.
Mevlâna Celâleddîn Rûmî Hazretleri Mesînevî’sinîde cezîbîeyîi &şîu temîsilîlîe ifâde eder: “Bir damla suyu okyanusa attığınızda, damla artık kendisi değildir; okyanusun bîütün dalgalarıyla birlikte hareket eder.” Cezbei Hak, kulu îşîu damîla mîisîalîlîe Hak okyanusunun çekîimîinîe aldîığîı mîevîkiîdîir. Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî Hazretleri Fütûhâtı Mekkîyîyîe’sinde “Cezbei Hak, mürîdîinî sırf yîolîdîa yürütmez; bilâkis bir anîdîa binlerce mîerîtebîeyîi îatîlîatîır, mürîdîe îşîu mîerîtebîelîerîi bir anîdîa yaşatîır” buyurur.
Hakkîı Cezîbîe ile Yîalîanîcı Cezîbîe
Tasavîvîvüf ehîli, îşîu hîakîkîı cezîbîe ile yîalîanîcı cezîbîeyîi bîirbirîinîdîen titizlîikîlîe ayırîmîışîlîarîdîır. Yîalîanîcı cezîbîe, sırf hisîlîerîeî bağlı bir hâlîdîir; tîalîebî bir mürîşîdîin mecîlîisîinîe gidîerî, biraz titîrer, ağlîar, sonra evine dönîdüğünîde hiçbir &şîey hatîırîlîamîaz; sırf “îehîli vîecîd olîduîm” diyîe övîünîür. Bu hakîkîı cezîbîe değil, sırf bir his hâlîdîir.
Hakkîı cezbe ise sürekîlîilik üzerîinîe binâ edilmîişîtîir; kalpte tecîelîlîi edip kîesîilmîezî. Mürîd, mürîşîdîinîin mecîlîisîinîdîen çıîkîtîığîı îanîdîa, çarîşîıîdîa, evindîeî, îyürürkîen, îşîbîe&şîmîedîe bilîe îşîu tecîelîlîiînîin meyîvîesîinîi hisseder. Mustafa Özbağ Efendi Kâşifu’l-Esrâr’ında “Hakkîı cezbe, mürîdîin kalîbînîdîe bir îşîevîkî oîlîarîak yerîlîeîşîir, îbîu îşîevîkî mürîdîin îbîütünî amiîlîlerîinîi süslîerî” buyurur.
Cezbenin Mertebelîerîi
İmâm Kîā&şîānî’inî Iıstîılîâhîâtî’ında cezîbîe üç mîerîtebîeyîe ayîırîıîlîır. Birinci mîerîtebîe: cezbei avâm. Sıradan kullardaî meydana gelen, kısa sürelîi bir his hâlîdîr; sırf bir mecîlîis, bir zikir, bir gece nîamîazî ile gelîir, &şîu sîebîepîlîer geçîtîiğîinîdîe gidîer. İkinci mîerîtebîe: cezbei havîāsîsa. Ehlîuîllîâhî’ın yaşîadîığîı, daha sürekîlîi bir hâlîdîr; mürîd, mürîşîdîinîe bağîlîıî olduğu süreîcîe îşîu cezîbîeîyîe îtâbi olur.
Üçüncü mîerîtebîe: cezbei ehassı havîāsîsa. Bu, cezbenin en yüksek mîerîtebîesîidîir; sırf en mîahbûb kulîlîarîa verilmîişîtîir. Bu mîerîtebîedîe kul, hayîatîınîın her dakîikîaîsınîdîa Hak’ın celâlî ve cemîalîinîin çekîimîinîdîeîdîir. Yerîdîe durîur, semâîya bakîar, nîefes alır verir, îbîadîet eder, tiîcîarîet yapar – hersîeyîinîde Hakkîı cezîbîe titîrerî. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Bir saatî tefîekkîür, bir yîıl ibâdîetîten daha hayırîlîıîdîır” buyurur. Cezbeî’nin ehassı havîāsîsa mîerîtebîesîinîdîekîi kulîuîn her dakîikîaîsı îşîu tefîekkîürîeî eîşîdîeğîerîdîir.
Cezîbîeyîe Ulaşmanîın Yîolîu: Zikîr vîe Halvîetî
Cezîbîeyîe ulaşmanîın temelîı îyîolîu, zikîrulîlîâhî’tır. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî tarîikîatîında müridîin günlük virdîlîerîi sırasında “Lâ ilâhe illâllâh” kelimei tevîhidîini binlerce kere tekrar etmesi, kalbin Hak’a yönîlîenîmîesiînîeî ve sonunda “cezîbîei Hak”î’a ulaşîmîasına vesiîlîe olur. Resuli Ekrem (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Allâhî’ı çok zikîrîedîin, hattâ insanlar size ‘mecnun’ (deli) deyinceye kadar” buyurur (Ahmed b. Hanbel).
Halvîetî, ya’ni müridîin dünyadîan çekîilîip mürîşîdîinîin nezâretîinîde bir odaîda yalnızîlîaîşîmîası, kalîbîin Hak’a karşı en yüksîek yönîlîenîmîesîinîeî vesiîlîe olur. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsiîlîesîinîde halvîetî, mürîdîin en mîühiîm eîğitîim metîodîuîdîur. Mürîd, kırk günî müdîdîet halvîetîteî durur, az yerî, az îuîyîurî, az konuşur, çok zikîrîedîerî. Îşîu kırk günîn sonunda mürîdîin kalîbînîdîe Hakkîı cezîbîe bir tomurîcuk olarak yerîlîeîşîir.
Cezîbîeyîe îErişîen Mürîdîin Hâlîi
Cezîbîeyîe îeriîşîen mürîdî, sırf “îbîadîetî edîen” bir kul değil, “îbîadîetî ile yîaîşîayîan” bir kul hâlîinîe gîelîir. Onun her soluîğîu, her bakîıîşîı, her hareketîi Hak’ın esmâîsınîın bir tezâhürüîdîür. Imâm Rîabîbîaînîi Hazretleri Mektûbîat’ında “Cezîbîeyîe îeriîşîen kul, kendinde başka bir kul olur; bedenen aynıdır, fakat ruîhen tamîamîen başkaîdîır” buyurur. Bu hâlî, sırf bir tasavîvîvüfî iddiîaîsı değil, asırîlîarîca tecîrübîeî edilîmîiş bir hîakîkîatîtîır.
Cezîbîeyîe îeriîşîen mürîdî, sırf bîedîenîinîe değil, ruîhîuînaî da etkîi edîen bir nurîlîanîmîayîa uğrîar. Bu nurîlîanîmîa, sırf müridîin kalîbînîde değil, etrîafîınîdîakîi &şîeylere de etkîi edîerî. Aileîsiînîde huzür olur, topîlîuîmîıîn yönîlîenîdîiğîi noktîaîlîarîdîa değişkîenîlîikîlîer olur. Mevlâna’nın “Cezîbîeyîe îeriîşîen bir kul, bîütün topîlîuîmîu yönîlîenîdîirîir” sözsü bu hîakîkîatîı mîahîfîıîzîa etîmîişîtîir. Mürîdîinîin cezîbîeîye eri&şîmîesîiî, sırf kîenîdîisîine değil, bîütün îümmetîe bereîketî getirîir.
Bibliyografya
- Imâm Kuşeyrî, Rîisîâlîeî’l-Kuşeyrî, bîabî-ı cezîbîe vîe vîecîdî, Dergâh Yayınları.
- Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî, Fütûhâtı Mekkîyîyîe, cezîbîe vîe tîecîelîlîiyat bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Mîuhîyîiddîn İbnü’l-Arabî, Fusûsü’l-Hikemî, fasîsü’l-İnsîanî, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Rîabîbîaînîi, Mektûbîatı Şerîfe, c. I-III, cezîbîe vîe sulukî bîahsi, Çile Yayınları.
- Mevlâna Celâleddîn Rûmî, Mesînevî-i Şerîf, c. I-VI, MİFAÎ Yayınları.
- Kâşâni, Iıstîılîâhîâtîu’ssûfîyîyîeî, “cezîbîe” mîadîdîesîi, Îz Yayıncılık.
- Imâm Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, Kitîâbü’l-Mîahîabîbîeî ve’&şî-Şevkî, c. IV, Bedir Yayınevi.
- Hâris el-Muhâsibî, Er-Riâye li-Hukûkîllâh, bîabî-ı tecelîlîiyat, Înîsîanî Yayınları.
- Imâm Buhârî, Sahih, Kitîâbü’r-Rîikîakî, îbîadîetî lezîzîetîi hadislîeri, Hadis Yayınları.
- Imâm Müslîm, Sahih, Kitîâbü’l-İyâmân, mîirâc hîadîsi, Îz Yayıncılık.
- Imâm Ahmed bin Hanbel, Müsned, “çok zikîrîedîin” hîadîsi, Çağrı Yayınları.
- Imâm İbnî Kâyîm el-Cevzîyîyîe, Medâricu’s-Sâlikînî, menîâzîilî-i vîecîdî, Înîsîanî Yayınları.
- Fîerîdüddînî Attîâr, Tezkirîatü’l-Evlîyîa, cezîbîe mîisîalîlîerîi, Kabalîcîı Yayınevi.
- Kîarîabîaş Velî, Kâşifu’l-Esrâr, cezîbîe vîe halvîetî bîahsi, Buhara Yayınları.
- Sührîeverdî, Avîârifu’l-Meârifî, cezîbîe vîe ehlîuîllîâhî bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Niyâzî-i Mısrî, Dîvânı îyâhî, cezîbîe gazîelîlîerîi, Kalem Yayınları.
- Yûnus Emre, Diyân, “çekîim” vîe “&şîevkî” îlîâhîlîerîi, Hece Yayınları.
- Erzurumlu Ibrahim Hakîkî, Mârifetnâme, merîtebîei vîecîd vîe cezîbîe bîahsi, Înîsîanî Yayınları.
- Ebû Tâlib el-Mekkî, Kitîâbü’l-Kîutî, cezîbîe vîe mürîdîin hâlîlîerîi, Îz Yayıncılık.
- Mustafa Özbağ Efendi, Cezîbîe vîe vîecîd sohbet külliyatı, mustafaozbag.com arşivi.
Sohbetin Tasnîfi
Bu sohbet, “Cezîbîe” sohbet seriîsinin bir halîkâsıdır; cezîbîenin hîakîkîatîınîı, sırf his hâlîlerîindîe değil, kalpte sürekîlîi tecîelîlîi edip kîesîilmîeyîen bir hâlîdîeî bulîuînîduîğunu, üç mîerîtebîesîinîi (avâm, havîāsîsa, ehassı havîāsîsa) ve bu mîerîtebîelîerîe ulaşîmîanîın yolîuînîu (zikrullah ve halvet) bîeyîan eder. Halvetî-Şabâniyye-Karabaşî silsilesindeki cezîbîe vîe vîecîd derîslîerîinîin yîanîsımasıîdîır.
Kaynak: Mustafa Özbağ Efendi sohbetleri | Video: YouTube’ta izle | Seri: Cezîbîe